దుర్గం వై త్రిపురస్యాస్య న సమం విద్యతే పురమ్ తస్యాప్యేషో ఽనయః ప్రాప్తో న దుర్గం కారణం క్వచిత్
త్రిపురాసురుని కోటకు సమానం ఇంకొకటి లేదు. అయినా అది కూడా నాశనమైంది. ఎలాంటి దుర్గమైనా శాశ్వతమైన రక్షణ ఇవ్వదు.
కాలస్యైవ వశే సర్వం దుర్గం దుర్గతరం చ యత్ కాలే క్రుద్ధే కథం కాలాత్ త్రాణం నో ఽద్య భవిష్యతి
కాలానికి అన్నీ వశమే. ఎంత బలమైన కోట అయినా కాలానికి ఎదుర్కోలేదు. కాలుడు కోపంగా ఉన్నప్పుడు, ఈ రోజు కాలం నుండి ఎవరికైనా రక్షణ ఉంటుందా?
ఏకేషు త్రిషు యత్కించిద్ బలం వై సర్వజన్తుషు కాలస్య తద్వశం సర్వమ్ ఇతి పైతామహో విధిః
ఈ మూడు లోకాలలో ఉన్న ఏ శక్తి అయినా, అన్ని జీవులలో ఉన్న బలం అయినా, అన్నీ కాలానికి వశమే అని పితామహుడు చెప్పాడు.
అస్మిన్కః ప్రభవేద్యోగో హ్య్ అసంధార్యే ఽమితాత్మని లఙ్ఘనే కః సమర్థః స్యాద్ ఋతే దేవం మహేశ్వరమ్
ఈ అపారమైన, అదుపు చేయలేని శక్తిని ఇక్కడ ఎవరు జయించగలరు? మహేశ్వరుడిని తప్ప ఇంకెవ్వరూ దాటి పోగలరు?
బిభేమి నేన్ద్రాద్ధి యమాద్ వరుణాన్న చ విత్తపాత్ స్వామీ చైషాం తు దేవానాం దుర్జయః స మహేశ్వరః
నాకు ఇంద్రుడి మీద, యముడి మీద, వరుణుడి మీద, కుబేరుడి మీద భయం లేదు. కానీ వీరందరి అధిపతి అయిన మహేశ్వరుడు మాత్రం జయించలేనివాడు.
ఐశ్వర్యస్య ఫలం యత్తత్ ప్రభుత్వస్య చ యత్ఫలమ్ తదద్య దర్శయిష్యామి యావద్వీరాః సమన్తతః
పరిపాలనకు, అధికారం కలిగి ఉండటానికి ఫలితం ఏమిటో, ఆ శక్తి ఫలితాన్ని ఈ రోజు వీరులందరూ చూస్తుండగా నేను చూపిస్తాను.
వాపీమమృతతోయేన పూర్ణాం స్రక్ష్యే వరౌషధీః జీవిష్యన్తి తదా దైత్యాః సంజీవనవరౌషధైః
అమృతజలంతో నిండిన, అరుదైన ఔషధాలతో కూడిన ఒక చెరువు నేను సృష్టిస్తాను. అప్పుడు ఆ దానవులు ఆ జీవనదాయక ఔషధాలతో మళ్లీ బతుకుతారు.
ఇతి సంచిన్త్య బలవాన్ మయో మాయావినాం వరః మాయయా ససృజే వాపీం రమ్భామివ పితామహః
ఇలా ఆలోచించి, మాయావి అయిన మయుడు, తన మాయతో, పితామహుడు రంభ వృక్షాన్ని సృష్టించినట్లు, ఒక చెరువును సృష్టించాడు.
ద్వియోజనాయతాం దీర్ఘాం పూర్ణయోజనవిస్తృతామ్ ఆరోహసంక్రమవతీం చిత్రరూపాం కథామివ
ఆ చెరువు రెండు యోజనాల పొడవు, ఒక యోజన వెడల్పుతో, మెట్లు, దిగి ఎక్కే ప్రదేశాలతో, అద్భుతమైన రూపంతో, ఒక అద్భుత కథలా కనిపించింది.
ఇన్దోః కిరణకల్పేన మృష్టేనామృతగన్ధినా పూర్ణాం పరమతోయేన గుణపూర్ణామివాఙ్గనామ్
ఆ చెరువు చంద్రుని కిరణాల్లా మెరిసిపోతూ, అమృత సువాసనతో పరిమళించి, పరమ జలంతో నిండిపోయి, అన్ని గుణాలతో నిండిన సత్కన్యలా కనిపించింది.
ఉత్పలైః కుముదైః పద్మైర్ వృతాం కాదమ్బకైస్తథా చన్ద్రభాస్కరవర్ణాభైర్ భీమైర్ ఆవరణైర్వృతామ్
ఆ చెరువు నీలం కమలాలు, శ్వేత కముదాలు, ఎర్ర పద్మాలు, కాదంబ పుష్ప సమూహాలతో, చంద్రుడు, సూర్యుడు వంటి వర్ణాలతో మెరిసే భయంకరమైన ప్రాకారాలతో చుట్టూ ఉంది.
ఖగైర్ మధురరావైశ్చ చారుచామీకరప్రభైః కామైషిభిర్ ఇవాకీర్ణాం జీవానామరణీమ్ ఇవ
ఆ చెరువు మధురమైన స్వరాలతో పాడే పక్షులతో, బంగారం వలె మెరిసే ఆకృతులతో, కోరినదాన్ని ఇచ్చే జీవులతో నిండిపోయి, జీవులకు జీవనాగ్ని లాగా ఉంది.
తాం వాపీం సృజ్య స మయో గఙ్గామివ మహేశ్వరః తస్యాం ప్రక్షాలయామాస విద్యున్మాలినమాదితః
ఆ చెరువును మయుడు సృష్టించి, మహేశ్వరుడు గంగను ఎలా తీసుకొచ్చాడో అలా, ముందుగా విద్యున్మాలిని అందులో స్నానంచేయించాడు.
స వాప్యాం మజ్జితో దైత్యో దేవశత్రుర్మహాబలః ఉత్తస్థావిన్ధనైరిద్ధః సద్యో హుత ఇవానలః
ఆ దానవుడు, దేవతలకు శత్రువైన మహాబలుడు, ఆ చెరువులో మునిగి, వెంటనే ఇంధనంతో మండే అగ్నిలా వెలుగుతూ పైకి వచ్చాడు.
మయస్య చాఞ్జలిం కృత్వా తారకాఖ్యో ఽభివాదితః విద్యున్మాలీతి వచనం మయముత్థాయ చాబ్రవీత్
మయుని ముందు చేతులు జోడించి నమస్కరించి, తారక అనే వాడు, 'నేను విద్యున్మాలిని' అని చెప్పి పైకి లేచాడు.
క్వ నన్దీ సహ రుద్రేణ వృతః ప్రమథజమ్బుకైః యుధ్యామో ఽరీన్ వినిష్పీడ్య దయా దేహేషు కా హి నః
'నంది ఎక్కడ ఉన్నాడు? రుద్రుడు, ప్రమథ గోపులతో కలిసి ఎక్కడ ఉన్నాడు? మనం పోరాడుదాం, శత్రువులను నాశనం చేద్దాం. మన శరీరాల్లో దయకు ఏమి అవసరం?'
అన్వాస్యైవ చ రుద్రస్య భవామః ప్రభవిష్ణవః తైర్వా వినిహతా యుద్ధే భవిష్యామో యమాశనాః
మీరందరూ పరాక్రమశాలులా, మనం రుద్రుని అనుసరించకపోతే, వారిచేత యుద్ధంలో చంపబడి, యమునికి ఆహారమవుతాము.
విద్యున్మాలేర్ నిశమ్యైతన్ మయో వచనమూర్జితమ్ తం పరిష్వజ్య సార్ద్రాక్ష ఇదమాహ మహాసురః
విద్యున్మాలి ఈ బలమైన మాటలు విని, కన్నీటి కన్నులతో అతన్ని ఆలింగనం చేసి, ఆ మహాసురుడు ఇలా అన్నాడు.
విద్యున్మాలిన్న మే రాజ్యమ్ అభిప్రేతం న జీవితమ్ త్వయా వినా మహాబాహో కిమన్యేన మహాసుర
విద్యున్మాలీ, నాకు రాజ్యం కావాలి కాదు, ప్రాణం కూడా అవసరం లేదు. ఓ మహాబాహువా, నీవు లేని జీవితం నాకు ఇంకేమైనా అవసరమా, మహాసురా?
మహామృతమయీ వాపీ హ్య్ ఏషా మాయాభిరీశ్వర సృష్టా దానవదైత్యానాం హతానాం జీవవర్ధినీ
ఈ మహత్తరమైన అమృతస్వరూపమైన చెరువు, ఓ మాయాధిపతీ, నీవు మాయతో సృష్టించావు. ఇది చంపబడిన దానవ, దైత్యులకు మళ్లీ ప్రాణం ఇస్తుంది.
దిష్ట్యా త్వాం దైత్య పశ్యామి యమలోకాద్ ఇహాగతమ్ దుర్గతావనయగ్రస్తం భోక్ష్యామో ఽద్య మహానిధిమ్
ఓ దైత్యా, అదృష్టవశాత్తు నిన్ను యమలోకంనుంచి తిరిగి ఇక్కడ చూచాను. కష్టాలనుండి బయటపడి, ఈ రోజు మనం గొప్ప ధనాన్ని ఆస్వాదిద్దాం.
దృష్ట్వా దృష్ట్వా చ తాం వాపీం మాయయా మయనిర్మితామ్ హృష్టాననాక్షా దైత్యేన్ద్రా ఇదం వచనమబ్రువన్
మాయతో మయుడు నిర్మించిన ఆ చెరువును పునఃపునః చూస్తూ, ఆనందంతో ముఖాలు, కళ్ళు ప్రకాశిస్తూ దైత్యేంద్రులు ఇలా అన్నారు.
దానవా యుధ్యతేదానీం ప్రమథైః సహ నిర్భయాః మయేన నిర్మితా వాపీ హతాన్సంజీవయిష్యతి
ఇప్పుడు దానవులు ప్రమథులతో నిర్భయంగా యుద్ధం చేయొచ్చు. మయుడు నిర్మించిన చెరువు చంపబడినవారిని మళ్లీ బ్రతికిస్తుంది.
తతః క్షుబ్ధామ్బుధినిభా భేరీ సా తు భయంకరీ వాద్యమానా ననాదోచ్చై రౌరవీ సా పునః పునః
ఆ భయంకరమైన బేరి, అలలు ఎగిసిపడే సముద్రంలా, గట్టిగా మోగించబడింది. రౌరవ రాగంలో మళ్లీ మళ్లీ గర్జించింది.
శ్రుత్వా భేరీరవం ఘోరం మేఘారమ్భితసంనిభమ్ న్యపతన్నసురాస్తూర్ణం త్రిపురాద్యుద్ధలాలసాః
ఆ భయానకమైన బేరి ధ్వని, మేఘాల గర్జనలా వినిపించగానే, త్రిపుర యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్న అసురులు వేగంగా యుద్ధరంగంలోకి దూకారు.
లోహరాజతసౌవర్ణైః కటకైర్మణిరాజితైః ఆముక్తైః కుణ్డలైర్హారైర్ ముకుటైరపి చోత్కటైః
ఇనుపు, వెండి, బంగారు కంకణాలతో, రత్నాలతో అలంకరించబడినవారు, మెరిసే కుండలాలు, హారాలు, ఎత్తైన కిరీటాలతో అలంకరించబడ్డారు.
ధూమాయితా హ్యవిరమా జ్వలన్త ఇవ పావకాః ఆయుధాని సమాదాయ కాశినో దృఢవిక్రమాః
ఎల్లప్పుడూ పొగలు పొగలుతూ, అగ్నిలా జ్వలిస్తూ, ఆయుధాలు పట్టుకుని, ప్రకాశిస్తూ, ధైర్యంగా నిలబడ్డారు.
నృత్యమానా ఇవ నటా గర్జన్త ఇవ తోయదాః కరోచ్ఛ్రయా ఇవ గజాః సింహా ఇవ చ నిర్భయాః
నాట్యకారుల్లా నర్తిస్తూ, మేఘాల్లా గర్జిస్తూ, తల పైకి ఎత్తిన ఏనుగుల్లా ఎత్తుగా, సింహాల్లా భయములేకుండా ఉన్నారు.
హ్రదా ఇవ చ గమ్భీరాః సూర్యా ఇవ ప్రతాపితాః ద్రుమా ఇవ చ దైత్యేన్ద్రాస్ త్రాసయన్తో బలం మహత్
వెన్నెల హ్రదాల్లా లోతుగా, సూర్యునిలా ప్రకాశిస్తూ, వృక్షాల్లా నిలబడి, దైత్యేంద్రులు ఆ మహాసేనను భయపెట్టారు.
ప్రమథా అపి సోత్సాహా గరుడోత్పాతపాతినః యుయుత్సవో ఽభిధావన్తి దానవాన్దానవారయః
ప్రమథులు యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా, గరుడల్లా దూకుతూ, దానవులను, దానవ నియంత్రకులను ఎదుర్కొన్నారు.