మత్స్యపురాణమ్

హేమన్తే శిశిరే చైవ హిమోత్సర్గస్ త్రిభిః పునః ఓషధీషు బలం ధత్తే సుధాం చ స్వధయా పునః

హేమంతం, శిశిరంలో మళ్లీ మూడు కిరణాలతో మంచు కురిపిస్తాడు. మొక్కలకు బలాన్ని ఇస్తూ, మళ్లీ అమృతం, స్వధను ప్రసాదిస్తాడు.

సూర్యో ఽమరత్వమమృతే త్రయస్ త్రిషు నియచ్ఛతి ఏవం రశ్మిసహస్రం తు సౌరం లోకార్థసాధకమ్

సూర్యుడు మూడు ఋతువుల్లో మూడు కిరణాల ద్వారా అమృతంతో అమరత్వాన్ని ప్రసాదిస్తాడు. ఇలా వెయ్యి కిరణాలు లోకానికి అవసరమైన కార్యాలను నెరవేర్చుతాయి.

భిద్యతే ఋతుమాసాద్య సహస్రం బహుధా పునః ఇత్యేవం మణ్డలం శుక్లం భాస్వరం లోకసంజ్ఞితమ్

ఈ వెయ్యి కిరణాలు ఋతువులకూ, మాసాలకూ తగినట్టు అనేక విధాలుగా విభజించబడతాయి. ఈ ప్రకాశవంతమైన వలయాన్ని లోకం అని పిలుస్తారు.

నక్షత్రగ్రహసోమానాం ప్రతిష్ఠా యోనిరేవ చ చన్ద్ర ఋక్షగ్రహాః సర్వే విజ్ఞేయాః సూర్యసమ్భవాః

ఇది నక్షత్రాలు, గ్రహాలు, చంద్రునికి ఆధారంగా, గర్భంగా ఉంటుంది. చంద్రనక్షత్రాలు, గ్రహాలన్నీ సూర్యుని నుండే పుట్టినవిగా తెలుసుకోవాలి.

సుషుమ్నా సూర్యరశ్మిర్యా క్షీణం శశినమేధతే హరికేశః పురస్తాత్తు యో వై నక్షత్రయోనికృత్

సుషుమ్న అనే సూర్యకిరణం వల్ల క్షీణించిన చంద్రుడు మళ్లీ పెరుగుతాడు. హరికేశుడు ముందు భాగంలో ఉండి, నక్షత్రాల ఆది కారణంగా ఉంటాడు.

దక్షిణే విశ్వకర్మా తు రశ్మిరాప్యాయయద్బుధమ్ విశ్వావసుశ్చ యః పశ్చాచ్ ఛుక్రయోనిశ్చ స స్మృతః

దక్షిణదిక్కులో విశ్వకర్మ అనే కిరణం బుధుడిని పోషిస్తుంది. పశ్చిమంలో విశ్వావసు ఉండి, అతడే శుక్రుని మూలంగా గుర్తించబడతాడు.

సంవర్ధనస్తు యో రశ్మిః స యోనిర్లోహితస్య చ షష్ఠస్తు హ్యశ్వభూ రశ్మిర్ యోనిః స హి బృహస్పతేః

పోషణకిరణమే అంగారకుని మూలంగా ఉంటుంది. ఆరోదిగా అశ్వభూ అనే కిరణం బృహస్పతికి మూలంగా ఉంటుంది.

శనైశ్చరం పునశ్చాపి రశ్మిరాప్యాయతే సురాట్ న క్షీయతే యతస్తాని తస్మాన్నక్షత్రతా స్మృతా

శనైశ్చరుని పోషించే కిరణాన్ని సురాట్ అంటారు. అది ఎప్పటికీ తగ్గదు కనుక వాటిని నక్షత్రాలు అంటారు.

క్షేత్రాణ్యేతాని వై సూర్యమ్ ఆపతన్తి గభస్తిభిః క్షేత్రాణి తేషామాదత్తే సూర్యో నక్షత్రతా తతః

ఈ క్షేత్రాలు సూర్యుని కిరణాలతో చేరతాయి. సూర్యుడు వాటిని స్వీకరించి, అందువల్ల వాటిని నక్షత్రాలు అని పిలుస్తారు.

అస్మాల్లోకాదముం లోకం తీర్ణానాం సుకృతాత్మనామ్ తారణాత్తారకా హ్యేతాః శుక్లత్వాచ్చైవ శుక్లికాః

ఈ లోకంనుండి పరలోకానికి మంచి మనసున్న వారు దాటి వెళ్ళినప్పుడు, వారు ఇతరులను కూడా దాటి పోవడానికి సహాయపడతారు కనుక వారిని తారకలు అంటారు. వారి తెలుపు వర్ణం వల్ల కూడా వారిని శుక్లికలు అంటారు.

దివ్యానాం పార్థివానాం చ వంశానాం చైవ సర్వశః తపనస్తేజసో యోగాద్ ఆదిత్య ఇతి గద్యతే

దేవతలలో, భూమిపై ఉన్నవారిలో, వంశాలలో కూడా అందరిలో తపనతో కూడిన తేజస్సు కలిగి ఉండటం వలన సూర్యుడిని ఆదిత్యుడు అని అంటారు.

స్రవతిః స్యన్దనార్థే చ ధాతురేష నిగద్యతే స్రవణాత్తేజసశ్చైవ తేనాసౌ సవితా స్మృతః

'స్రవతి' అనే ధాతువు ప్రవాహానికి, ప్రవహించడానికీ ఉపయోగిస్తారు. తేజస్సు ప్రవహించటం వల్ల ఆయనను సవితా అని పిలుస్తారు.

బహ్వర్థశ్చన్ద ఇత్యేష ప్రధానో ధాతురుచ్యతే శుక్లత్వే హ్యమృతత్వే చ శీతత్వే హ్లాదనే ఽపి చ

'చంద' అనే ధాతువుకు అనేక అర్థాలు ఉన్నాయి. తెలుపు, అమృతత్వం, చల్లదనం, ఆనందం వంటి విషయాల్లో ఇది ముఖ్యమైనది.

సూర్యాచన్ద్రమసోర్దివ్యే మణ్డలే భాస్వరే ఖగే జలతేజోమయే శుక్లే వృత్తకుమ్భనిభే శుభే

సూర్యుడు, చంద్రుడు ఉన్న ఆకాశంలో ప్రకాశవంతమైన దేవతా మండలాల్లో, నీరు, తేజస్సుతో కూడిన తెలుపు రంగులో, వృత్తాకారపు కుండలా అందంగా ఉంటాయి.

వసన్తి కర్మదేవాస్తు స్థానాన్యేతాని సర్వశః మన్వన్తరేషు సర్వేషు ఋషిసూర్యగ్రహాదయః

కర్మదేవతలు ఈ అన్ని స్థలాల్లో నివసిస్తారు. ప్రతి మన్వంతరంలో ఋషులు, సూర్యుడు, గ్రహాలు మొదలైనవారు కూడా అక్కడే ఉంటారు.

తాని దేవగృహాణి స్యుః స్థానాఖ్యాని భవన్తి హి సౌరం సూర్యో ఽవిశత్స్థానం సౌమ్యం సోమస్తథైవ చ

వీటిని దేవతల గృహాలు, స్థలాలు అంటారు. సూర్యుడు తన సౌర స్థలంలోకి ప్రవేశించాడు, చంద్రుడు కూడా తన సోమ స్థలంలోకి ప్రవేశించాడు.

శౌక్రం శుక్రో ఽవిశత్స్థానం షోడశారం ప్రభాస్వరమ్ బృహస్పతిర్బృహత్త్వం చ లోహితం చాపి లోహితః

శుక్రుడు తన శుక్ర స్థలంలోకి, ఆ ప్రకాశవంతమైన పదహారు అంగుళాల గృహంలోకి ప్రవేశించాడు. బృహస్పతి తన విశాలమైన స్థలంలోకి, మంగళుడు తన ఎరుపు స్థలంలోకి ప్రవేశించాడు.

శనైశ్చరో ఽవిశత్స్థానమ్ ఏవం శానైశ్చరం తథా బుధో ఽపి వై బుధస్థానం భానుం స్వర్భానురేవ చ

శనైశ్చరుడు తన శనైశ్చర స్థలంలోకి ప్రవేశించాడు. అలాగే బుధుడు తన బుధ స్థలంలోకి, భాను, స్వర్భాను కూడా తమ తమ స్థలాల్లోకి ప్రవేశించారు.

నక్షత్రాణి చ సర్వాణి నాక్షత్రాణ్యావిశన్తి చ జ్యోతీంషి సుకృతామ్ ఏతే జ్ఞేయా దేవగృహాస్తు వై

అన్ని నక్షత్రాలు, నక్షత్రాలు కానివి కూడా తమ తమ స్థలాల్లోకి ప్రవేశించాయి. ఈ ప్రకాశవంతమైన ధర్మాత్ములు దేవతల గృహాలుగా గుర్తించాలి.

స్థానాన్యేతాని తిష్ఠన్తి యావదాభూతసంప్లవమ్ మన్వన్తరేషు సర్వేషు దేవస్థానాని తాని వై

ఈ స్థలాలు సృష్టి లయం వరకు ఉంటాయి. ప్రతి మన్వంతరంలో ఇవే దేవతల స్థలాలు.

అభిమానేన తిష్ఠన్తి తాని దేవాః పునః పునః అతీతాస్తు సహాతీతైర్ భావ్యా భావ్యైః సురైః సహ

దేవతలు తమ అభిమానం వల్ల ఈ స్థలాల్లో మళ్లీ మళ్లీ నివసిస్తారు. గతంలో ఉన్నవారు గతులతో, భవిష్యత్తులో ఉన్నవారు భవిష్యద్ దేవతలతో ఉంటారు.

వర్తన్తే వర్తమానైశ్చ సురైః సార్ధం తు స్థానినః సూర్యో దేవో వివస్వాంశ్చ అష్టమస్త్వదితేః సుతః

ఈ స్థలాల్లో నివసించే వారు ప్రస్తుత దేవతలతో కలిసి ఉంటారు. సూర్యదేవుడు వివస్వాన్, అతడు అదితి కుమారుల్లో ఎనిమిదవవాడు.

ద్యుతిమాన్ధర్మయుక్తశ్చ సోమో దేవో వసుః స్మృతః శుక్రో దైత్యస్తు విజ్ఞేయో భార్గవో ఽసురయాజకః

ప్రకాశవంతుడైన, ధర్మబద్ధుడైన చంద్రదేవుడు వసువు అని గుర్తించబడతాడు. శుక్రుడు దైత్యుడు, భార్గవుడు, అసుర యాజకుడు అని తెలుసుకోవాలి.

బృహస్పతిర్ బృహత్తేజా దేవాచార్యో ఽఙ్గిరఃసుతః బుధో మనోహరశ్చైవ శశిపుత్రస్తు స స్మృతః

బృహస్పతి మహా తేజస్సుతో కూడినవాడు, దేవతల గురువు, అంగిరసుని కుమారుడు. బుధుడు మనోహరుడు, చంద్రుని కుమారుడిగా గుర్తించబడతాడు.

శనైశ్చరో విరూపశ్చ సంజ్ఞాపుత్రో వివస్వతః అగ్నిర్వికేశ్యాం జజ్ఞే తు యువాసౌ లోహితాధిపః

శనైశ్చరుడు వికలాంగుడు, సంజ్ఞా మరియు వివస్వాన్ కుమారుడు. అగ్ని వికేశిలో జన్మించాడు, అతడే యువ మంగళాధిపతి.

నక్షత్రనామ్న్యః క్షేత్రేషు దాక్షాయణ్యః సుతాః స్మృతాః స్వర్భానుః సింహికాపుత్రో భూతసంసాధనో ఽసురః

నక్షత్రాల పేర్లతో ప్రసిద్ధి చెందిన దాక్షాయణుల కుమార్తెలు తమ తమ క్షేత్రాల్లో గుర్తించబడ్డారు. స్వర్భాను, సింహిక కుమారుడు, భూతాలను కలిపే అసురుడు.

చన్ద్రార్కగ్రహనక్షత్రేష్వ్ అభిమానీ ప్రకీర్తితః స్థానాన్యేతాని చోక్తాని స్థానిన్యశ్చైవ దేవతాః

చంద్రుడు, సూర్యుడు, గ్రహాలు, నక్షత్రాలలో అభిమాని దేవతలు ప్రసిద్ధి చెందారు. ఈ స్థలాలు, వాటిలో నివసించే దేవతలు ఇలా వివరించబడ్డాయి.

శుక్లమగ్నిసమం దివ్యం సహస్రాంశోర్వివస్వతః సహస్రాంశుత్విషః స్థానమ్ అమ్మయం తైజసం తథా

వివస్వంతుని సహస్ర కిరణాలవంటి, తెల్లగా, అగ్నిలా ప్రకాశించే, అపరిమితమైన, వెలుగుతో నిండిన ఆ దివ్య స్థానం ఉంది.

ఆశాస్థానం మనోజ్ఞస్య రవిరశ్మిగృహే స్థితమ్ శుక్రః షోడశరశ్మిస్తు యస్తు దేవో హ్యపోమయః

ఆకాశ దిశలకు ఆనందదాయకమైన నివాసం, సూర్య కిరణాల గృహంలో ఉంది. పదహారు కిరణాలతో ఉన్న శుక్రుడు, నీటితో కూడిన దేవుడు.