భూకమ్పశ్చాభవత్తత్ర శతాఙ్గో భూగతో ఽభవత్ దృష్ట్వా క్షోభమగాద్రుద్రః స్వయమ్భూశ్చ పితామహః
అక్కడ భూమి కంపించింది; శతాంగుడు నేలపై పడిపోయాడు. ఈ కలకలిని చూసి రుద్రుడు, స్వయంభువు అయిన పితామహుడు కలవరపడ్డారు.
తాభ్యాం దేవవరిష్ఠాభ్యామ్ అన్వితః స రథోత్తమః అనాయతనమ్ ఆసాద్య సీదతే గుణవానివ
ఆ ఇద్దరు ప్రధాన దేవతలతో కలిసి, ఆ గొప్ప రథం, ఆధారం లేని చోటికి చేరి, మంచివాడు తడబడినట్టు కూర్చుంది.
ధాతుక్షయే దేహ ఇవ గ్రీష్మే చాల్పమివోదకమ్ శైథిల్యం యాతి స రథః స్నేహో విప్రకృతో యథా
శరీరంలో ధాతువులు తగ్గిపోతే అది వేసవిలో నీరు తగ్గినట్టు బలహీనంగా మారుతుంది. అలాగే, రథానికి కూడా స్నేహం తగ్గిపోతే అది బలహీనమవుతుంది.
రథాదుత్పత్యాత్మభూర్ వై సీదన్తం తు రథోత్తమమ్ ఉజ్జహార మహాప్రాణో రథం త్రైలోక్యరూపిణమ్
ఆ సమయంలో, మహాప్రాణుడు రథం నుండి బయటకు వచ్చి అలసిపోయిన ఆ గొప్ప రథాన్ని, మూడు లోకాల రూపాన్ని ధరించినదాన్ని, పైకి ఎత్తాడు.
తదా శరాద్వినిష్పత్య పీతవాసా జనార్దనః వృషరూపం మహత్కృత్వా రథం జగ్రాహ దుర్ధరమ్
అప్పుడే పీతవస్త్రధారి జనార్దనుడు రథం నుండి దూకి, గొప్ప వృషభరూపాన్ని ధరించి, ఆ దుర్గమమైన రథాన్ని పట్టుకున్నాడు.
స విషాణాభ్యాం త్రైలోక్యం రథమేవ మహారథః ప్రగృహ్యోద్వహతే సజ్జం కులం కులవహో యథా
ఆ మహారథుడు తన కొమ్ములతో మూడు లోకాలను మోస్తూ, వృషభుడు తన గోపాన్ని మోసినట్టు, ఆ రథాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్లాడు.
తారకాఖ్యో ఽపి దైత్యేన్ద్రో గిరీన్ద్ర ఇవ పక్షవాన్ అభ్యద్రవత్తదా దేవం బ్రహ్మాణం హతవాంశ్చ సః
తారక అనే దైత్యేంద్రుడు, పర్వతాధిపతి వలె రెక్కలు కలిగి, ఆ సమయంలో బ్రహ్మదేవుని వైపు దూకి, ఆయనను గాయపరిచాడు.
స తారకాఖ్యాభిహతః ప్రతోదం న్యస్య కూబరే విజజ్వాల ముహుర్బ్రహ్మా శ్వాసం వక్త్రాత్ సముద్గిరన్
తారకుడు ఇచ్చిన దెబ్బతో బ్రహ్మదేవుడు, ప్రతోదాన్ని కూబరంపై పెట్టి, మళ్లీ మళ్లీ అగ్ని వలె ప్రకాశిస్తూ, నోటివెంట ఊపిరి విడిచాడు.
తత్ర దైత్యైర్మహానాదో దానవైరపి భైరవః తారకాఖ్యస్య పూజార్థం కృతో జలధరోపమః
అక్కడ దానవులు, దైత్యులు తారకుని పూజ కోసం, మేఘగర్జనలా భయంకరమైన గొప్ప అరుపుతో గళం కలిపారు.
రథచరణకరో ఽథ మహామృధే వృషభవపుర్వృషభేన్ద్రపూజితః దితితనయబలం విమర్ద్య సర్వం త్రిపురపురం ప్రవివేశ కేశవః
ఆ సమయంలో, రథచక్రం మహాయుద్ధంలో వృషభప్రధానులు, వృషభరాజులతో పూజించబడుతూ, దితిపుత్రుల సైన్యాన్ని నాశనం చేసి, కేశవుడు త్రిపురపురిలో ప్రవేశించాడు.
సజలజలదరాజితాం సమస్తాం కుముదవరోత్పలఫుల్లపఙ్కజాఢ్యామ్ సురగురురపిబత్పయో ఽమృతం తద్ రవిరివ సంచితశార్వరం తమో ఽన్ధమ్
మేఘాలతో అలంకరించబడిన, పున్నగ, ఉత్పల, కమలాలతో నిండిన సరస్సులోని అమృతాన్ని దేవతల గురువు సూర్యుడు రాత్రి చీకటిని పోగొట్టినట్టు త్రాగాడు.
వాపీం పీత్వాసురేన్ద్రాణాం పీతవాసా జనార్దనః నర్దమానో మహాబాహుః ప్రవివేశ శరం తతః
అసురేంద్రుల వాపీని త్రాగిన పీతవస్త్రధారి జనార్దనుడు, మహాబాహువు, గర్జిస్తూ, అక్కడినుండి బాణంలోకి ప్రవేశించాడు.
తతో ఽసురా భీమగణేశ్వరైర్హతాః ప్రహారసంవర్ధితశోణితాపగాః పరాఙ్ముఖా భీమముఖైః కృతా రణే యథా నయాభ్యుద్యతతత్పరైర్నరైః
తర్వాత భయంకరమైన గణపతుల చేతిలో హతులైన అసురులు, రక్తంతో నిండిన నదులవలె, భయంకరమైన ముఖాలచేత భయపడుతూ, యుద్ధంలో నైపుణ్యం కలిగినవారి చేత వెనక్కు తిప్పబడ్డ మనుషుల వలె పరాజితులయ్యారు.
స తారకాఖ్యస్ తడిన్మాలిరేవ చ మయేన సార్ధం ప్రమథైరభిద్రుతాః పురం పరావృత్య ను తే శరార్దితా యథా శరీరం పవనోదయే గతాః
తడిప్పుల మాల ధరించిన తారకుడు, మాయతో, ప్రమథులతో కలిసి పురాన్ని దాడి చేశాడు. కానీ బాణాలతో గాయపడి, వారు గాలి ఊదినప్పుడు శరీరం వదిలినట్టు వెనక్కు తగ్గారు.
గణేశ్వరాభ్యుద్యతదర్పకాశినో మహేన్ద్రనన్దీశ్వరషణ్ముఖా యుధి వినేదురుచ్చైర్జహసుశ్చ దుర్మదా జయేమ చన్ద్రాదిదిగీశ్వరైః సహ
గర్వంతో ప్రకాశించే గణాధిపతులు — మహేంద్రుడు, నందీశ్వరుడు, షణ్ముఖుడు — యుద్ధంలో గట్టిగా గర్జించి, హర్షంతో నవ్వుతూ, చంద్రుడు మరియు దిక్పాలులతో కలిసి 'మనమే విజయం సాధిద్దాం!' అని పలికారు.
ప్రమథైః సమరే భిన్నాస్ త్రైపురాస్తే సురారయః పురం ప్రవివిశుర్భీతాః ప్రమథైర్భగ్నగోపురమ్
ప్రమథులు యుద్ధంలో గట్టిగా ఎదురుదెబ్బలు ఇచ్చి, దేవతలకు శత్రువులు భయంతో, ప్రమథులు ద్వారాలను ధ్వంసం చేయగా, ఆ పురంలోకి ప్రవేశించారు.
శీర్ణదంష్ట్రా యథా నాగా భగ్నశృఙ్గా యథా వృషాః యథా విపక్షాః శకునా నద్యః క్షీణోదకా యథా
వారు పగిలిన దంతాల గజాల వలె, విరిగిన కొమ్ముల ఎద్దుల వలె, విరిగిన రెక్కల పక్షుల వలె, నీరు తగ్గిన నదుల వలె అయ్యారు.
మృతప్రాయాస్తథా దైత్యా దైవతైర్వికృతాననాః బభూవుస్తే విమనసః కథం కార్యమితి బ్రువన్
దేవతలు ముఖాలను వికృతం చేయగా, దైత్యులు ప్రాణం పోయినవారిలా, మనసు దిగులుగా, 'ఇప్పుడు మనం ఏమి చేయాలి?' అని అనుకున్నారు.
అథ తాన్మ్లానమనసస్ తదా తామరసాననః ఉవాచ దైత్యో దైత్యానాం పరమాధిపతిర్మయః
అప్పుడు వారి మనస్సు మల్లినపోయినప్పుడు, కమలవదనుడు అయిన మాయ అనే దైత్యాధిపతి, ఇతర దైత్యులతో ఇలా చెప్పాడు.
కృత్వా యుద్ధాని ఘోరాణి ప్రమథైః సహ సామరైః తోషయిత్వా తథా యుద్ధే ప్రమథానమరైః సహ
ప్రమథులు మరియు వారి మిత్రులతో కలిసి ఘోరమైన యుద్ధాలు చేసి, యుద్ధంలో వారిని సంతృప్తిపరిచాక, ప్రమథులు మరియు అమరులతో కలిసి...
యూయం యత్ప్రథమం దైత్యాః పశ్చాచ్చ బలపీడితాః ప్రవిష్టా నగరం త్రాసాత్ ప్రమథైర్భృశమర్దితాః
మీరందరూ మొదట నగరంలోకి ప్రవేశించగా, తర్వాత ప్రమథులు తీవ్రమైన హింస కలిగించడంతో భయంతో మళ్లీ లోపలికి వచ్చారు, దైత్యులారా.
అప్రియం క్రియతే వ్యక్తం దేవైర్నాస్త్యత్ర సంశయః యత్ర నామ మహాభాగాః ప్రవిశన్తి గిరేర్వనమ్
దేవతలు మనకు అనుకూలంగా లేరు అని స్పష్టంగా తెలుస్తోంది; ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. మహానుభావులు ఆ పర్వతవనంలోకి ప్రవేశించిన చోట ఇలా జరుగుతుందని ఎవరు ఊహించగలరు?
అహో హి కాలస్య బలమ్ అహో కాలో హి దుర్జయః యత్రేదృశస్య దుర్గస్య ఉపరోధో ఽవమాగతః
అయ్యో, కాలానికి ఎంత శక్తి! కాలాన్ని ఓడించడం అసాధ్యం. ఇంత బలమైన కోట కూడా ముట్టడి పాలవుతుంటే ఇంకేమి చెప్పాలి!
మయే వివదమానే తు నర్దమాన ఇవామ్బుదే బభూవుర్నిష్ప్రభా దైత్యా గ్రహా ఇన్దూదయే యథా
నేను వాదిస్తూ మేఘంలా గట్టిగా అరుస్తున్నప్పుడు, దైత్యులు చంద్రోదయ సమయంలో గ్రహాలు ఎలా కాంతి కోల్పోతాయో అలా వెలుగు కోల్పోయారు.
వాపీపాలాస్తతో ఽభ్యేత్య నభః కాల ఇవామ్బుదాః మయమాహుర్యమప్రఖ్యం సాఞ్జలిప్రగ్రహాః స్థితాః
అప్పుడే వాపీ రక్షకులు, ఆకాశంలో విపత్తు మేఘాల్లా వచ్చి, చేతులు జోడించి మాయుని యముడితో సమానంగా కొనియాడుతూ నిలబడ్డారు.
యా సామృతరసా గూఢా వాపీ వై నిర్మితా త్వయా సమాకులోత్పలవనా సమీనాకులపఙ్కజా
నీ వల్ల నిర్మించబడిన ఆ వాపీ, అమృతరసం కలిగిన నీటితో, కమలాలతో నిండిపోయి, చేపలు తిరిగేలా, కలువలు కలిసిన మట్టి నీటితో నిండిపోయి ఉంది.
పీతా సా వృషరూపేణ కేనచిద్దైత్యనాయక వాపీ సా సామ్ప్రతం దృష్టా మృతసంజ్ఞా ఇవాఙ్గనా
దైత్యనాయకా! ఆ వాపీని ఎవరో ఎద్దు రూపంలో తాగేశారు. ఇప్పుడు ఆ వాపీ ప్రాణం లేని మహిళలా, చైతన్యం లేని విధంగా కనిపిస్తోంది.
వాపీపాలవచః శ్రుత్వా మయో ఽసౌ దానవప్రభుః కష్టమిత్యసకృత్ప్రోచ్య దితిజానిదమబ్రవీత్
వాపీ రక్షకుల మాటలు విని, దానవాధిపతి మాయుడు 'అయ్యో!' అని పునఃపునః ఆవేదనతో, దితిపుత్రులకు ఇలా చెప్పాడు.
మయా మాయాబలకృతా వాపీ పీతా త్వియం యది వినష్టాః స్మ న సందేహస్ త్రిపురం దానవా గతమ్
నా మాయాబలంతో చేసిన వాపీని ఎవరో తాగితే, మనం నాశనం అయిపోయాం; ఇందులో ఏమాత్రం సందేహం లేదు దానవులారా, త్రిపురం పోయింది.
నిహతాన్నిహతాన్దైత్యాన్ ఆజీవయతి దైవతైః పీతా వా యది వా వాపీ పీతా వై పీతవాససా
దైవతులు దైత్యులను చంపినా, మళ్లీ బ్రతికించినా, వాపీని ఎవరో తాగినా, పసుపు వస్త్రం ధరించినవాడు తాగినా—