బ్రహ్మవధ్యా చ గోవధ్యా బాలవధ్యా ప్రజాభయాః గదా భూత్వా శక్తయశ్చ తదా దేవరథే ఽభ్యయుః
బ్రహ్మవధ్య, గోవధ్య, బాలవధ్య, ప్రజాభయ అనే శక్తులు, గదలు, శక్తులుగా మారి, ఆ సమయంలో దేవతల రథాన్ని చేరాయి.
యుగం కృతయుగం చాత్ర చాతుర్హోత్రప్రయోజకాః చతుర్వర్ణాః సలీలాశ్చ బభూవుః స్వర్ణకుణ్డలాః
అప్పుడు కృతయుగం కాలం, నాలుగు వర్ణాలు, నాలుగు హోమకారులు, నీళ్లు — వీటన్నీ బంగారు కుండలాలతో అలంకరించబడ్డాయి.
తద్యుగం యుగసంకాశం రథశీర్షే ప్రతిష్ఠితమ్ ధృతరాష్ట్రేణ నాగేన బద్ధం బలవతా మహత్
ఆ యుగం, యుగానికి సమానంగా, రథశిరస్సులో ధృతంగా నిలిపి, ధృతరాష్ట్ర అనే మహానాగుడు బలంగా కట్టాడు.
ఋగ్వేదః సామవేదశ్చ యజుర్వేదస్తథా పరః వేదాశ్ చత్వార ఏవైతే చత్వారస్తురగాభవన్
ఋగ్వేదం, సామవేదం, యజుర్వేదం, అథర్వవేదం — ఈ నాలుగు వేదాలు, నాలుగు గుర్రాలుగా మారాయి.
అన్నదానపురోగాణి యాని దానాని కానిచిత్ తాన్యాసన్వాజినాం తేషాం భూషణాని సహస్రశః
అన్నదానం మొదలైన దానాలు, ఉన్నన్ని దానాలు, ఆ గుర్రాలకు వేలాది అలంకారాలుగా మారాయి.
పద్మద్వయం తక్షకశ్చ కర్కోటకధనంజయౌ నాగా బభూవురేవైతే హయానాం వాలబన్ధనాః
రెండు పద్మాలు, తక్షకుడు, కర్కోటకుడు, ధనంజయుడు — ఈ నాగులు గుర్రాల వాలబంధనాలుగా మారారు.
ఓంకారప్రభవాస్తా వా మన్త్రయజ్ఞక్రతుక్రియాః ఉపద్రవాః ప్రతీకారాః పశుబన్ధేష్టయస్తథా
ఓంకారంలో పుట్టిన మంత్ర, యజ్ఞ, క్రతువులు, ఉపద్రవాలు, పరిహారాలు, పశుబంధాలు, ఇష్టులు — ఇవన్నీ అక్కడ ఉన్నాయి.
యజ్ఞోపవాహాన్యేతాని తస్మింల్లోకరథే శుభే మణిముక్తాప్రవాలైస్తు భూషితాని సహస్రశః
ఆ లోకరథంలో యజ్ఞోపవాహాలు, మణులు, ముత్యాలు, ప్రవాళాలతో వేలాది అలంకరించబడ్డాయి.
ప్రతోద ఓంకార ఏవాసీత్ తదగ్రం చ వషట్కృతమ్ సినీవాలీ కుహూ రాకా తథా చానుమతిః శుభా యోక్త్రాణ్యాసంస్తురంగాణామ్ అపసర్పణవిగ్రహాః
ప్రగడగా ఓంకారమే ప్రతోదం, దాని అగ్రభాగంలో వషట్కారం; సినీవాళి, కుహూ, రాకా, అనుమతి అనే శుభమైనవే గుర్రాల యోకాలు, అవి వంపు కోసం రూపాలుగా ఉన్నాయి.
కృష్ణాన్యథ చ పీతాని శ్వేతమాఞ్జిష్ఠకాని చ అవదాతాః పతాకాస్తు బభూవుః పవనేరితాః
నలుపు, పసుపు, తెలుపు, మంజిష్ఠరంగు — ఈ పవిత్ర జెండాలు గాలిలో ఎగురుతూ కనిపించాయి.
ఋతుభిశ్చ కృతః షడ్భిర్ ధనుః సంవత్సరో ఽభవత్ అజరా జ్యాభవచ్చాపి సామ్బికా ధనుషో దృఢా
ఆ ధనువు ఆరు ఋతువులతో తయారయింది; సంవత్సరం దాని జ్యా అయింది; అజారా దాని తాడు, సాంబికా ధనువు బలమైన భాగంగా నిలిచింది.
కాలో హి భగవాన్రుద్రస్ తం చ సంవత్సరం విదుః తస్మాదుమా కాలరాత్రిర్ ధనుషో జ్యాజరాభవత్
కాలమే భగవంతుడైన రుద్రుడు; ఆ సంవత్సరాన్ని ఆయనేనని తెలుసుకున్నారు. అందువల్ల ఉమా కాలరాత్రి ధనువు తాడుగా మారింది.
సగర్భం త్రిపురం యేన దగ్ధవాన్స త్రిలోచనః స ఇషుర్విష్ణుసోమాగ్నిత్రిదైవతమయో ఽభవత్
గర్భవంతమైన త్రిపురను దహించిన త్రినేత్రుడు — ఆ బాణం విష్ణు, సోమ, అగ్ని, ఈ మూడు దేవతలతో కూడి ఉంది.
ఆననం హ్యగ్నిరభవచ్ ఛల్యం సోమస్తమోనుదః తేజసః సమవాయో ఽథ చేషోస్తేజో రథాఙ్గధృక్
ఆ బాణానికి నోరు అగ్ని, అగ్రభాగం సోముడు, చీకటిని తొలగించేవాడు; తేజస్సు కలయికే బాణం, ప్రకాశమే రథచక్రాన్ని పట్టింది.
తస్మింశ్చ వీర్యవృద్ధ్యర్థం వాసుకిర్నాగపార్థివః తేజఃసంవసనార్థం వై ముమోచాతివిషో విషమ్
అక్కడ, శక్తిని పెంచేందుకు పాముల రాజు వాసుకి తన అత్యంత విషాన్ని విడుదల చేసి, ఆ శక్తిని చుట్టుముట్టేలా చేశాడు.
కృత్వా దేవా రథం చాపి దివ్యం దివ్యప్రభావతః లోకాధిపతిమభ్యేత్య ఇదం వచనమబ్రువన్
అద్భుతమైన కాంతితో కూడిన దివ్య రథాన్ని తయారు చేసి, దేవతలు లోకాల అధిపతిని చేరి ఇలా అన్నారు.
సంస్కృతో ఽయం రథో ఽస్మాభిస్ తవ దానవశత్రుజిత్ ఇదమాపత్పరిత్రాణం దేవాన్సేన్ద్రపురోగమాన్
దానవులను జయించిన మేము ఈ రథాన్ని తయారు చేశాము; ఇంద్రుడు ముందుండే దేవతలందరికీ ఇది అపాయంలో రక్షణగా ఉండాలి.
తం మేరుశిఖరాకారం త్రైలోక్యరథముత్తమమ్ ప్రశస్య దేవాన్సాధ్వితి రథం పశ్యతి శంకరః
మేరుపర్వత శిఖరాన్ని పోలిన ఆ ఉత్తమ రథాన్ని దేవతలు 'బాగుంది!' అని ప్రశంసించగా, శంకరుడు దానిని చూశాడు.
ముహుర్దృష్ట్వా రథం సాధు సాధ్విత్యుక్త్వా ముహుర్ముహుః ఉవాచ సేన్ద్రానమరాన్ అమరాధిపతిః స్వయమ్
ఆ రథాన్ని మళ్లీ మళ్లీ చూసి, 'బాగుంది! బాగుంది!' అని పలుమార్లు చెప్పి, అమరాధిపతి స్వయంగా ఇంద్రుడు మరియు ఇతర దేవతలను ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
యాదృశో ఽయం రథః కౢప్తో యుష్మాభిర్మమ సత్తమాః ఈదృశో రథసమ్పత్త్యా యన్తా శీఘ్రం విధీయతామ్
మీరు నా కోసం తయారు చేసిన ఈ రథం ఎంత అద్భుతంగా ఉందో, అలాంటి రథానికి తగిన వేగవంతమైన సారథిని నియమించండి.
ఇత్యుక్త్వా దేవదేవేన దేవా విద్ధా ఇవేషుభిః అవాపుర్మహతీం చిన్తాం కథం కార్యమితి బ్రువన్
దేవతాధిపతి ఇలా చెప్పగానే, దేవతలు బాణాలతో తగిలినట్లు కలవరపడి, 'ఇది ఎలా చేయాలి?' అని గొప్ప ఆందోళనలో పడ్డారు.
మహాదేవస్య దేవో ఽన్యః కో నామ సదృశో భవేత్ ముక్త్వా చక్రాయుధం దేవం సో ఽప్యస్యేషుం సమాశ్రితః
మహాదేవునికి సమానమైన మరే దేవుడు ఉండగలడా? చక్రాయుధుడిని కూడా పక్కన పెడితే, ఆ దేవుడూ ఆయన ఆశ్రయానికే వచ్చాడు.
ధురి యుక్తా ఇవోక్షాణో ఘటన్త ఇవ పర్వతైః నిశ్వసన్తః సురాః సర్వే కథమేతదితి బ్రువన్
పర్వతాలను లాగుతున్న ఎద్దుల్లా తలవంచి, దేవతలందరూ ఊపిరి పీల్చుతూ, 'ఇది ఎలా సాధ్యం?' అని అన్నారు.
దేవేష్వాహ దేవదేవో లోకనాథస్య ధూర్గతాన్ అహం సారథిరిత్యుక్త్వా జగ్రాహాశ్వాంస్తతో ఽగ్రజః
దేవతల్లో, లోకనాథుని భారంతో బాధపడుతున్న వారిని ఉద్దేశించి దేవతాధిపతి, 'నేనే సారథిని అవుతాను' అని చెప్పి, పెద్దవాడు ఆ కాళ్లను పట్టుకున్నాడు.
తతో దేవైః సగన్ధర్వైః సింహనాదో మహాన్కృతః ప్రతోదహస్తం సమ్ప్రేక్ష్య బ్రహ్మాణం సూతతాం గతమ్
అప్పుడే దేవతలు, గంధర్వులతో కలిసి గొప్ప సింహగర్జన చేశారు; బ్రహ్మా చేతిలో కొరడా పట్టుకుని సారథిగా మారడాన్ని చూసారు.
భగవానపి విశ్వేశో రథస్థే వై పితామహే సదృశః సూత ఇత్యుక్త్వా చారురోహ రథం హరః
అందరికీ అధిపతి అయిన హరుడు, పితామహుడు రథంపై ఉన్నాడని చూసి, 'ఇతడు సారథిగా తగినవాడు' అని చెప్పి, ఆ రథంపై ఎక్కాడు.
ఆరోహతి రథం దేవే హ్య్ అశ్వా హరభరాతురాః జానుభిః పతితా భూమౌ రజోగ్రాసశ్చ గ్రాసితః
దేవుడు రథంపై ఎక్కుతుండగా, హరుని భారాన్ని భరించలేక ఆ కాళ్లు మోకాలపై నేలపై పడిపోయాయి; ధూళిని కూడా మింగేశారు.
దేవో దృష్ట్వాథ వేదాంస్తాన్ అభీరుగ్రహయాన్ భయాత్ ఉజ్జహార పితౄనార్తాన్ సుపుత్ర ఇవ దుఃఖితాన్
దేవుడు భయంతో వణికుతున్న వేదాలను చూసి, బాధపడుతున్న పితృదేవతలను కుమారుడు తల్లిదండ్రులను రక్షించినట్లు రక్షించాడు.
తతః సింహరవో భూయో బభూవ రథభైరవః జయశబ్దశ్చ దేవానాం సంబభూవార్ణవోపమః
తర్వాత మళ్లీ రథం నుండి భయంకరమైన సింహగర్జన వినిపించింది; దేవతల విజయధ్వని సముద్రంలా ప్రతిధ్వనించింది.
తదోంకారమయం గృహ్య ప్రతోదం వరదః ప్రభుః స్వయమ్భూః ప్రయయౌ వాహాన్ అనుమన్త్ర్య యథాజవమ్
ఓంకారంతో చేసిన కొరడాను పట్టుకుని, వరదాత అయిన స్వయంభువు, ఆ కాళ్లను వారి వేగానికి తగినట్లు ప్రేరేపించాడు.