యూయం యత్ప్రథమం దైత్యాః పశ్చాచ్చ బలపీడితాః ప్రవిష్టా నగరం త్రాసాత్ ప్రమథైర్భృశమర్దితాః
మీరందరూ మొదట నగరంలోకి ప్రవేశించగా, తర్వాత ప్రమథులు తీవ్రమైన హింస కలిగించడంతో భయంతో మళ్లీ లోపలికి వచ్చారు, దైత్యులారా.
అప్రియం క్రియతే వ్యక్తం దేవైర్నాస్త్యత్ర సంశయః యత్ర నామ మహాభాగాః ప్రవిశన్తి గిరేర్వనమ్
దేవతలు మనకు అనుకూలంగా లేరు అని స్పష్టంగా తెలుస్తోంది; ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. మహానుభావులు ఆ పర్వతవనంలోకి ప్రవేశించిన చోట ఇలా జరుగుతుందని ఎవరు ఊహించగలరు?
అహో హి కాలస్య బలమ్ అహో కాలో హి దుర్జయః యత్రేదృశస్య దుర్గస్య ఉపరోధో ఽవమాగతః
అయ్యో, కాలానికి ఎంత శక్తి! కాలాన్ని ఓడించడం అసాధ్యం. ఇంత బలమైన కోట కూడా ముట్టడి పాలవుతుంటే ఇంకేమి చెప్పాలి!
మయే వివదమానే తు నర్దమాన ఇవామ్బుదే బభూవుర్నిష్ప్రభా దైత్యా గ్రహా ఇన్దూదయే యథా
నేను వాదిస్తూ మేఘంలా గట్టిగా అరుస్తున్నప్పుడు, దైత్యులు చంద్రోదయ సమయంలో గ్రహాలు ఎలా కాంతి కోల్పోతాయో అలా వెలుగు కోల్పోయారు.
వాపీపాలాస్తతో ఽభ్యేత్య నభః కాల ఇవామ్బుదాః మయమాహుర్యమప్రఖ్యం సాఞ్జలిప్రగ్రహాః స్థితాః
అప్పుడే వాపీ రక్షకులు, ఆకాశంలో విపత్తు మేఘాల్లా వచ్చి, చేతులు జోడించి మాయుని యముడితో సమానంగా కొనియాడుతూ నిలబడ్డారు.
యా సామృతరసా గూఢా వాపీ వై నిర్మితా త్వయా సమాకులోత్పలవనా సమీనాకులపఙ్కజా
నీ వల్ల నిర్మించబడిన ఆ వాపీ, అమృతరసం కలిగిన నీటితో, కమలాలతో నిండిపోయి, చేపలు తిరిగేలా, కలువలు కలిసిన మట్టి నీటితో నిండిపోయి ఉంది.
పీతా సా వృషరూపేణ కేనచిద్దైత్యనాయక వాపీ సా సామ్ప్రతం దృష్టా మృతసంజ్ఞా ఇవాఙ్గనా
దైత్యనాయకా! ఆ వాపీని ఎవరో ఎద్దు రూపంలో తాగేశారు. ఇప్పుడు ఆ వాపీ ప్రాణం లేని మహిళలా, చైతన్యం లేని విధంగా కనిపిస్తోంది.
వాపీపాలవచః శ్రుత్వా మయో ఽసౌ దానవప్రభుః కష్టమిత్యసకృత్ప్రోచ్య దితిజానిదమబ్రవీత్
వాపీ రక్షకుల మాటలు విని, దానవాధిపతి మాయుడు 'అయ్యో!' అని పునఃపునః ఆవేదనతో, దితిపుత్రులకు ఇలా చెప్పాడు.
మయా మాయాబలకృతా వాపీ పీతా త్వియం యది వినష్టాః స్మ న సందేహస్ త్రిపురం దానవా గతమ్
నా మాయాబలంతో చేసిన వాపీని ఎవరో తాగితే, మనం నాశనం అయిపోయాం; ఇందులో ఏమాత్రం సందేహం లేదు దానవులారా, త్రిపురం పోయింది.
నిహతాన్నిహతాన్దైత్యాన్ ఆజీవయతి దైవతైః పీతా వా యది వా వాపీ పీతా వై పీతవాససా
దైవతులు దైత్యులను చంపినా, మళ్లీ బ్రతికించినా, వాపీని ఎవరో తాగినా, పసుపు వస్త్రం ధరించినవాడు తాగినా—
కో ఽన్యో మన్మాయయా గుప్తాం వాపీమ్ అమృతతోయినీమ్ పాస్యతే విష్ణుమజితం వర్జయిత్వా గదాధరమ్
నా మాయతో రక్షించబడిన, అమృతనీరు కలిగిన వాపీని, గదాధారి, అపరాజితుడు అయిన విష్ణువు తప్ప ఇంకెవరు తాగగలరు?
సుగుహ్యమ్ అపి దైత్యానాం నాస్త్యస్యావిదితం భువి యత్ర మద్వరకౌశల్యం విజ్ఞాతం న వృతం బుధైః
దైత్యుల రహస్యమైన విషయాలు కూడా భూమిపై ఎవరికీ తెలియని విషయాలు కావు. నా వరప్రదాన నైపుణ్యం, బుద్ధిమంతులు కోరకపోయినా, అందరికీ తెలుసు.
సమో ఽయం రుచిరో దేశో నిర్ద్రుమో నిర్ద్రుమాచలః నవామ్భఃపూరితం కృత్వా బాధన్తే ఽస్మాన్మరుద్గణాః
ఈ ప్రదేశం సరిగా, అందంగా ఉంది; చెట్లు, కొండలు లేవు. కొత్త నీటితో నింపిన తర్వాత, గాలివ్యూహాలు మనకు ఇబ్బంది కలిగిస్తున్నాయి.
తే యూయం యది మన్యధ్వం సాగరోపరిధిష్ఠితాః ప్రమథానాం మహావేగం సహామః శ్వసనోపమమ్
మీరు సముద్రపు అంచున ఉన్న ప్రమథుల మహాశక్తిని, గాలివేగం లాంటిదాన్ని తట్టుకోగలమని అనుకుంటే—
ఏతేషాం చ సమారమ్భాస్ తస్మిన్సాగరసమ్ప్లవే నిరుత్సాహా భవిష్యన్తి ఏతద్రథపథావృతాః
ఆ సముద్రపు ప్రళయంలో వారి దాడులు, రథపథాలు అడ్డుపడటంతో, ఉత్సాహం కోల్పోతాయి.
యుధ్యతాం నిఘ్నతాం శత్రూన్ భీతానాం చ ద్రవిష్యతామ్ సాగరో ఽమ్బరసంకాశః శరణం నో భవిష్యతి
పోరాడేవారికైనా, శత్రువులను సంహరించేవారికైనా, భయంతో పారిపోతున్నవారికైనా, ఆకాశంలాంటి సముద్రమే మనకు ఆశ్రయం అవుతుంది.
ఇత్యుక్త్వా స మయో దైత్యో దైత్యానామధిపస్తదా త్రిపురేణ యయౌ తూర్ణం సాగరం సిన్ధుబాన్ధవమ్
ఇలా చెప్పి, మాయుడు దైత్యాధిపతి త్రిపురంతో కలిసి నదులకు బంధువైన సముద్రాన్ని వేగంగా చేరాడు.
సాగరే జలగమ్భీర ఉత్పపాత పురం వరమ్ అవతస్థుః పురాణ్యేవ గోపురాభరణాని చ
ఆ లోతైన సముద్రంలో, ఆ అద్భుతమైన నగరం పైకి తేలింది. పాత కోటగోడలు, గోపురాల అలంకారాలు యథాతథంగా నిలిచిపోయాయి.
అపక్రాన్తే తు త్రిపురే త్రిపురారిస్త్రిలోచనః పితామహమువాచేదం వేదవాదవిశారదమ్
మూడు నగరాలు అంతరించిపోయిన తరువాత, త్రిపురాసురుని శత్రువు, మూడు కళ్లవాడు అయిన శివుడు, వేదజ్ఞానంలో నిపుణుడైన బ్రహ్మను ఇలా ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
పితామహ దృఢం భీతా భగవన్దానవా హి నః విపులం సాగరం తే తు దానవాః సముపాశ్రితాః
పితామహా! భగవంతుడా! దానవులు నిజంగా భయంతో వణికిపోతున్నారు. ఆ దానవులు నీ విస్తారమైన సముద్రంలో ఆశ్రయం పొందారు.
యత ఏవ హి తే యాతాస్ త్రిపురేణ తు దానవాః తత ఏవ రథం తూర్ణం ప్రాపయస్వ పితామహ
దానవులు త్రిపురంతో కలిసి అక్కడికి వెళ్లినందువల్ల, పితామహా! నీవు వెంటనే అక్కడి నుండి రథాన్ని తీసుకురా.
సింహనాదం తతః కృత్వా దేవా దేవరథం చ తమ్ పరివార్య యయుర్హృష్టాః సాయుధాః పశ్చిమోదధిమ్
అప్పుడా దేవతలు సింహం గర్జనతో ఉత్సాహంగా ఆయుధాలతో కూడి, ఆ దివ్యరథాన్ని చుట్టుముట్టి, పశ్చిమ సముద్రం వైపు ఆనందంగా ప్రయాణించారు.
తతో ఽమరామరగురుం పరివార్య భవం హరమ్ నర్దయన్తో యయుస్తూర్ణం సాగరం దానవాలయమ్
తర్వాత దేవతలు, దేవతలూ దానవుల గురువు అయిన భవుడిని చుట్టుముట్టి, గర్జనలు చేస్తూ, దానవుల నివాసమైన సముద్రం వైపు వేగంగా వెళ్లారు.
అమరవరపురే ఽపి దారుణో జలధరరావమృదఙ్గగహ్వరః దనుతనయనినాదమిశ్రితః ప్రతినిధిసంక్షుభితాణవోపమః
అమరుల మహానగరంలో కూడా, మేఘాలూ మృదంగాల ధ్వనులతో, స్త్రీల అరుపులతో కలిసిపోయి, పాతాళంలో కలిగే కలకలంలా భయంకరమైన శబ్దం చెలరేగింది.
అథ భువనపతిర్గతిః సురాణామ్ అరిమృగయామ్ అదదాత్సులబ్ధబుద్ధిః త్రిదశగణపతిర్హ్యువాచ శక్రం త్రిపురగతం సహసా నిరీక్ష్య శత్రుమ్
అప్పుడు లోకాల అధిపతి, దేవతల నాయకుడు, శత్రువును వెతకడానికి సిద్ధమై, త్రిపురానికి వెళ్లిన శత్రువును త్వరగా గమనించి, ఇంద్రునితో ఇలా అన్నాడు.
త్రిదశగణపతే నిశామయైతత్ త్రిపురనికేతనం దానవాః ప్రవిష్టాః యమవరుణకుబేరషణ్ముఖైస్తత్ సహ గణపైరపి హన్మి తావదేవ
దేవతల సమూహాధిపతీ! చూడు, దానవులు త్రిపురనగరంలోకి ప్రవేశించారు. యముడు, వరుణుడు, కుబేరుడు, షణ్ముఖుడు మరియు వారి గణాలతో కలిసి నేను వెంటనే వారిని సంహరిస్తాను.
విహితపరబలాభిఘాతభూతం వ్రజ జలధేస్తు యతః పురాణి తస్థుః స రథవరగతో భవః సమర్థో హ్య్ ఉదధిమగాత్త్రిపురం పునర్నిహన్తుమ్
శత్రువుల సంహారం సిద్ధమైందని తెలుసుకుని, పాత పురాలు సముద్రంపై నిలిచినందువల్ల, శివుడు ఉత్తమ రథంపై ఎక్కి, మళ్లీ త్రిపురాన్ని నాశనం చేయడానికి సముద్రానికి వెళ్లాడు.
ఇతి పరిగణయన్తో దితేః సుతా హ్య్ అవతస్థుర్లవణార్ణవోపరిష్టాత్ అభిభవత్రిపురం సదానవేన్ద్రం శరవర్షైర్ముసలైశ్చ వజ్రమిశ్రైః
ఇలా తమ బలాన్ని లెక్కించుకుంటూ, దితి కుమారులు ఉప్పు సముద్రం పైన నిలబడి, బాణవర్షాలు, ముసలులతో, వజ్రాలతో త్రిపురానగరాన్ని, దానవేంద్రుడిని ఎదుర్కొన్నారు.
అహమపి రథవర్యమాస్థితః సురవరవర్య భవేయ పృష్ఠతః అసురవరవధార్థముద్యతానాం ప్రతివిదధామి సుఖాయ తే ఽనఘ
దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా! నేనూ ఉత్తమ రథంపై ఎక్కి, నీ వెనుక వస్తాను. అసురులలో శ్రేష్ఠుడిని సంహరించేందుకు నేను నీ ఆనందార్థం ప్రయత్నిస్తాను, పాపరహితుడా!
ఇతి భవవచనప్రచోదితే దశశతనయనవపుః సముద్యతః త్రిపురపురజిఘాంసయా హరిః ప్రవికసితామ్బుజలోచనో యయౌ
భవుడి మాటలకు ప్రేరణ పొంది, హరి, దశశతుని కుమారునిగా అవతరించి, త్రిపురనగరాన్ని నాశనం చేయాలనే కోరికతో వికసించిన కమల కన్నులతో బయలుదేరాడు.