ఏతే వాహా గ్రహాణాం వై మయా ప్రోక్తా రథైః సహ సర్వే ధ్రువే నిబద్ధాస్తే నిబద్ధా వాతరశ్మిభిః
ఈ గ్రహాలన్నింటికీ గుర్రాలు, రథాలతో కలిపి నేను చెప్పినట్టే ఉంటాయి. ఇవన్నీ ధ్రువానికి బలంగా బంధించబడి, గాలి తాడులతో కట్టబడి ఉంటాయి.
ఏతే వై భ్రామ్యమాణాస్తే యథాయోగం వహన్తి వై వాయ యాభిరదృశ్యాభిః ప్రబద్ధా వాతరశ్మిభిః
ఇవి గాలి తాడులతో కట్టబడి, తగిన క్రమంలో గ్రహాలను తిప్పుతూ ముందుకు తీసుకెళ్తున్నాయి. ఆ తాడులు కనబడవు.
పరిభ్రమన్తి తద్బద్ధాశ్ చన్ద్రసూర్యగ్రహా దివి యావత్తమనుపర్యేతి ధ్రువం చ జ్యోతిషాం గణః
ఈ విధంగా బంధించబడి, చంద్రుడు, సూర్యుడు, గ్రహాలు ఆకాశంలో తిరుగుతుంటాయి. నక్షత్ర సమూహం ధ్రువాన్ని అనుసరిస్తున్నంతవరకూ ఇవి తిరుగుతూనే ఉంటాయి.
యథా నద్యుదకే నోస్తు ఉదకేన సహోహ్యతే తథా దేవగృహాణి స్యుర్ ఉహ్యన్తే వాతరంహసా తస్మాద్యాని ప్రగృహ్యన్తే వ్యోమ్ని దేవగృహా ఇతి
నదిలో తడి దుంగ నీటితో కలిసి ఎలాగైతే పోతుందో, అలాగే దేవతల గృహాలు కూడా గాలి వేగంతో ముందుకు పోతాయి. అందుకే ఆకాశంలో ప్రయాణించే వాటిని దేవగృహాలు అంటారు.
యావత్యశ్చైవ తారాః స్యుస్ తావన్తో ఽస్య మరీచయః సర్వా ధ్రువనిబద్ధాస్తా భ్రమన్త్యో భ్రామయన్తి చ
ఎన్ని నక్షత్రాలు ఉన్నాయో, అంతే వాటి కిరణాలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ ధ్రువానికి బంధించబడి, తిరుగుతూ, ఇతరులను కూడా తిప్పుతుంటాయి.
తైలపీడం యథా చక్రం భ్రమతే భ్రామయన్తి వై తథా భ్రమన్తి జ్యోతీంషి వాతబద్ధాని సర్వశః
నూనె రాసిన చక్రం ఎలా తిరుగుతుందో, అలాగే గాలి బంధంతో ఉన్న జ్యోతిర్లు అన్నీ తిరుగుతూ, ఇతరులను కూడా తిప్పుతుంటాయి.
అలాతచక్రవద్యాన్తి వాతచక్రేరితాని తు యస్మాత్ప్రవహతే తాని ప్రవహస్తేన స స్మృతః
అలాత చక్రంలా ఇవి గాలి చక్రం తిప్పినట్లుగా తిరుగుతుంటాయి. గాలి వీటిని నడిపించుచున్నందున దాన్ని ప్రవహ అని అంటారు.
ఏవం ధ్రువే నియుక్తో ఽసౌ భ్రమతే జ్యోతిషాం గణః ఏష తారామయః ప్రోక్తః శిశుమారే ధ్రువో దివి
ఈ విధంగా ధ్రువంలో స్థాపించబడి, జ్యోతిర్ల సమూహం తిరుగుతుంటుంది. ఇది నక్షత్రాలతో కూడిన ధ్రువ స్థంభం, ఆకాశంలోని శిశుమార నక్షత్ర సమూహంలో ఉన్న ధ్రువుడు అని పిలవబడతాడు.
యదహ్నా కురుతే పాపం తం దృష్ట్వా నిశి ముఞ్చతి శిశుమారశరీరస్థా యావత్యస్తారకాస్తు తాః
పగలు చేసిన పాపాన్ని, రాత్రి శిశుమార శరీరంలో నివసించే నక్షత్రాలు చూసి విడిచిపెడతాయి.
వర్షాణి దృష్ట్వా జీవేత తావదేవాధికాని తు శిశుమారాకృతిం జ్ఞాత్వా ప్రవిభాగేన సర్వశః
ఏన్ని సంవత్సరాలు చూస్తే, అంతకాలం మనిషి బ్రతుకుతాడు. శిశుమార ఆకారాన్ని అన్ని భాగాలతో తెలుసుకోవాలి.
ఉత్తానపాదస్తస్యాథ విజ్ఞేయః సోత్తరో హనుః యజ్ఞో ఽధరస్తు విజ్ఞేయో ధర్మో మూర్ధానమాశ్రితః
శిశుమారానికి పై దవడ ఉత్తానపాదుడు, క్రింది దవడ యజ్ఞుడు, తలపై ధర్ముడు ఉండేలా తెలుసుకోవాలి.
హృది నారాయణః సాధ్యా అశ్వినౌ పూర్వపాదయోః వరుణశ్చార్యమా చైవ పశ్చిమే తస్య సక్థినీ
హృదయంలో నారాయణుడు, ముందు కాళ్ల వద్ద సాధ్యులు, అశ్వినులు, వెనుక తొడల వద్ద వరుణుడు, ఆర్యమా ఉంటారు.
శిశ్నే సంవత్సరో జ్ఞేయో మిత్రశ్చాపానమాశ్రితః పుచ్ఛే ఽగ్నిశ్చ మహేన్ద్రశ్చ మరీచిః కశ్యపో ధ్రువః
శిశ్నంలో సంవత్సరముంటుంది, పిద్దులో మిత్రుడు, తోక వద్ద అగ్ని, మహేంద్రుడు, మరీచి, కశ్యపుడు, ధ్రువుడు ఉంటారు.
ఏష తారామయః స్తమ్భో నాస్తమేతి న వోదయమ్ నక్షత్రచన్ద్రసూర్యాశ్చ గ్రహాస్తారాగణైః సహ
ఇది నక్షత్రాలతో కూడిన స్థంభం, ఇది మునుపు పోదు, మళ్ళీ ఉదయించదు. నక్షత్రాలు, చంద్రుడు, సూర్యుడు, గ్రహాలు, నక్షత్ర సమూహాలతో కలసి ఉంటుంది.
తన్ముఖాభిముఖాః సర్వే చక్రభూతా దివి స్థితాః ధ్రువేణాధిష్ఠితాశ్చైవ ధ్రువమేవ ప్రదక్షిణమ్
అందరూ ఆ దిక్కునే చూస్తూ, ఆకాశంలో చక్రంలా నిలబడి, ధ్రువుని ఆధారంగా నిలిచి, ధ్రువుని చుట్టూ తిరుగుతున్నారు.
పరియాన్తి సురశ్రేష్ఠం మేఢీభూతం ధ్రువం దివి ఆగ్నీధ్రకాశ్యపానాం తు తేషాం స పరమో ధ్రువః
వారు అందరూ దేవతలలో శ్రేష్ఠుడైన ధ్రువుని, ఆకాశంలో స్థిరంగా ఉన్న ధ్రువుని, అగ్నీధ్రులు, కాశ్యపులు కూడా పరమమైన ధ్రువునిగా భావిస్తూ, చుట్టూ తిరుగుతున్నారు.
ఏక ఏవ భ్రమత్యేష మేరోరన్తరమూర్ధని జ్యోతిషాం చక్రమాదాయ ఆకర్షంస్తమధోముఖః మేరుమాలోకయన్నేవ ప్రతియాతి ప్రదక్షిణమ్
ఈ ధ్రువుడు ఒక్కడే, మెరుపులతో కూడిన నక్షత్రాల చక్రాన్ని మెరుపుల మధ్యలో, మేరు పర్వతం తలపైకి లాగుతూ, మేరు పర్వతాన్ని చూస్తూ, చుట్టూ తిరుగుతుంటాడు.
యదేతద్భవతా ప్రోక్తం శ్రుతం సర్వమశేషతః కథం దేవగృహాణి స్యుః పునర్జ్యోతీంషి వర్ణయ
మీరు చెప్పింది అన్నీ పూర్తిగా విన్నాను. దేవతల నివాసాలు ఎలా ఉంటాయో చెప్పండి. మళ్లీ జ్యోతిర్మయమైన వాటి గురించి వివరించండి.
ఏతత్సర్వం ప్రవక్ష్యామి సూర్యాచన్ద్రమసోర్గతిమ్ యథా దేవగృహాణి స్యుః సూర్యాచన్ద్రమసోస్తథా
ఇవి అన్నీ నేను వివరంగా చెబుతాను — సూర్యుడు, చంద్రుడు ఎలా సంచరిస్తారో, అలాగే దేవతల గృహాలు ఎలా ఉంటాయో కూడా చెప్పుతాను.
అగ్నేర్వ్యుష్టౌ రజన్యాం వై బ్రహ్మణావ్యక్తయోనినా అవ్యాకృతమిదం త్వాసీన్ నైశేన తమసా వృతమ్
అగ్ని ఉదయ సమయంలో, రాత్రిపూట, అవ్యక్తమైన మూలమున్న బ్రహ్మ ద్వారా ఈ జగత్తు అంతా ఇంకా విభజించబడని స్థితిలో, రాత్రి చీకటిలో మునిగిపోయి ఉండేది.
చతుర్భూతావశిష్టే ఽస్మిన్ బ్రహ్మణా సమధిష్ఠితే స్వయమ్భూర్ భగవాంస్తత్ర లోకతత్త్వార్థసాధకః
ఈ లోకంలో నాలుగు భూతాలు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నప్పుడు, వాటిని బ్రహ్మ ఆధిపత్యం వహించినప్పుడు, స్వయంభువుడు అయిన భగవంతుడు అక్కడ ఉండి, లోకానికి అవసరమైన కార్యాన్ని నెరవేర్చాడు.
ఖద్యోతరూపీ విచరన్న్ ఆవిర్భావం వ్యచిన్తయత్ జ్ఞాత్వాగ్నిం కల్పకాలాదావ్ అపః పృథ్వీం చ సంశ్రితా
అతడు అగ్ని రూపంలో సంచరిస్తూ, సృష్టిని ఆలోచించాడు. కల్ప ప్రారంభంలో అగ్నిని తెలుసుకుని, ఆ తర్వాత నీరు, భూమిని ఆశ్రయించాడు.
స సంభృత్య ప్రకాశార్థం త్రిధా తుల్యో ఽభవత్పునః పాచకో యస్తు లోకే ఽస్మిన్ పార్థివః సో ఽగ్నిరుచ్యతే
అతడు ప్రకాశం కోసం వాటిని సమీకరించి, మళ్లీ మూడురకాలుగా మారాడు. ఈ లోకంలో వండే అగ్ని, భౌతికమైన అగ్నిగా పిలవబడతాడు.
యశ్చాసౌ తపతే సూర్యే శుచిరగ్నిశ్చ స స్మృతః వైద్యుతో జాఠరః సౌమ్యో వైద్యుతశ్చాప్యబిన్ధనః
సూర్యునిలో ప్రకాశించే అగ్ని పవిత్రమైనదిగా గుర్తించబడుతుంది. మేఘాల్లో మెరుపు, జఠరాగ్ని, చంద్రునిలోని అగ్ని, ఇంధనం లేని అగ్నీ కూడా అగ్నే అని పిలవబడతాయి.
తేజోభిశ్చాప్యతే కశ్చిత్ కశ్చిదేవాప్యనిన్ధనః కాష్ఠేన్ధనస్తు నిర్మథ్యః సో ఽద్భిః శామ్యతి పావకః
కొన్ని అగ్నులు తేజస్సుతో ప్రज్వలిస్తాయి, కొన్ని మాత్రం ఇంధనం లేకుండానే ఉంటాయి. చెక్కను రుద్ది వెలిగించే అగ్ని, నీటితో ఆర్పబడుతుంది.
అర్చిష్మాన్పచనో ఽగ్నిస్తు నిష్ప్రభః సౌమ్యలక్షణః యశ్చాసౌ మణ్డలే శుక్లే నిరూష్మా న ప్రకాశతే
జ్వాలలతో వండే అగ్ని, ప్రకాశం లేని, చంద్రుని లక్షణాలతో ఉంటుంది. తెల్ల వలయంలో ఉండే అగ్ని వేడి లేకుండా, వెలుగు ఇవ్వదు.
ప్రభా సౌరీ తు పాదేన అస్తం యాతి దివాకరే అగ్నిమావిశతే రాత్రౌ తస్మాదగ్నిః ప్రకాశతే
సూర్యుని కాంతి, సూర్యుని పాదంతో అస్తమిస్తుంది. రాత్రిపూట అది అగ్నిలోకి ప్రవేశిస్తుంది. అందుకే రాత్రి అగ్ని ప్రకాశిస్తుంది.
ఉదితే తు పునః సూర్యే ఊష్మాగ్నేస్తు సమావిశత్ పాదేన తేజసశ్చాగ్నేస్ తస్మాత్ సంతపతే దివా
మళ్లీ సూర్యుడు ఉదయిస్తే, అగ్నిలోని వేడి సూర్యునిలోకి ప్రవేశిస్తుంది. అగ్నిలోని తేజస్సు కూడా పాదంతో సూర్యునిలోకి చేరి, పగలు వేడి పెరుగుతుంది.
ప్రాకాశ్యం చ తథౌష్ణ్యం చ సౌర్యాగ్నేయే తు తేజసీ పరస్పరానుప్రవేశాద్ ఆప్యాయేతే దివానిశమ్
సూర్యుని కాంతి, అగ్నిలోని వేడి రెండూ పరస్పరం కలిసిపోతూ, పగలు రాత్రి మారుతూ నిండిపోతుంటాయి.
ఉత్తరే చైవ భూమ్యర్ధే తథా హ్యస్మింస్తు దక్షిణే ఉత్తిష్ఠతి పునః సూర్యే రాత్రిరావిశతే హ్య్ అపః
భూమి ఉత్తర భాగంలో, అలాగే దక్షిణ భాగంలో కూడా, సూర్యుడు మళ్లీ ఉదయిస్తే, రాత్రి నీటిలోకి ప్రవేశిస్తుంది.