ఇతి సంమన్త్ర్య హృష్టాస్తే పురాన్తర్విబుధారయః ప్రదోషే ముదితా భూత్వా చేరుర్మన్మథచారతామ్
ఇలా పరస్పరం చర్చించుకుని, ఆ దేవతా శత్రువులు, నగరాధిపతులు, సంధ్యా సమయానికి ఆనందంగా మన్మథుని గూఢచారి పనులు చేపట్టారు.
ముహుర్ముక్తోదయో భ్రాన్త ఉదయాగ్రం మహామణిః తమాంస్యుత్సార్య భగవాంశ్ చన్ద్రో జృమ్భతి సో ఽమ్బరమ్
పునఃపునః తూర్పు కొండపైకి, అంధకారాన్ని తొలగిస్తూ, మహామణివంటి చంద్రుడు ఆకాశంలో ప్రకాశిస్తూ విస్తరించాడు.
కుముదాలంకృతే హంసో యథా సరసి విస్తృతే సింహో యథా చోపవిష్టో వైడూర్యశిఖరే మహాన్
ఎలా ఒక హంస విశాలమైన సరస్సును అలంకరిస్తుందో, ఒక సింహం వైడూర్య శిఖరంపై కూర్చుంటుందో అలా.
విష్ణోర్యథా చ విస్తీర్ణే హారశ్చోరసి సంస్థితః తథావగాఢే నభసి చన్ద్రో ఽత్రినయనోద్భవః భ్రాజతే భ్రాజయంల్ లోకాన్ సృజఞ్జ్యోత్స్నారసం బలాత్
విష్ణువు విస్తృతమైన ఛాతీపై ముత్యాల హారం ఉన్నట్లు, అత్రి కన్ను నుండి జన్మించిన చంద్రుడు ఆకాశంలో మునిగి, లోకాలను ప్రకాశింపజేస్తూ, జ్యోత్స్నారసాన్ని ఉప్పొంగిస్తూ వెలిగాడు.
శీతాంశావుదితే చన్ద్రే జ్యోత్స్నాపూర్ణే పురే ఽసురాః ప్రదోషే లలితం చక్రుర్ గృహమాత్మానమేవ చ
చల్లని కిరణాలు కలిగిన చంద్రుడు ఉదయించి, నగరాన్ని జ్యోత్స్నతో నింపినప్పుడు, అసురులు సంధ్యా సమయానికి తమ ఇల్లు, తమను తాము అందంగా అలంకరించుకున్నారు.
రథ్యాసు రాజమార్గేషు ప్రాసాదేషు గృహేషు చ దీపాశ్చమ్పకపుష్పాభా నాల్పస్నేహప్రదీపితాః
వీధుల్లో, రాజమార్గాల్లో, ప్రాసాదాల్లో, ఇళ్లలో, తక్కువ నూనెతో వెలిగించిన దీపాలు, చంపకపువ్వుల వర్ణంతో మెరిసాయి.
తదా మఠేషు తే దీపాః స్నేహపూర్ణాః ప్రదీపితాః గృహాణి వసుమన్త్యేషాం సర్వరత్నమయాని చ జ్వలతో ఽదీపయన్దీపాంశ్ చన్ద్రోదయ ఇవ గ్రహాః
ఆ సమయంలో, వారి మఠాల్లో నూనెతో నిండిన దీపాలు వెలిగించబడ్డాయి; వారి ఇళ్లు సంపదతో నిండినవి, రత్నాలతో నిర్మితమైనవి; మెరిసే దీపాలు చంద్రోదయ సమయంలో గ్రహాల్లా ప్రకాశించాయి.
చన్ద్రాంశుభిర్భాసమానమ్ అన్తర్దీపైః సుదీపితమ్ ఉపద్రవైః కులమివ పీయతే త్రిపురే తమః
చంద్రుని కిరణాలతో, లోపల దీపాల వెలుగుతో ప్రకాశిస్తూ, త్రిపురంలోని చీకటి, ఉపద్రవాలతో నాశనం అయ్యే కుటుంబంలా, మాయమైంది.
తస్మిన్పురే వై తరుణప్రదోషే చన్ద్రాట్టహాసే తరుణప్రదోషే రత్యర్థినో వై దనుజా గృహేషు సహాఙ్గనాభిః సుచిరం విరేముః
ఆ నగరంలో, యువతరాత్రి సమయాన, చంద్రుడు తన కాంతితో నవ్వుతూ, కామాసక్తులైన దానవులు తమ ప్రియమైన స్త్రీలతో కలిసి ఇళ్లలో ఎంతో కాలం ఆనందంగా గడిపారు.
వినోదితా యే తు వృషధ్వజస్య పఞ్చేషవస్తే మకరధ్వజేన తత్రాసురేష్వాసురపుంగవేషు స్వాఙ్గాఙ్గనాః స్వేదయుతా బభూవుః
వృషధ్వజుని ఐదు బాణాలతో ఉల్లాసితులైన వారు, ఇప్పుడు మకరధ్వజుని బాణాలతో ఆకర్షితులయ్యారు. అశురులలో అగ్రగణ్యులైన వారి స్త్రీలు, మనస్సు మదంతో తడిసి, ఉత్సాహంగా కనిపించారు.
కలప్రలాపేషు చ దానవీనాం వీణాప్రలాపేషు చ మూర్ఛితేషు మత్తప్రలాపేషు చ కోకిలానాం సచాపబాణో మదనో మమన్థ
దానవ స్త్రీలు మధురంగా మాటలాడుతూ, వీణలు మ్రోగుతూ, కోకిలలు మత్తులో ఆలాపిస్తూ ఉండగా, మన్మథుడు తన విల్లు బాణాలతో అందరి హృదయాలను కలకలం చేశాడు.
తమాంసి నైశాని ద్రుతం నిహత్య జ్యోత్స్నావితానేన జగద్వితత్య ఖే రోహిణీం తాం చ ప్రియాం సమేత్య చన్ద్రః ప్రభాభిః కురుతే ఽధిరాజ్యమ్
రాత్రి చీకటిని వేగంగా పారద్రోలుతూ, చంద్రుడు తన జ్యోత్స్నతో ప్రపంచాన్ని కప్పి, ఆకాశంలో తన ప్రియమైన రోహిణిని చేరి, తన కాంతితో పరిపాలనను స్థాపించాడు.
స్థిత్వైవ కాన్తస్య తు పాదమూలే కాచిద్వరస్త్రీ స్వకపోలమూలే విశేషకం చారుతరం కరోతి తేనాననం స్వం సమలంకరోతి
అక్కడ ఒక సుందరి, తన ప్రియుడి పాదాల దగ్గర కూర్చొని, తన చెంపపై అందమైన చుక్కను వేసుకుని, తన ముఖాన్ని మరింత శోభాయమానంగా అలంకరించుకుంది.
దృష్ట్వాననం మణ్డలదర్పణస్థం మహాప్రభా మే ముఖజేతి జప్త్వా స్మృత్వా వరాఙ్గీ రమణేరితాని తేనైవ భావేన రతీమవాప
తన ముఖాన్ని గుండ్రని అద్దంలో చూసి, 'ఇది నా ప్రకాశవంతమైన ముఖం' అని మృదువుగా పలికి, ప్రియుడి స్మృతితో ఆనందాన్ని పొందింది.
రోమాఞ్చితైర్గాత్రవరైర్యువభ్యో రతానురాగాద్ రమణేన చాన్యాః స్వయం ద్రుతం యాన్తి మదాభిభూతాః క్షపా యథా చార్కదినావసానే
ప్రేమతో, మత్తుతో, వారి దేహాలు రోమాంచితంగా మారి, ఇతర యువతులు తమ ప్రియుల దగ్గరకు ఉత్సాహంగా పరుగెత్తారు. అది సూర్యోదయానికి రాత్రి ముగిసినట్లు.
పేపీయతే చాతిరసానువిద్ధా విమార్గితాన్యా చ ప్రియం ప్రసన్నా కాచిత్ప్రియస్యాతిచిరాత్ప్రసన్నా ఆసీత్ప్రలాపేషు చ సమ్ప్రసన్నా
ఒకరు ఆనందంలో మునిగి ప్రియుడిని తృప్తిగా చూస్తూ, ఇంకొకరు ఎంతోకాలం వెతికి చివరకు ప్రియుడిని చేరి సంతోషంగా ఉండగా, మరొకరు ప్రియుని మధురమైన మాటలకు మక్కువతో నిండుగా సంతృప్తి పొందింది.
గోశీర్షయుక్తైర్హరిచన్దనైశ్చ పఙ్కాఙ్కితాక్షీ చ వరాసురీణామ్ మనోజ్ఞరూపా రుచిరా బభూవుః పూర్ణామృతస్యేవ సువర్ణకుమ్భాః
గోశీర్ష చందనంతో అలంకరించబడిన కళ్లతో, ఉత్తమమైన అసుర స్త్రీలు అమృతంతో నిండిన బంగారు కుంభాల్లా అందంగా మెరిసిపోయారు.
క్షతాధరోష్ఠా ద్రుతదోషరక్తా లలన్తి దైత్యా దయితాసు రక్తాః తన్త్రీప్రలాపాస్త్రిపురేషు రక్తాః స్త్రీణాం ప్రలాపేషు పునర్విరక్తాః
కొంతమంది దానవులు, రక్తంతో తడిసిన పెదవులతో, ప్రియమైన వారితో మమేకమై, తంత్రుల సంగీతంలో ఆనందించగా, స్త్రీల మాటల్లో మాత్రం విరక్తతతో ఉండిపోయారు.
క్వచిత్ప్రవృత్తం మధురాభిగానం కామస్య బాణైః సుకృతం నిధానమ్ ఆపానభూమీషు సుఖప్రమేయం గేయం ప్రవృత్తం త్వథ సాధయన్తి
ఎప్పుడో మధురమైన పాటలు వినిపించాయి, అవి మన్మథుని బాణాల వల్ల కలిగిన ఆనందపు నిధిలా. ఆ ఆనందవనాలలో సంగీతం మ్రోగగా, వారు నైపుణ్యంగా వాటిని ఆలపించారు.
గేయం ప్రవృత్తం త్వథ శోధయన్తి కేచిత్ప్రియాం తత్ర చ సాధయన్తి కేచిత్ప్రియాం సమ్ప్రతి బోధయన్తి సంబుధ్య సంబుధ్య చ రామయన్తి
పాటలు కొనసాగుతుండగా, కొందరు స్వరాన్ని మెరుగుపరచగా, మరికొందరు అక్కడే ప్రియురాలిని సంతోషపెట్టారు. ఇంకొందరు ప్రియురాలిని మేల్కొలిపి, మళ్లీ మళ్లీ ఆనందాన్ని పంచారు.
ధూతప్రసూనప్రభవః సుబన్ధః సూర్యే గతే వై త్రిపురే బభూవ సమర్మరో నూపురమేఖలానాం శబ్దశ్చ సంబాధతి కోకిలానామ్
సూర్యుడు అస్తమించాక త్రిపురలో, తాజా పువ్వులతో అలంకరించిన గజ్జెలు, మెఖలాల శబ్దం, కోకిలల కూకలు కలిసిపోయి, అంతటా మారుమోగాయి.
ప్రియావగూఢా దయితోపగూఢా కాచిత్ప్రరూఢాఙ్గరుహాపి నారీ సుచారుబాష్పాఙ్కురపల్లవానాం నవామ్బుసిక్తా ఇవ భూమిరాసీత్
కొంతమంది స్త్రీలు ప్రియుని ఆలింగనంలో, రోమాలు నిక్కబొడుచుకొని, అందమైన కన్నీటి చినుకులు కొత్త వానతో తడిసిన మొక్కల ముద్దుల్లా మెరిసాయి.
శశాఙ్కపాదైరుపశోభితేషు ప్రాసాదవర్యేషు వరాఙ్గనానామ్ మాధుర్యభూతాభరణా మహాన్తః స్వనా బభూవుర్మదనేషు తుల్యాః
చంద్రుని కాంతితో మెరిసే అద్భుతమైన ప్రాసాదాలలో, సుందరీలు తమ మధురమైన ఆభరణాల ధ్వనితో, మన్మథుని సమానంగా మత్తులో నిండిపోయారు.
పానేన ఖిన్నా దయితాతివేలం కపోలమాజిఘ్రసి కిం మమేదమ్ ఆరోహ మే శ్రోణిమిమాం విశాలాం పీనోన్నతాం కాఞ్చనమేఖలాఢ్యామ్
పానంతో అలసిపోయి, ప్రియుని కోసం తపిస్తూ ఉన్న ఒక స్త్రీ, 'ఎందుకు నా చెంపను అంతగా వాసుకుంటున్నావు? రా, నా విస్తారమైన, పుష్టిగా ఉన్న, బంగారు మెఖలాతో అలంకరించిన నడుముపైకి ఎక్కు' అని అంటోంది.
రథ్యాసు చన్ద్రోదయభాసితాసు సురేన్ద్రమార్గేషు చ విస్తృతేషు దైత్యాఙ్గనా యూథగతా విభాన్తి తారా యథా చన్ద్రమసో దివాన్తే
చంద్రోదయంతో ప్రకాశించిన వీధుల్లో, విశాలమైన రాజమార్గాల్లో, దానవ స్త్రీలు గుంపులుగా సంచరిస్తూ, చంద్రుని చుట్టూ తారలవలె సాయంత్రం వెలుగులో మెరిసిపోతున్నారు.
అట్టాట్టహాసేషు చ చామరేషు ప్రేఙ్ఖాసు చాన్యా మదలోలభావాత్ సందోలయన్తే కలసమ్ప్రహాసాః ప్రోవాచ కాఞ్చీ గుణసూక్ష్మనాదా
పగటిపూట నవ్వులు, చామరాల ఊపులతో, మరికొందరు మత్తులో ఊగుతూ, నవ్వుల చిలకలతో నడుస్తారు. ఆ సమయంలో మెఖలాల మృదువైన శబ్దం వినిపిస్తుంది.
అమ్లానమాలాన్వితసున్దరీణాం పర్యాయ ఏషో ఽస్తి చ హర్షితానామ్ శ్రూయన్తి వాచః కలధౌతకల్పా వాపీషు చాన్యే కలహంసశబ్దాః
చిరకాలంగా మురిసిపోతున్న పుష్పమాలలతో అలంకరించబడిన అందమైన యువతులు ఆనందంతో నవ్వుతూ, వారి స్వరాలు మెత్తగా మృదువుగా వినిపిస్తున్నాయి. కొంత దూరంలో, వాపీల్లో హంసల గానాలు కూడా వినిపిస్తున్నాయి.
కాఞ్చీకలాపశ్చ సహాఙ్గరాగః ప్రేఙ్ఖాసు తద్రాగకృతాశ్చ భావాః ఛిన్దన్తి తాసామసురాఙ్గనానాం ప్రియాలయాన్ మన్మథమార్గణానామ్
ఆ యువతుల నడుము బెల్టులు, వారి శరీర సుగంధం, ఆ సుగంధంతో కలిగే భావాలు, అసురస్త్రీల ప్రియమైన గృహాలను, మన్మథబాణాలకు ఇష్టమైన వాటిని, పూర్తిగా చెదగొడుతున్నాయి.
చిత్రామ్బరశ్చోద్ధృతకేశపాశః సందోల్యమానః శుశుభే ఽసురీణామ్ సుచారువేశాభరణైరుపేతస్ తారాగణైర్ జ్యోతిరివాస చన్ద్రః
వివిధ రంగుల వస్త్రాలు ధరించి, జుట్టు విడిచిపెట్టి, ఊగుతూ, అందమైన అలంకారాలతో మెరిసిపోతూ, ఆ అసురస్త్రీలు నక్షత్రాల మధ్య చంద్రునిలా ప్రకాశించిపోతున్నారు.
సందోలనాద్ ఉచ్ఛ్వసితైశ్ఛిన్నసూత్రైః కాఞ్చీభ్రష్టైర్మణిభిర్విప్రకీర్ణైః దోలాభూమిస్తైర్విచిత్రా విభాతి చన్ద్రస్య పార్శ్వోపగతైర్ విచిత్రా
ఆ ఊగింపు వల్ల, విడిపోయిన దారాలు, జారి పడిన బెల్టులు, చెల్లాచెదురైన రత్నాలతో, ఊయల కింద నేల రంగురంగులుగా మెరిసిపోతోంది. అది చంద్రుని పక్కన ఉన్న వర్ణాల వలె కనబడుతోంది.