చక్రుశ్చన్ద్రం చ సూర్యం చ చక్రే కాఞ్చనరాజతే కృష్ణపక్షం శుక్లపక్షం పక్షద్వయమపీశ్వరాః
చంద్రుడు, సూర్యుడు రథచక్రాలుగా, బంగారు వెండి ధాతువులతో తయారయ్యాయి. కృష్ణపక్షం, శుక్లపక్షం రెండు రథపు ప్రక్కలుగా ఏర్పడ్డాయి.
రథనేమిద్వయం చక్రుర్ దేవా బ్రహ్మపురఃసరాః ఆదిద్వయం పక్షయన్త్రం యన్త్రమేతాశ్చ దేవతాః
బ్రహ్మా మొదలైన దేవతలు రెండు రథనేములను తయారు చేశారు. రెండు ప్రారంభాలు, ప్రక్కల యంత్రాలు, ఇతర ఉపకరణాలు దేవతలే తయారుచేశారు.
కమ్బలాశ్వతరాభ్యాం చ నాగాభ్యాం సమవేష్టితమ్ భార్గవశ్చాఙ్గిరాశ్చైవ బుధో ఽఙ్గారక ఏవ చ
కంబలుడు, అశ్వతరుడు అనే రెండు పాములు చుట్టూ ఉండగా, భృగువు, అంగిరసుడు, బుధుడు, అంగారకుడు కూడా అక్కడ ఉన్నారు.
శనైశ్చరస్తథా చాత్ర సర్వే తే దేవసత్తమాః వరూథం గగనం చక్రుశ్ చారురూపం రథస్య తే
శనైశ్చరుడు కూడా అక్కడ ఉన్నాడు. అటు మిగతా ఉత్తమ దేవతలు ఆ రథానికి ఆకాశాన్ని అందంగా కప్పుగా తయారుచేశారు.
కృతం ద్విజిహ్వనయనం త్రివేణుం శాతకౌమ్భికమ్ మణిముక్తేన్ద్రనీలైశ్చ వృతం హ్యష్టముఖైః సురైః
రెండు నాలుకలతో, మూడు వంశులతో, బంగారు ధ్వజాన్ని తయారు చేశారు. మణులు, ముత్యాలు, వజ్రాలు అలంకరించబడి, ఎనిమిది ముఖాల దేవతలు చుట్టూ ఉన్నారు.
గఙ్గా సిన్ధుః శతద్రుశ్చ చన్ద్రభాగా ఇరావతీ వితస్తా చ విపాశా చ యమునా గణ్డకీ తథా
గంగా, సింధు, శతద్రు, చంద్రభాగా, ఇరావతి, వితస్త, విపాశ, యమునా, గండకి నదులు కూడా అక్కడ ఉన్నాయి.
సరస్వతీ దేవికా చ తథా చ సరయూరపి ఏతాః సరిద్వరాః సర్వా వేణుసంజ్ఞా కృతా రథే
సరస్వతి, దేవికా, అలాగే సరయూ — ఈ గొప్ప నదులన్నీ రథంపై 'వేణు' అనే పేరుతో నిలిచాయి.
ధృతరాష్ట్రాశ్చ యే నాగాస్ తే చ వేశ్యాత్మకాః కృతాః వాసుకేః కులజా యే చ యే చ రైవతవంశజాః
ధృతరాష్ట్ర అనే నాగులు, వేశ్యల వంశానికి చెందినవారు, వాసుకి వంశంలో పుట్టినవారు, అలాగే రైవత వంశానికి చెందినవారు —
తే సర్పా దర్పసమ్పూర్ణాశ్ చాపతూణేష్వ్ అనూనగాః అవతస్థుః శరా భూత్వా నానాజాతిశుభాననాః
ఆ సర్పాలు గర్వంతో నిండినవారు, వేగంలో ఏమాత్రం తగ్గని వారు, బాణాలుగా మారి, రకరకాల చిహ్నాలతో అందంగా కనిపించారు.
సురసా సరమా కద్రూర్ వినతా శుచిరేవ చ తృషా బుభుక్షా సర్వోగ్రా మృత్యుః సర్వశమస్తథా
సురసా, సరమా, కద్రూ, వినతా, శుచీ, అలాగే తృష్ణ, బుభుక్ష, సర్వోగ్రా, మృతి, సర్వశమ — వీరందరూ కూడా అక్కడ ఉన్నారు.
బ్రహ్మవధ్యా చ గోవధ్యా బాలవధ్యా ప్రజాభయాః గదా భూత్వా శక్తయశ్చ తదా దేవరథే ఽభ్యయుః
బ్రహ్మవధ్య, గోవధ్య, బాలవధ్య, ప్రజాభయ అనే శక్తులు, గదలు, శక్తులుగా మారి, ఆ సమయంలో దేవతల రథాన్ని చేరాయి.
యుగం కృతయుగం చాత్ర చాతుర్హోత్రప్రయోజకాః చతుర్వర్ణాః సలీలాశ్చ బభూవుః స్వర్ణకుణ్డలాః
అప్పుడు కృతయుగం కాలం, నాలుగు వర్ణాలు, నాలుగు హోమకారులు, నీళ్లు — వీటన్నీ బంగారు కుండలాలతో అలంకరించబడ్డాయి.
తద్యుగం యుగసంకాశం రథశీర్షే ప్రతిష్ఠితమ్ ధృతరాష్ట్రేణ నాగేన బద్ధం బలవతా మహత్
ఆ యుగం, యుగానికి సమానంగా, రథశిరస్సులో ధృతంగా నిలిపి, ధృతరాష్ట్ర అనే మహానాగుడు బలంగా కట్టాడు.
ఋగ్వేదః సామవేదశ్చ యజుర్వేదస్తథా పరః వేదాశ్ చత్వార ఏవైతే చత్వారస్తురగాభవన్
ఋగ్వేదం, సామవేదం, యజుర్వేదం, అథర్వవేదం — ఈ నాలుగు వేదాలు, నాలుగు గుర్రాలుగా మారాయి.
అన్నదానపురోగాణి యాని దానాని కానిచిత్ తాన్యాసన్వాజినాం తేషాం భూషణాని సహస్రశః
అన్నదానం మొదలైన దానాలు, ఉన్నన్ని దానాలు, ఆ గుర్రాలకు వేలాది అలంకారాలుగా మారాయి.
పద్మద్వయం తక్షకశ్చ కర్కోటకధనంజయౌ నాగా బభూవురేవైతే హయానాం వాలబన్ధనాః
రెండు పద్మాలు, తక్షకుడు, కర్కోటకుడు, ధనంజయుడు — ఈ నాగులు గుర్రాల వాలబంధనాలుగా మారారు.
ఓంకారప్రభవాస్తా వా మన్త్రయజ్ఞక్రతుక్రియాః ఉపద్రవాః ప్రతీకారాః పశుబన్ధేష్టయస్తథా
ఓంకారంలో పుట్టిన మంత్ర, యజ్ఞ, క్రతువులు, ఉపద్రవాలు, పరిహారాలు, పశుబంధాలు, ఇష్టులు — ఇవన్నీ అక్కడ ఉన్నాయి.
యజ్ఞోపవాహాన్యేతాని తస్మింల్లోకరథే శుభే మణిముక్తాప్రవాలైస్తు భూషితాని సహస్రశః
ఆ లోకరథంలో యజ్ఞోపవాహాలు, మణులు, ముత్యాలు, ప్రవాళాలతో వేలాది అలంకరించబడ్డాయి.
ప్రతోద ఓంకార ఏవాసీత్ తదగ్రం చ వషట్కృతమ్ సినీవాలీ కుహూ రాకా తథా చానుమతిః శుభా యోక్త్రాణ్యాసంస్తురంగాణామ్ అపసర్పణవిగ్రహాః
ప్రగడగా ఓంకారమే ప్రతోదం, దాని అగ్రభాగంలో వషట్కారం; సినీవాళి, కుహూ, రాకా, అనుమతి అనే శుభమైనవే గుర్రాల యోకాలు, అవి వంపు కోసం రూపాలుగా ఉన్నాయి.
కృష్ణాన్యథ చ పీతాని శ్వేతమాఞ్జిష్ఠకాని చ అవదాతాః పతాకాస్తు బభూవుః పవనేరితాః
నలుపు, పసుపు, తెలుపు, మంజిష్ఠరంగు — ఈ పవిత్ర జెండాలు గాలిలో ఎగురుతూ కనిపించాయి.
ఋతుభిశ్చ కృతః షడ్భిర్ ధనుః సంవత్సరో ఽభవత్ అజరా జ్యాభవచ్చాపి సామ్బికా ధనుషో దృఢా
ఆ ధనువు ఆరు ఋతువులతో తయారయింది; సంవత్సరం దాని జ్యా అయింది; అజారా దాని తాడు, సాంబికా ధనువు బలమైన భాగంగా నిలిచింది.
కాలో హి భగవాన్రుద్రస్ తం చ సంవత్సరం విదుః తస్మాదుమా కాలరాత్రిర్ ధనుషో జ్యాజరాభవత్
కాలమే భగవంతుడైన రుద్రుడు; ఆ సంవత్సరాన్ని ఆయనేనని తెలుసుకున్నారు. అందువల్ల ఉమా కాలరాత్రి ధనువు తాడుగా మారింది.
సగర్భం త్రిపురం యేన దగ్ధవాన్స త్రిలోచనః స ఇషుర్విష్ణుసోమాగ్నిత్రిదైవతమయో ఽభవత్
గర్భవంతమైన త్రిపురను దహించిన త్రినేత్రుడు — ఆ బాణం విష్ణు, సోమ, అగ్ని, ఈ మూడు దేవతలతో కూడి ఉంది.
ఆననం హ్యగ్నిరభవచ్ ఛల్యం సోమస్తమోనుదః తేజసః సమవాయో ఽథ చేషోస్తేజో రథాఙ్గధృక్
ఆ బాణానికి నోరు అగ్ని, అగ్రభాగం సోముడు, చీకటిని తొలగించేవాడు; తేజస్సు కలయికే బాణం, ప్రకాశమే రథచక్రాన్ని పట్టింది.
తస్మింశ్చ వీర్యవృద్ధ్యర్థం వాసుకిర్నాగపార్థివః తేజఃసంవసనార్థం వై ముమోచాతివిషో విషమ్
అక్కడ, శక్తిని పెంచేందుకు పాముల రాజు వాసుకి తన అత్యంత విషాన్ని విడుదల చేసి, ఆ శక్తిని చుట్టుముట్టేలా చేశాడు.
కృత్వా దేవా రథం చాపి దివ్యం దివ్యప్రభావతః లోకాధిపతిమభ్యేత్య ఇదం వచనమబ్రువన్
అద్భుతమైన కాంతితో కూడిన దివ్య రథాన్ని తయారు చేసి, దేవతలు లోకాల అధిపతిని చేరి ఇలా అన్నారు.
సంస్కృతో ఽయం రథో ఽస్మాభిస్ తవ దానవశత్రుజిత్ ఇదమాపత్పరిత్రాణం దేవాన్సేన్ద్రపురోగమాన్
దానవులను జయించిన మేము ఈ రథాన్ని తయారు చేశాము; ఇంద్రుడు ముందుండే దేవతలందరికీ ఇది అపాయంలో రక్షణగా ఉండాలి.
తం మేరుశిఖరాకారం త్రైలోక్యరథముత్తమమ్ ప్రశస్య దేవాన్సాధ్వితి రథం పశ్యతి శంకరః
మేరుపర్వత శిఖరాన్ని పోలిన ఆ ఉత్తమ రథాన్ని దేవతలు 'బాగుంది!' అని ప్రశంసించగా, శంకరుడు దానిని చూశాడు.
ముహుర్దృష్ట్వా రథం సాధు సాధ్విత్యుక్త్వా ముహుర్ముహుః ఉవాచ సేన్ద్రానమరాన్ అమరాధిపతిః స్వయమ్
ఆ రథాన్ని మళ్లీ మళ్లీ చూసి, 'బాగుంది! బాగుంది!' అని పలుమార్లు చెప్పి, అమరాధిపతి స్వయంగా ఇంద్రుడు మరియు ఇతర దేవతలను ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
యాదృశో ఽయం రథః కౢప్తో యుష్మాభిర్మమ సత్తమాః ఈదృశో రథసమ్పత్త్యా యన్తా శీఘ్రం విధీయతామ్
మీరు నా కోసం తయారు చేసిన ఈ రథం ఎంత అద్భుతంగా ఉందో, అలాంటి రథానికి తగిన వేగవంతమైన సారథిని నియమించండి.