స్థానాన్యేతాని తిష్ఠన్తి యావదాభూతసంప్లవమ్ మన్వన్తరేషు సర్వేషు దేవస్థానాని తాని వై
ఈ స్థలాలు సృష్టి లయం వరకు ఉంటాయి. ప్రతి మన్వంతరంలో ఇవే దేవతల స్థలాలు.
అభిమానేన తిష్ఠన్తి తాని దేవాః పునః పునః అతీతాస్తు సహాతీతైర్ భావ్యా భావ్యైః సురైః సహ
దేవతలు తమ అభిమానం వల్ల ఈ స్థలాల్లో మళ్లీ మళ్లీ నివసిస్తారు. గతంలో ఉన్నవారు గతులతో, భవిష్యత్తులో ఉన్నవారు భవిష్యద్ దేవతలతో ఉంటారు.
వర్తన్తే వర్తమానైశ్చ సురైః సార్ధం తు స్థానినః సూర్యో దేవో వివస్వాంశ్చ అష్టమస్త్వదితేః సుతః
ఈ స్థలాల్లో నివసించే వారు ప్రస్తుత దేవతలతో కలిసి ఉంటారు. సూర్యదేవుడు వివస్వాన్, అతడు అదితి కుమారుల్లో ఎనిమిదవవాడు.
ద్యుతిమాన్ధర్మయుక్తశ్చ సోమో దేవో వసుః స్మృతః శుక్రో దైత్యస్తు విజ్ఞేయో భార్గవో ఽసురయాజకః
ప్రకాశవంతుడైన, ధర్మబద్ధుడైన చంద్రదేవుడు వసువు అని గుర్తించబడతాడు. శుక్రుడు దైత్యుడు, భార్గవుడు, అసుర యాజకుడు అని తెలుసుకోవాలి.
బృహస్పతిర్ బృహత్తేజా దేవాచార్యో ఽఙ్గిరఃసుతః బుధో మనోహరశ్చైవ శశిపుత్రస్తు స స్మృతః
బృహస్పతి మహా తేజస్సుతో కూడినవాడు, దేవతల గురువు, అంగిరసుని కుమారుడు. బుధుడు మనోహరుడు, చంద్రుని కుమారుడిగా గుర్తించబడతాడు.
శనైశ్చరో విరూపశ్చ సంజ్ఞాపుత్రో వివస్వతః అగ్నిర్వికేశ్యాం జజ్ఞే తు యువాసౌ లోహితాధిపః
శనైశ్చరుడు వికలాంగుడు, సంజ్ఞా మరియు వివస్వాన్ కుమారుడు. అగ్ని వికేశిలో జన్మించాడు, అతడే యువ మంగళాధిపతి.
నక్షత్రనామ్న్యః క్షేత్రేషు దాక్షాయణ్యః సుతాః స్మృతాః స్వర్భానుః సింహికాపుత్రో భూతసంసాధనో ఽసురః
నక్షత్రాల పేర్లతో ప్రసిద్ధి చెందిన దాక్షాయణుల కుమార్తెలు తమ తమ క్షేత్రాల్లో గుర్తించబడ్డారు. స్వర్భాను, సింహిక కుమారుడు, భూతాలను కలిపే అసురుడు.
చన్ద్రార్కగ్రహనక్షత్రేష్వ్ అభిమానీ ప్రకీర్తితః స్థానాన్యేతాని చోక్తాని స్థానిన్యశ్చైవ దేవతాః
చంద్రుడు, సూర్యుడు, గ్రహాలు, నక్షత్రాలలో అభిమాని దేవతలు ప్రసిద్ధి చెందారు. ఈ స్థలాలు, వాటిలో నివసించే దేవతలు ఇలా వివరించబడ్డాయి.
శుక్లమగ్నిసమం దివ్యం సహస్రాంశోర్వివస్వతః సహస్రాంశుత్విషః స్థానమ్ అమ్మయం తైజసం తథా
వివస్వంతుని సహస్ర కిరణాలవంటి, తెల్లగా, అగ్నిలా ప్రకాశించే, అపరిమితమైన, వెలుగుతో నిండిన ఆ దివ్య స్థానం ఉంది.
ఆశాస్థానం మనోజ్ఞస్య రవిరశ్మిగృహే స్థితమ్ శుక్రః షోడశరశ్మిస్తు యస్తు దేవో హ్యపోమయః
ఆకాశ దిశలకు ఆనందదాయకమైన నివాసం, సూర్య కిరణాల గృహంలో ఉంది. పదహారు కిరణాలతో ఉన్న శుక్రుడు, నీటితో కూడిన దేవుడు.
లోహితో నవరశ్మిస్తు స్థానమాప్యం తు తస్య వై బృహద్ద్వాదశరశ్మీకం హరిద్రాభం తు వేధసః
ఎరుపు రంగులో, తొమ్మిది కిరణాలతో ఉన్న అతని నీటి నివాసం ఉంది. బ్రహ్మదేవునికి ఉన్న గొప్ప, పన్నెండు కిరణాల వలయము పసుపు రంగులో ఉంటుంది.
అష్టరశ్మిశనేస్తత్తు కృష్ణం వృద్ధమయస్మయమ్ స్వర్భానోస్త్వాయసం స్థానం భూతసంతాపనాలయమ్
శని గ్రహానికి ఎనిమిది కిరణాల వలయము, నలుపు రంగులో, పాత ఇనుప వంటిది. స్వర్భాను స్థానం కూడా ఇనుప వలయమే, అది భూతాలకు బాధలనిచ్చే స్థలం.
సుకృతామ్ ఆశ్రయాస్తారా రశ్మయస్తు హిరణ్మయాః తారణాత్తారకా హ్యేతాః శుక్లత్వాచ్చైవ తారకాః
తారలు సత్కర్ములు చేసేవారికి ఆశ్రయం, వాటి కిరణాలు బంగారు వర్ణంలో ఉంటాయి. ఆకాశాన్ని దాటి వెళ్ళడం వల్ల, తెల్లగా ఉండడం వల్ల అవి తారలు అనిపించబడతాయి.
నవయోజనసాహస్రో విష్కమ్భః సవితుః స్మృతః మణ్డలం త్రిగుణం చాస్య విస్తారో భాస్కరస్య తు
సూర్యుని వ్యాసం తొమ్మిది వేల యోజనాలు అని చెప్పబడింది. అతని వలయము మూడు రెట్లు వెడల్పుగా ఉంటుంది, అదే భాస్కరుని విస్తృతి.
ద్విగుణః సూర్యవిస్తారాద్ విస్తారః శశినః స్మృతః త్రిగుణం మణ్డలం చాస్య వైపుల్యాచ్ఛశినః స్మృతమ్
చంద్రుని విస్తృతి సూర్యుని కంటే రెండింతలు ఎక్కువగా ఉంటుంది. అతని వలయము మూడు రెట్లు వెడల్పుగా ఉంటుంది, అది సంపూర్ణత వల్ల.
సర్వోపరి నిసృష్టాని మణ్డలాని తు తారకాః యోజనార్ధప్రమాణాని తాభ్యో ఽన్యాని గణాని తు
అన్నిటి పైభాగంలో తారల వలయాలు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి, వాటి పరిమాణం అర యోజన మాత్రమే. వాటి కంటే మరికొన్ని సమూహాలు ఉన్నాయి.
తుల్యో భూత్వా తు స్వర్భానుస్ తదధస్తాత్ప్రసర్పతి ఉద్ధూత్య పార్థివీం ఛాయాం నిర్మితాం మణ్డలాకృతిమ్
స్వర్భాను సమానంగా మారి, వాటి కింద కదులుతూ, భూమిపై ఉండే చాయను వలయాకారంగా పైకి ఎత్తుతాడు.
బ్రహ్మణా నిర్మితం స్థానం తృతీయం తు తమోమయమ్ ఆదిత్యాత్స తు నిష్క్రమ్య సోమం గచ్ఛతి పర్వసు
బ్రహ్మదేవుడు సృష్టించిన మూడవ స్థలం చీకటితో నిండినది. అక్కడి నుండి సూర్యుని విడిచి, పర్వకాలాల్లో చంద్రుని చేరుకుంటాడు.
ఆదిత్యమేతి సోమాచ్చ పునః సౌరేషు పర్వసు స్వభాసా తుదతే యస్మాత్ స్వర్భానురితి స స్మృతః
చంద్రుని నుండి మళ్లీ సూర్యుని వద్దకు, సౌర పర్వకాలాల్లో వెళ్తాడు. తన కాంతితో తాకుతాడని, అందుకే అతన్ని స్వర్భాను అంటారు.
చన్ద్రతః షోడశో భాగో భార్గవస్య విధీయతే విష్కమ్భాన్మణ్డలాచ్చైవ యోజనానాం తు స స్మృతః
చంద్రుని నుండి పదహారు భాగాల్లో ఒక భాగం భార్గవునికి కేటాయించబడింది. వ్యాసం, వలయ పరిమాణాల ప్రకారం, ఇది యోజనలలో లెక్కించబడుతుంది.
భార్గవాత్పాదహీనశ్చ విజ్ఞేయో వై బృహస్పతిః బృహస్పతేః పాదహీనౌ కేతువక్రావుభౌ స్మృతౌ
భార్గవుని కంటే పాదం తక్కువగా ఉన్నది బృహస్పతి అని తెలుసుకోవాలి. బృహస్పతి నుండి పాదం తక్కువగా ఉండేవారు కేతువు, వక్రుడు ఇద్దరూ.
విస్తారమణ్డలాభ్యాం తు పాదహీనస్తయోర్బుధః తారానక్షత్రరూపాణి వపుష్మన్తీహ యాని వై
విస్తారము, వలయ పరిమాణంలో, ఆ ఇద్దరికి పాదం తక్కువగా బుధుడు ఉంటాడు. ఇక్కడ తారలు, నక్షత్రాల రూపాలు అందరికీ ఆకారంతో ఉంటాయి.
బుధేన సమరూపాణి విస్తారాన్మణ్డలాత్తు వై తారానక్షత్రరూపాణి హీనాని తు పరస్పరమ్
బుధునితో సమానమైన రూపాలు ఉన్నా, విస్తారము, వలయ పరిమాణంలో తారలు, నక్షత్రాల ఆకారాలు పరస్పరం తక్కువగా ఉంటాయి.
శతాని పఞ్చ చత్వారి త్రీణి ద్వే చైకమేవ చ సర్వోపరి నిసృష్టాని మణ్డలాని తు తారకాః
ఐదు వందలు, నాలుగు వందలు, మూడు వందలు, రెండు వందలు, ఒక వంద — ఇవే అన్నిటి పైభాగంలో ఏర్పడిన తారల వలయాలు.
యోజనార్ధప్రమాణాని తేభ్యో హ్రస్వం న విద్యతే ఉపరిష్టాత్తు యే తేషాం గ్రహా యే క్రూరసాత్త్వికాః
వాటిలో ప్రతి ఒక్కటి అర యోజన పరిమాణంలో ఉంటుంది; వాటి కంటే చిన్నవి లేవు. వాటి పైన క్రూర స్వభావం గలవారు, సాత్విక స్వభావం గల గ్రహాలు ఉన్నాయి.
సౌరశ్చాఙ్గిరసో వక్రో విజ్ఞేయా మన్దచారిణః తేభ్యో ఽధస్తాత్తు చత్వారః పునశ్చాన్యే మహాగ్రహాః
సౌరుడు, అంగిరసుడు, వక్రుడు — వీరు మందగమనులు అని తెలుసుకోవాలి. వీరి కంటే క్రింద మరో నలుగురు, మళ్లీ ఇతర మహాగ్రహాలు ఉంటాయి.
సోమః సూర్యో బుధశ్చైవ భార్గవశ్చేతి శీఘ్రగాః యావన్తి చైవ ఋక్షాణి కోట్యస్తావన్తి తారకాః
సోముడు, సూర్యుడు, బుధుడు, భార్గవుడు — వీరందరూ వేగంగా సంచరిస్తారు. ఎన్ని నక్షత్ర సమూహాలు ఉన్నాయో, అంతే కోట్ల సంఖ్యలో తారలు కూడా ఉన్నాయి.
సర్వేషాం తు గ్రహాణాం వై సూర్యో ఽధస్తాత్ప్రసర్పతి విస్తీర్ణం మణ్డలం కృత్వా తస్యోర్ధ్వం చరతే శశీ
ప్రతి గ్రహాల్లో సూర్యుడు క్రింద భాగంలో విస్తృతమైన వలయాన్ని ఏర్పరిచి సంచరిస్తాడు. ఆ సూర్యుని పైన చంద్రుడు సంచరిస్తాడు.
నక్షత్రమణ్డలం చాపి సోమాదూర్ధ్వం ప్రసర్పతి నక్షత్రేభ్యో బుధశ్చోర్ధ్వం బుధాచ్చోర్ధ్వం తు భార్గవః
చంద్రుని పైన నక్షత్రాల వలయం ఉంటుంది. ఆ నక్షత్రాల పైన బుధుడు, బుధుని పైన భార్గవుడు ఉంటారు.
వక్రస్తు భార్గవాదూర్ధ్వం వక్రాదూర్ధ్వం బృహస్పతిః తస్మాచ్ఛనైశ్చరశ్చోర్ధ్వం దేవాచార్యోపరి స్థితః
భార్గవుని పైన వక్రుడు, వక్రుని పైన బృహస్పతి, ఆ బృహస్పతిని మించి శనైశ్చరుడు, దేవతల గురువు పైన నిలిచివుంటాడు.