కృతః పురాణాం విష్కమ్భో యోజమానాం శతం శతమ్ యథా చైకప్రహారేణ హన్యతే వై భవేన తు పుష్యయోగేణ యుక్తాని తాని చైకక్షణేన తు
పురాతనుల కాలంలో వంద యోజనాల పొడవైన ఒక అడ్డంకిని నిర్మించారు. ఆ అడ్డంకిని భవుడు ఒక్క దెబ్బతో ధ్వంసం చేయగలిగినట్లు, పుష్య నక్షత్రం కలిసినప్పుడు, ఇవన్నీ ఒక్క క్షణంలో నశించిపోతాయి.
తతో దేవైశ్చ సమ్ప్రోక్తో యాస్యామ ఇతి దుఃఖితైః పితామహశ్చ తైః సార్ధం భవసంసదమాగతః
అప్పుడు దేవతలు బాధతో, 'వెళ్లుదాం' అని చెప్పి, పితామహుడితో కలిసి భవుని సభలోకి ప్రవేశించారు.
తం భవం భూతభవ్యేశం గిరిశం శూలపాణినమ్ పశ్యన్తి చోమయా సార్ధం నన్దినా చ మహాత్మనా
వారు భూతభవ్యాధిపతి అయిన భవుని, గిరిశుడిని, త్రిశూలాన్ని పట్టుకున్నవానిని, నన్ను మరియు మహాత్ముడైన నందిని తోడుగా చూసారు.
అగ్నివర్ణమజం దేవమ్ అగ్నికుణ్డనిభేక్షణమ్ అగ్న్యాదిత్యసహస్రాభమ్ అగ్నివర్ణవిభూషితమ్
వారు జన్మలేని ఆ దేవుడిని, అగ్నిలా ప్రకాశించే వాడిని, అగ్నికుండంలాంటి కళ్లున్నవాడిని, వెయ్యి అగ్నులు, వెయ్యి సూర్యుల్లా వెలిగే వాడిని, అగ్నివర్ణ అలంకారంతో ఉన్నవాడిని చూశారు.
చన్ద్రావయవలక్ష్మాణం చన్ద్రసౌమ్యతరాననమ్ ఆగమ్య తమజం దేవమ్ అథ తం నీలలోహితమ్ అస్తువన్గోపతిం శమ్భుం వరదం పార్వతీపతిమ్
చంద్రుని కాంతి ఉన్నవాడిని, చంద్రునికంటే మృదువైన ముఖాన్ని కలిగినవాడిని, ఆ జన్మలేని దేవుని, నీలం, ఎరుపు రంగులతో ఉన్న శంభువుని, గోపాలుడిని, వరదుడిని, పార్వతీభర్తను వారు దగ్గరగా వెళ్లి స్తుతించారు.
నమో భవాయ శర్వాయ రుద్రాయ వరదాయ చ పశూనాం పతయే నిత్యమ్ ఉగ్రాయ చ కపర్దినే
భవుడికి, శర్వుడికి, రుద్రుడికి, వరదుడికి, ఎప్పుడూ పశువులకు అధిపతికి, ఉగ్రుడికి, జటాజుటుడికి నమస్సులు.
మహాదేవాయ భీమాయ త్ర్యమ్బకాయ చ శాన్తయే ఈశానాయ భయఘ్నాయ నమస్త్వన్ధకఘాతినే
మహాదేవుడికి, భయంకరుడికి, త్ర్యంబకుడికి శాంతి కోసం, ఈశానుడికి, భయాన్ని తొలగించేవాడికి, అంధకుడిని సంహరించినవాడికి నమస్సులు.
నీలగ్రీవాయ భీమాయ వేధసే వేధసా స్తుతే కుమారశత్రునిఘ్నాయ కుమారజనకాయ చ
నీలకంఠుడికి, భయంకరుడికి, సృష్టికర్త వందించిన సృష్టికర్తకు, కుమార శత్రువులను సంహరించేవాడికి, కుమారుని తండ్రికి నమస్సులు.
విలోహితాయ ధూమ్రాయ వరాయ క్రథనాయ చ నిత్యం నీలశిఖణ్డాయ శూలినే దివ్యశాయినే
ఎరుపు వర్ణుడికి, పొగ వర్ణుడికి, ఉత్తముడికి, క్రూరుడికి, ఎప్పుడూ నీలపు కిరీటమున్నవాడికి, త్రిశూలాన్ని పట్టుకున్నవాడికి, దివ్యంగా విశ్రాంతి తీసుకునే వాడికి నమస్సులు.
ఉరగాయ త్రినేత్రాయ హిరణ్యవసురేతసే అచిన్త్యాయామ్బికాభర్త్రే సర్వదేవస్తుతాయ చ
సర్పరూపుడికి, త్రినేత్రుడికి, బంగారు వీర్యమున్నవాడికి, ఊహించలేనివాడికి, అంబికా భర్తకు, అందరు దేవతలు స్తుతించే వాడికి నమస్సులు.
వృషధ్వజాయ ముణ్డాయ జటినే బ్రహ్మచారిణే తప్యమానాయ సలిలే బ్రహ్మణ్యాయాజితాయ చ
వృషధ్వజుడికి, ముండమున్నవాడికి, జటాధారుడికి, బ్రహ్మచారికి, నీటిలో తపస్సు చేసే వాడికి, బ్రాహ్మణ్యుడికి, ఎవ్వరూ జయించలేనివాడికి నమస్సులు.
విశ్వాత్మనే విశ్వసృజే విశ్వమావృత్య తిష్ఠతే నమో ఽస్తు దివ్యరూపాయ ప్రభవే దివ్యశమ్భవే
ప్రపంచానికి ఆత్మ అయినవాడికి, ప్రపంచాన్ని సృష్టించినవాడికి, ప్రపంచాన్ని వ్యాపించి నిలిచినవాడికి, దివ్యరూపుడికి, ప్రభువైన దివ్యశంభువుకు నమస్సులు.
అభిగమ్యాయ కామ్యాయ స్తుత్యాయార్చ్యాయ సర్వదా భక్తానుకమ్పినే నిత్యం దిశతే యన్మనోగతమ్
ఎప్పుడూ అందరికీ చేరువైనవాడికి, కోరదగినవాడికి, స్తుతించదగినవాడికి, ఎల్లప్పుడూ పూజించదగినవాడికి, భక్తులపై ఎప్పుడూ దయ చూపే వాడికి, వారి మనసులో ఉన్నదాన్ని ప్రసాదించే వాడికి నమస్సులు.
బ్రహ్మాద్యైః స్తూయమానస్తు దేవైర్దేవో మహేశ్వరః ప్రజాపతిమువాచేదం దేవానాం క్వ భయం మహత్
బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలు స్తుతించగా, దేవతల దేవుడైన మహేశ్వరుడు ప్రజాపతిని ఇలా అడిగాడు: 'దేవతలకు ఈ గొప్ప భయం ఎక్కడ ఉంది?'
భో దేవాః స్వాగతం వో ఽస్తు బ్రూత యద్వో మనోగతమ్ తావదేవ ప్రయచ్ఛామి నాస్త్యదేయం మయా హి వః
'దేవతలారా! మీకు స్వాగతం. మీ మనసులో ఉన్నదాన్ని చెప్పండి. నేను వెంటనే దానిని ఇస్తాను. మీకు నేను ఏదీ దాచిపెట్టను.'
యుష్మాకం నితరాం శం వై కర్తాహం విబుధర్షభాః చరామి మహదత్యుగ్రం యచ్చాపి పరమం తపః
'దేవతలారా! మీకు మేలు జరుగేలా నేను చూస్తాను. నేను గొప్ప తపస్సు చేస్తాను, అత్యంత కఠినమైన తపస్సు కూడా చేస్తాను.'
విద్విష్టా వో మమ ద్విష్టాః కష్టాః కష్టపరాక్రమాః తేషామభావః సంపాద్యో యుష్మాకం భవ ఏవ చ
'మీకు ద్వేషమున్నవారు నాకు కూడా ద్వేషపాత్రులే. వారు ఎంత భయంకరమైన శక్తివంతులైనా, వారి నాశనం మీ కోసం భవుడు చేయాలి.'
ఏవముక్తాస్తు దేవేన ప్రేమ్ణా సబ్రహ్మకాః సురాః రుద్రమాహుర్మహాభాగం భాగార్హాః సర్వ ఏవ తే
ఇలా దేవుడు ప్రేమతో చెప్పినప్పుడు, బ్రహ్మతో కూడిన దేవతలు అందరూ రుద్రుడు మహాభాగుడని, భాగానికి అర్హుడని ప్రకటించారు.
భగవంస్తైస్తపస్తప్తం రౌద్రం రౌద్రపరాక్రమైః అసురైర్వధ్యమానాః స్మ వయం త్వాం శరణం గతాః
ప్రభూ! మేము భయంకరమైన తపస్సు చేశారు. కానీ అసురుల క్రూర శక్తితో బాధపడుతూ, మేము మీ ఆశ్రయానికి వచ్చాము.
మయో నామ దితేః పుత్రస్ త్రినేత్ర కలహప్రియః త్రిపురం యేన తద్దుర్గం కృతం పాణ్డురగోపురమ్
దితి కుమారుడైన మయుడు అనే త్రినేత్రుడు, కలహానికి ఆసక్తి గలవాడు, పాండురమైన గోపురాలతో త్రిపుర అనే కోటను నిర్మించాడు.
తదాశ్రిత్య పురం దుర్గం దానవా వరనిర్భయాః బాధన్తే ఽస్మాన్మహాదేవ ప్రేష్యమస్వామినం యథా
ఆ కోటను ఆధారంగా చేసుకుని, భయమేమీ లేని దానవులు మమ్మల్ని బాధిస్తున్నారు మహాదేవా! మీరు చెప్పినట్లు మీ సేవకుణ్ణి పంపించండి.
ఉద్యానాని చ భగ్నాని నన్దనాదీని యాని చ వరాశ్చాప్సరసః సర్వా రమ్భాద్యా దనుజైర్హృతాః
నందనాది తోటలు నాశనం అయ్యాయి. రంభ మొదలైన అప్సరసలను దానవులు తీసుకుపోయారు.
ఇన్ద్రస్య వాహ్యాశ్చ గజాః కుముదాఞ్జనవామనాః ఐరావతాద్యా అపహృతా దేవతానాం మహేశ్వర
ఇంద్రుని ఏనుగులు అయిన కుముద, అంజన, వామన, ఐరావతాది దేవతల నుండి దానవులు తీసుకుపోయారు మహేశ్వరా!
యే చేన్ద్రరథముఖ్యాశ్ చ హరయో ఽపహృతాసురైః జాతాశ్చ దానవానాం తే రథయోగ్యాస్తురంగమాః
ఇంద్రుని రథానికి ముఖ్యమైన కుదిరాలు కూడా అసురులు తీసుకుపోయారు. అవి ఇప్పుడు దానవుల రథాలకు సేవ చేస్తున్నాయి.
యే రథా యే గజాశ్చైవ యాః స్త్రియో వసు యచ్చ నః తన్నో వ్యపహృతం దైత్యైః సంశయో జీవితే పునః
మాకు ఉన్న రథాలు, ఏనుగులు, స్త్రీలు, ధనం అన్నీ దైత్యులు తీసుకుపోయారు. మాకు ప్రాణభయం కలిగింది.
త్రినేత్ర ఏవముక్తస్తు దేవైః శక్రపురోగమైః ఉవాచ దేవాన్దేవేశో వరదో వృషవాహనః
శక్రుడు ముందుండి దేవతలు ఇలా ప్రార్థించగా, త్రినేత్రుడు, వరదుడు, వృషభవాహనుడు అయిన దేవేశుడు వారికి ఇలా పలికాడు.
వ్యపగచ్ఛతు వో దేవా మహద్దానవజం భయమ్ తదహం త్రిపురం ధక్ష్యే క్రియతాం యద్బ్రవీమి తత్
దేవతలారా! మీకు ఉన్న దానవుల భయాన్ని పూర్తిగా పోగొట్టుకోండి. నేను త్రిపురాన్ని కాల్చేస్తాను. నేను చెప్పినట్లు చేయండి.
యదీచ్ఛత మయా దగ్ధుం తత్పురం సహమానవమ్ రథమౌపయికం మహ్యం సజ్జయధ్వం కిమాస్యతే
మీరు ఆ నగరాన్ని నివాసులతో పాటు నేను కాల్చాలని కోరుకుంటే, నాకు తగిన రథాన్ని సిద్ధం చేయండి. ఆలస్యం ఎందుకు?
దిగ్వాససా తథోక్తాస్తే సపితామహకాః సురాః తథేత్యుక్త్వా మహాదేవం చక్రుస్తే రథముత్తమమ్
అలా చెప్పిన తరువాత, పితామహులతో కూడిన దేవతలు 'అలా జరుగుతుంది' అని సమాధానం ఇచ్చి, మహాదేవునికి అద్భుతమైన రథాన్ని తయారుచేశారు.
ధరాం కూబరకౌ ద్వౌ తు రుద్రపార్శ్వచరావుభౌ అధిష్ఠానం శిరో మేరోర్ అక్షో మన్దర ఏవ చ
భూమి, ఇద్దరు కుబేరులు, రుద్రుని సేవకులు ఇద్దరూ చక్రాలుగా మారారు. మేరు శిఖరం రథానికి పీటగా, మందర పర్వతం అక్షంగా ఏర్పడింది.