దేవేతరా దేవవరైర్విభిన్నాః సీదన్తి పఙ్కేషు యథా గజేన్ద్రాః వజ్రేణ భీమేన చ వజ్రపాణిః శక్త్యా చ శక్త్యా చ మయూరకేతుః
దేవతలు కాకపోయినవారు, ఉత్తమ దేవతల చేతిలో గాయపడి, ఏనుగుల్లా మట్టిలో మునిగిపోయారు. వజ్రపాణి భయంకరమైన వజ్రంతో, మయూరకేతు శక్తితో వారిని దాడి చేశారు.
దణ్డేన చోగ్రేణ చ ధర్మరాజః పాశేన చోగ్రేణ చ వారిగోప్తా శూలేన కాలేన చ యక్షరాజో వీర్యేణ తేజస్వితయా సుకేశః
ధర్మరాజు భయంకరమైన దండంతో, వరుణుడు భయంకరమైన పాశంతో, యక్షరాజు శూలంతో, సుకేశుడు తన బలంతో, తేజస్సుతో యుద్ధంలో పాల్గొన్నారు.
గణేశ్వరాస్తే సురసంనికాశాః పూర్ణాహుతీసిక్తశిఖిప్రకాశాః ఉత్సాదయన్తే దనుపుత్రవృన్దాన్ యథైవ ఇన్ద్రాశనయః పతన్త్యః
దేవతలవంటి రూపంతో, పూర్ణాహుతి తలపై మెరిసే కిరీటాలతో ఉన్న ఆ గణనాయకులు, దాను కుమారుల సైన్యాన్ని ఇంద్రుని వజ్రాయుధాలు పడినట్టు నాశనం చేశారు.
మయస్తు దేవాన్పరిరక్షితారమ్ ఉమాత్మజం దేవవరం కుమారమ్ శరేణ భిత్త్వా స హి తారకాసుతం స తారకాఖ్యాసురమ్ ఆబభాషే
అయితే మాయుడు, దేవతలకు రక్షకుడైన ఉమాదేవి కుమారుడిని బాణంతో గాయపరిచి, తారకాసురుని కుమారుడైన తారకుని ఇలా ఉద్దేశించి పలికాడు.
కృత్వా ప్రహారం ప్రవిశామి వీరం పురం హి దైత్యేన్ద్రబలేన యుక్తః విశ్రామమూర్జస్కరమప్యవాప్య పునః కరిష్యామి రణం ప్రపన్నైః
ఒక దెబ్బతో వారిని తాకి, రాక్షసరాజు బలంతో కూడిన నగరంలోకి నేను ప్రవేశిస్తాను. విశ్రాంతి పొంది, శక్తిని తిరిగి సంపాదించిన తర్వాత, యుద్ధానికి వచ్చినవారితో మళ్లీ పోరాడతాను.
వయం హి శస్త్రక్షతవిక్షతాఙ్గా విశీర్ణశస్త్రధ్వజవర్మవాహాః జయైషిణస్తే జయకాశినశ్చ గణేశ్వరా లోకవరాధిపాశ్చ
మేము ఆయుధాలతో గాయపడి, శరీరాలు చీలిపోయి, ఆయుధాలు, పతాకాలు, కవచాలు, రథాలు నాశనమై, విజయాన్ని కోరుతూ, గణనాయకులు, లోకపాలకులు కూడా విజయకాంక్షతో ఉన్నాం.
మయస్య శ్రుత్వా దివి తారకాఖ్యో వచో ఽభికాఙ్క్షన్క్షతజోపమాక్షః వివేశ తూర్ణం త్రిపురం దితేః సుతైః సుతైరదిత్యా యుధి వృద్ధహర్షైః
మాయాసురుడు ఆకాశంలో చెప్పిన మాటలు విని, తారకుడు తపస్సుతో ఎర్రగా మారిన కళ్లతో, దితి కుమారులు, అదితి కుమారులతో కలిసి యుద్ధంలో ఆనందంతో త్రిపురలోకి వేగంగా ప్రవేశించాడు.
మయః ప్రహారం కృత్వా తు మాయావీ దానవర్షభః వివేశ తూర్ణం త్రిపురమ్ అభ్రం నీలమివామ్బరమ్
మాయాసురుడు, మాయలో నిపుణుడు, దానవులలో శ్రేష్ఠుడు, ఒక దెబ్బ ఇచ్చి, ఆకాశంలో నీలి మేఘంలా కనిపించే త్రిపురలోకి వేగంగా ప్రవేశించాడు.
స దీర్ఘముష్ణం నిఃశ్వస్య దానవాన్వీక్ష్య మధ్యగాన్ దధ్యౌ లోకక్షయే ప్రాప్తే కాలం కాల ఇవాపరః
ఆయన దీర్ఘంగా, వేడిగా ఊపిరి తీసి, మధ్యలో కూడిన దానవులను చూస్తూ, లోకాలు నాశనానికి దగ్గరగా వచ్చాయని ఆలోచించాడు. ఆ సమయానికే మరొక కాలుడు లాగా కనిపించాడు.
ఇన్ద్రో ఽపి బిభ్యతే యస్య స్థితో యుద్ధేప్సురగ్రతః స చాపి నిధనం ప్రాప్తో విద్యున్మాలీ మహాయశాః
యుద్ధానికి ముందుగా నిలబడి ఉన్న ఇంద్రుడికూడా ఇతని ముందు భయపడేవాడు. అయినా ఆ మహాప్రతాపశాలి విద్యున్మాలీ కూడా మరణించాడు.
దుర్గం వై త్రిపురస్యాస్య న సమం విద్యతే పురమ్ తస్యాప్యేషో ఽనయః ప్రాప్తో న దుర్గం కారణం క్వచిత్
త్రిపురాసురుని కోటకు సమానం ఇంకొకటి లేదు. అయినా అది కూడా నాశనమైంది. ఎలాంటి దుర్గమైనా శాశ్వతమైన రక్షణ ఇవ్వదు.
కాలస్యైవ వశే సర్వం దుర్గం దుర్గతరం చ యత్ కాలే క్రుద్ధే కథం కాలాత్ త్రాణం నో ఽద్య భవిష్యతి
కాలానికి అన్నీ వశమే. ఎంత బలమైన కోట అయినా కాలానికి ఎదుర్కోలేదు. కాలుడు కోపంగా ఉన్నప్పుడు, ఈ రోజు కాలం నుండి ఎవరికైనా రక్షణ ఉంటుందా?
ఏకేషు త్రిషు యత్కించిద్ బలం వై సర్వజన్తుషు కాలస్య తద్వశం సర్వమ్ ఇతి పైతామహో విధిః
ఈ మూడు లోకాలలో ఉన్న ఏ శక్తి అయినా, అన్ని జీవులలో ఉన్న బలం అయినా, అన్నీ కాలానికి వశమే అని పితామహుడు చెప్పాడు.
అస్మిన్కః ప్రభవేద్యోగో హ్య్ అసంధార్యే ఽమితాత్మని లఙ్ఘనే కః సమర్థః స్యాద్ ఋతే దేవం మహేశ్వరమ్
ఈ అపారమైన, అదుపు చేయలేని శక్తిని ఇక్కడ ఎవరు జయించగలరు? మహేశ్వరుడిని తప్ప ఇంకెవ్వరూ దాటి పోగలరు?
బిభేమి నేన్ద్రాద్ధి యమాద్ వరుణాన్న చ విత్తపాత్ స్వామీ చైషాం తు దేవానాం దుర్జయః స మహేశ్వరః
నాకు ఇంద్రుడి మీద, యముడి మీద, వరుణుడి మీద, కుబేరుడి మీద భయం లేదు. కానీ వీరందరి అధిపతి అయిన మహేశ్వరుడు మాత్రం జయించలేనివాడు.
ఐశ్వర్యస్య ఫలం యత్తత్ ప్రభుత్వస్య చ యత్ఫలమ్ తదద్య దర్శయిష్యామి యావద్వీరాః సమన్తతః
పరిపాలనకు, అధికారం కలిగి ఉండటానికి ఫలితం ఏమిటో, ఆ శక్తి ఫలితాన్ని ఈ రోజు వీరులందరూ చూస్తుండగా నేను చూపిస్తాను.
వాపీమమృతతోయేన పూర్ణాం స్రక్ష్యే వరౌషధీః జీవిష్యన్తి తదా దైత్యాః సంజీవనవరౌషధైః
అమృతజలంతో నిండిన, అరుదైన ఔషధాలతో కూడిన ఒక చెరువు నేను సృష్టిస్తాను. అప్పుడు ఆ దానవులు ఆ జీవనదాయక ఔషధాలతో మళ్లీ బతుకుతారు.
ఇతి సంచిన్త్య బలవాన్ మయో మాయావినాం వరః మాయయా ససృజే వాపీం రమ్భామివ పితామహః
ఇలా ఆలోచించి, మాయావి అయిన మయుడు, తన మాయతో, పితామహుడు రంభ వృక్షాన్ని సృష్టించినట్లు, ఒక చెరువును సృష్టించాడు.
ద్వియోజనాయతాం దీర్ఘాం పూర్ణయోజనవిస్తృతామ్ ఆరోహసంక్రమవతీం చిత్రరూపాం కథామివ
ఆ చెరువు రెండు యోజనాల పొడవు, ఒక యోజన వెడల్పుతో, మెట్లు, దిగి ఎక్కే ప్రదేశాలతో, అద్భుతమైన రూపంతో, ఒక అద్భుత కథలా కనిపించింది.
ఇన్దోః కిరణకల్పేన మృష్టేనామృతగన్ధినా పూర్ణాం పరమతోయేన గుణపూర్ణామివాఙ్గనామ్
ఆ చెరువు చంద్రుని కిరణాల్లా మెరిసిపోతూ, అమృత సువాసనతో పరిమళించి, పరమ జలంతో నిండిపోయి, అన్ని గుణాలతో నిండిన సత్కన్యలా కనిపించింది.
ఉత్పలైః కుముదైః పద్మైర్ వృతాం కాదమ్బకైస్తథా చన్ద్రభాస్కరవర్ణాభైర్ భీమైర్ ఆవరణైర్వృతామ్
ఆ చెరువు నీలం కమలాలు, శ్వేత కముదాలు, ఎర్ర పద్మాలు, కాదంబ పుష్ప సమూహాలతో, చంద్రుడు, సూర్యుడు వంటి వర్ణాలతో మెరిసే భయంకరమైన ప్రాకారాలతో చుట్టూ ఉంది.
ఖగైర్ మధురరావైశ్చ చారుచామీకరప్రభైః కామైషిభిర్ ఇవాకీర్ణాం జీవానామరణీమ్ ఇవ
ఆ చెరువు మధురమైన స్వరాలతో పాడే పక్షులతో, బంగారం వలె మెరిసే ఆకృతులతో, కోరినదాన్ని ఇచ్చే జీవులతో నిండిపోయి, జీవులకు జీవనాగ్ని లాగా ఉంది.
తాం వాపీం సృజ్య స మయో గఙ్గామివ మహేశ్వరః తస్యాం ప్రక్షాలయామాస విద్యున్మాలినమాదితః
ఆ చెరువును మయుడు సృష్టించి, మహేశ్వరుడు గంగను ఎలా తీసుకొచ్చాడో అలా, ముందుగా విద్యున్మాలిని అందులో స్నానంచేయించాడు.
స వాప్యాం మజ్జితో దైత్యో దేవశత్రుర్మహాబలః ఉత్తస్థావిన్ధనైరిద్ధః సద్యో హుత ఇవానలః
ఆ దానవుడు, దేవతలకు శత్రువైన మహాబలుడు, ఆ చెరువులో మునిగి, వెంటనే ఇంధనంతో మండే అగ్నిలా వెలుగుతూ పైకి వచ్చాడు.
మయస్య చాఞ్జలిం కృత్వా తారకాఖ్యో ఽభివాదితః విద్యున్మాలీతి వచనం మయముత్థాయ చాబ్రవీత్
మయుని ముందు చేతులు జోడించి నమస్కరించి, తారక అనే వాడు, 'నేను విద్యున్మాలిని' అని చెప్పి పైకి లేచాడు.
క్వ నన్దీ సహ రుద్రేణ వృతః ప్రమథజమ్బుకైః యుధ్యామో ఽరీన్ వినిష్పీడ్య దయా దేహేషు కా హి నః
'నంది ఎక్కడ ఉన్నాడు? రుద్రుడు, ప్రమథ గోపులతో కలిసి ఎక్కడ ఉన్నాడు? మనం పోరాడుదాం, శత్రువులను నాశనం చేద్దాం. మన శరీరాల్లో దయకు ఏమి అవసరం?'
అన్వాస్యైవ చ రుద్రస్య భవామః ప్రభవిష్ణవః తైర్వా వినిహతా యుద్ధే భవిష్యామో యమాశనాః
మీరందరూ పరాక్రమశాలులా, మనం రుద్రుని అనుసరించకపోతే, వారిచేత యుద్ధంలో చంపబడి, యమునికి ఆహారమవుతాము.
విద్యున్మాలేర్ నిశమ్యైతన్ మయో వచనమూర్జితమ్ తం పరిష్వజ్య సార్ద్రాక్ష ఇదమాహ మహాసురః
విద్యున్మాలి ఈ బలమైన మాటలు విని, కన్నీటి కన్నులతో అతన్ని ఆలింగనం చేసి, ఆ మహాసురుడు ఇలా అన్నాడు.
విద్యున్మాలిన్న మే రాజ్యమ్ అభిప్రేతం న జీవితమ్ త్వయా వినా మహాబాహో కిమన్యేన మహాసుర
విద్యున్మాలీ, నాకు రాజ్యం కావాలి కాదు, ప్రాణం కూడా అవసరం లేదు. ఓ మహాబాహువా, నీవు లేని జీవితం నాకు ఇంకేమైనా అవసరమా, మహాసురా?
మహామృతమయీ వాపీ హ్య్ ఏషా మాయాభిరీశ్వర సృష్టా దానవదైత్యానాం హతానాం జీవవర్ధినీ
ఈ మహత్తరమైన అమృతస్వరూపమైన చెరువు, ఓ మాయాధిపతీ, నీవు మాయతో సృష్టించావు. ఇది చంపబడిన దానవ, దైత్యులకు మళ్లీ ప్రాణం ఇస్తుంది.