యుక్తో హయైః పిశఙ్గస్తు దశభిర్ వాతరంహసైః శ్వేతః పిశఙ్గః సారఙ్గో నీలః శ్యామో విలోహితః
ఆ రథానికి పది పింగళవర్ణపు, గాలి వేగంతో పరిగెత్తే గుర్రాలు జోడించబడ్డాయి. అవి తెలుపు, పింగళం, మచ్చలున్నవి, నీలం, ముదురు, ఎర్రగా ఉంటాయి.
శ్వేతశ్చ హరితశ్చైవ పృషతో వృష్ణిరేవ చ దశభిస్తు మహాభాగైర్ ఉత్తమైర్వాతసమ్భవైః
తెలుపు, ఆకుపచ్చ, మచ్చలున్నవి, రంగురంగులవి—ఈ పది గొప్ప, ఉత్తమమైన, గాలిలో పుట్టిన గుర్రాలు ఆ రథానికి జోడించబడ్డాయి.
తతో భౌమరథశ్చాపి అష్టాఙ్గః కాఞ్చనః స్మృతః అష్టభిర్ లోహితైరశ్వైః సధ్వజైర్ అగ్నిసమ్భవైః సర్పతే ఽసౌ కుమారో వై ఋజువక్రానువక్రగః
తర్వాత, భూమ గ్రహ రథం ఎనిమిది భాగాలతో, బంగారు వర్ణంతో ఉంది. ఎనిమిది ఎర్ర గుర్రాలు, పతాకాలతో, అగ్ని నుండి పుట్టినవి. ఆ కుమారుడు నేరుగా, వంకరగా, తిరిగి కూడా ప్రయాణిస్తాడు.
అతశ్చాఙ్గిరసో విద్వాన్ దేవాచార్యో బృహస్పతిః గౌరాశ్వేన తు రౌక్మేణ స్యన్దనేన విసర్పతి
ఆ తరువాత, అంగిరసుడు, దేవతల గురువు బృహస్పతి, పసుపు రంగు గుర్రాలతో, బంగారు రథంలో ప్రయాణిస్తాడు.
యుక్తేనాష్టాభిరశ్వైశ్చ ధ్వజైరగ్నిసముద్భవైః అబ్దం వసతి యో రాశౌ స్వదిశం తేన గచ్ఛతి
ఎనిమిది గుర్రాలు, పతాకాలతో, అగ్నిలో పుట్టినవి రథానికి జోడించబడ్డాయి. ఆయన ఒక రాశిలో ఏడాది పాటు ఉండి, తన దిశగా ప్రయాణిస్తాడు.
యుక్తేనాష్టాభిర్ అశ్వైశ్చ సధ్వజైరగ్నిసంనిభైః రథేన క్షిప్రవేగేణ భార్గవస్తేన గచ్ఛతి
ఎనిమిది గుర్రాలు, పతాకాలతో, అగ్ని వర్ణంతో కూడిన రథంలో, వేగంగా పరిగెత్తే భార్గవుడు ప్రయాణిస్తాడు.
తతః శనైశ్చరో ఽప్యశ్వైః సబలైర్ వాతరంహసైః కార్ష్ణాయసం సమారుహ్య స్యన్దనం యాత్యసౌ శనిః
తర్వాత శని కూడా, వేగంగా పరిగెత్తే, బలమైన, నల్ల ఇనుప రథాన్ని గుర్రాలు లాగుతూ ముందుకు సాగుతాడు.
స్వర్భానోస్తు యథాష్టాశ్వాః కృష్ణా వై వాతరంహసః రథం తమోమయం తస్య వహన్తి స్మ సుదంశితాః
స్వర్భాను రథాన్ని ఎనిమిది నల్లని, వేగంగా పరుగెత్తే, పదునైన పళ్లున్న గుర్రాలు, చీకటి వంటి రథాన్ని లాగుతుంటాయి.
ఆదిత్యనిలయో రాహుః సోమం గచ్ఛతి పర్వసు ఆదిత్యమేతి సోమాచ్చ తమసో ఽన్తేషు పర్వసు
ఆదిత్యుల మధ్య నివసించే రాహు, పౌర్ణమి అమావాస్యల సమయంలో చంద్రుని దగ్గరకు వెళ్తాడు. ఆ సమయంలో చంద్రుని నుండి సూర్యుని వైపు, అక్కడినుంచి చీకటి వైపు కదులుతాడు.
తతః కేతుమతస్త్వశ్వా అష్టౌ తే వాతరంహసః పలాలధూమవర్ణాభాః క్షామదేహాః సుదారుణాః
తర్వాత, కేతుమతికి ఎనిమిది గుర్రాలు ఉంటాయి. అవి గాలి వేగంతో పరిగెత్తుతాయి, శరీరం బలహీనంగా, భయంకరంగా, పొగ రంగులో ఉంటాయి.
ఏతే వాహా గ్రహాణాం వై మయా ప్రోక్తా రథైః సహ సర్వే ధ్రువే నిబద్ధాస్తే నిబద్ధా వాతరశ్మిభిః
ఈ గ్రహాలన్నింటికీ గుర్రాలు, రథాలతో కలిపి నేను చెప్పినట్టే ఉంటాయి. ఇవన్నీ ధ్రువానికి బలంగా బంధించబడి, గాలి తాడులతో కట్టబడి ఉంటాయి.
ఏతే వై భ్రామ్యమాణాస్తే యథాయోగం వహన్తి వై వాయ యాభిరదృశ్యాభిః ప్రబద్ధా వాతరశ్మిభిః
ఇవి గాలి తాడులతో కట్టబడి, తగిన క్రమంలో గ్రహాలను తిప్పుతూ ముందుకు తీసుకెళ్తున్నాయి. ఆ తాడులు కనబడవు.
పరిభ్రమన్తి తద్బద్ధాశ్ చన్ద్రసూర్యగ్రహా దివి యావత్తమనుపర్యేతి ధ్రువం చ జ్యోతిషాం గణః
ఈ విధంగా బంధించబడి, చంద్రుడు, సూర్యుడు, గ్రహాలు ఆకాశంలో తిరుగుతుంటాయి. నక్షత్ర సమూహం ధ్రువాన్ని అనుసరిస్తున్నంతవరకూ ఇవి తిరుగుతూనే ఉంటాయి.
యథా నద్యుదకే నోస్తు ఉదకేన సహోహ్యతే తథా దేవగృహాణి స్యుర్ ఉహ్యన్తే వాతరంహసా తస్మాద్యాని ప్రగృహ్యన్తే వ్యోమ్ని దేవగృహా ఇతి
నదిలో తడి దుంగ నీటితో కలిసి ఎలాగైతే పోతుందో, అలాగే దేవతల గృహాలు కూడా గాలి వేగంతో ముందుకు పోతాయి. అందుకే ఆకాశంలో ప్రయాణించే వాటిని దేవగృహాలు అంటారు.
యావత్యశ్చైవ తారాః స్యుస్ తావన్తో ఽస్య మరీచయః సర్వా ధ్రువనిబద్ధాస్తా భ్రమన్త్యో భ్రామయన్తి చ
ఎన్ని నక్షత్రాలు ఉన్నాయో, అంతే వాటి కిరణాలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ ధ్రువానికి బంధించబడి, తిరుగుతూ, ఇతరులను కూడా తిప్పుతుంటాయి.
తైలపీడం యథా చక్రం భ్రమతే భ్రామయన్తి వై తథా భ్రమన్తి జ్యోతీంషి వాతబద్ధాని సర్వశః
నూనె రాసిన చక్రం ఎలా తిరుగుతుందో, అలాగే గాలి బంధంతో ఉన్న జ్యోతిర్లు అన్నీ తిరుగుతూ, ఇతరులను కూడా తిప్పుతుంటాయి.
అలాతచక్రవద్యాన్తి వాతచక్రేరితాని తు యస్మాత్ప్రవహతే తాని ప్రవహస్తేన స స్మృతః
అలాత చక్రంలా ఇవి గాలి చక్రం తిప్పినట్లుగా తిరుగుతుంటాయి. గాలి వీటిని నడిపించుచున్నందున దాన్ని ప్రవహ అని అంటారు.
ఏవం ధ్రువే నియుక్తో ఽసౌ భ్రమతే జ్యోతిషాం గణః ఏష తారామయః ప్రోక్తః శిశుమారే ధ్రువో దివి
ఈ విధంగా ధ్రువంలో స్థాపించబడి, జ్యోతిర్ల సమూహం తిరుగుతుంటుంది. ఇది నక్షత్రాలతో కూడిన ధ్రువ స్థంభం, ఆకాశంలోని శిశుమార నక్షత్ర సమూహంలో ఉన్న ధ్రువుడు అని పిలవబడతాడు.
యదహ్నా కురుతే పాపం తం దృష్ట్వా నిశి ముఞ్చతి శిశుమారశరీరస్థా యావత్యస్తారకాస్తు తాః
పగలు చేసిన పాపాన్ని, రాత్రి శిశుమార శరీరంలో నివసించే నక్షత్రాలు చూసి విడిచిపెడతాయి.
వర్షాణి దృష్ట్వా జీవేత తావదేవాధికాని తు శిశుమారాకృతిం జ్ఞాత్వా ప్రవిభాగేన సర్వశః
ఏన్ని సంవత్సరాలు చూస్తే, అంతకాలం మనిషి బ్రతుకుతాడు. శిశుమార ఆకారాన్ని అన్ని భాగాలతో తెలుసుకోవాలి.
ఉత్తానపాదస్తస్యాథ విజ్ఞేయః సోత్తరో హనుః యజ్ఞో ఽధరస్తు విజ్ఞేయో ధర్మో మూర్ధానమాశ్రితః
శిశుమారానికి పై దవడ ఉత్తానపాదుడు, క్రింది దవడ యజ్ఞుడు, తలపై ధర్ముడు ఉండేలా తెలుసుకోవాలి.
హృది నారాయణః సాధ్యా అశ్వినౌ పూర్వపాదయోః వరుణశ్చార్యమా చైవ పశ్చిమే తస్య సక్థినీ
హృదయంలో నారాయణుడు, ముందు కాళ్ల వద్ద సాధ్యులు, అశ్వినులు, వెనుక తొడల వద్ద వరుణుడు, ఆర్యమా ఉంటారు.
శిశ్నే సంవత్సరో జ్ఞేయో మిత్రశ్చాపానమాశ్రితః పుచ్ఛే ఽగ్నిశ్చ మహేన్ద్రశ్చ మరీచిః కశ్యపో ధ్రువః
శిశ్నంలో సంవత్సరముంటుంది, పిద్దులో మిత్రుడు, తోక వద్ద అగ్ని, మహేంద్రుడు, మరీచి, కశ్యపుడు, ధ్రువుడు ఉంటారు.
ఏష తారామయః స్తమ్భో నాస్తమేతి న వోదయమ్ నక్షత్రచన్ద్రసూర్యాశ్చ గ్రహాస్తారాగణైః సహ
ఇది నక్షత్రాలతో కూడిన స్థంభం, ఇది మునుపు పోదు, మళ్ళీ ఉదయించదు. నక్షత్రాలు, చంద్రుడు, సూర్యుడు, గ్రహాలు, నక్షత్ర సమూహాలతో కలసి ఉంటుంది.
తన్ముఖాభిముఖాః సర్వే చక్రభూతా దివి స్థితాః ధ్రువేణాధిష్ఠితాశ్చైవ ధ్రువమేవ ప్రదక్షిణమ్
అందరూ ఆ దిక్కునే చూస్తూ, ఆకాశంలో చక్రంలా నిలబడి, ధ్రువుని ఆధారంగా నిలిచి, ధ్రువుని చుట్టూ తిరుగుతున్నారు.
పరియాన్తి సురశ్రేష్ఠం మేఢీభూతం ధ్రువం దివి ఆగ్నీధ్రకాశ్యపానాం తు తేషాం స పరమో ధ్రువః
వారు అందరూ దేవతలలో శ్రేష్ఠుడైన ధ్రువుని, ఆకాశంలో స్థిరంగా ఉన్న ధ్రువుని, అగ్నీధ్రులు, కాశ్యపులు కూడా పరమమైన ధ్రువునిగా భావిస్తూ, చుట్టూ తిరుగుతున్నారు.
ఏక ఏవ భ్రమత్యేష మేరోరన్తరమూర్ధని జ్యోతిషాం చక్రమాదాయ ఆకర్షంస్తమధోముఖః మేరుమాలోకయన్నేవ ప్రతియాతి ప్రదక్షిణమ్
ఈ ధ్రువుడు ఒక్కడే, మెరుపులతో కూడిన నక్షత్రాల చక్రాన్ని మెరుపుల మధ్యలో, మేరు పర్వతం తలపైకి లాగుతూ, మేరు పర్వతాన్ని చూస్తూ, చుట్టూ తిరుగుతుంటాడు.
యదేతద్భవతా ప్రోక్తం శ్రుతం సర్వమశేషతః కథం దేవగృహాణి స్యుః పునర్జ్యోతీంషి వర్ణయ
మీరు చెప్పింది అన్నీ పూర్తిగా విన్నాను. దేవతల నివాసాలు ఎలా ఉంటాయో చెప్పండి. మళ్లీ జ్యోతిర్మయమైన వాటి గురించి వివరించండి.
ఏతత్సర్వం ప్రవక్ష్యామి సూర్యాచన్ద్రమసోర్గతిమ్ యథా దేవగృహాణి స్యుః సూర్యాచన్ద్రమసోస్తథా
ఇవి అన్నీ నేను వివరంగా చెబుతాను — సూర్యుడు, చంద్రుడు ఎలా సంచరిస్తారో, అలాగే దేవతల గృహాలు ఎలా ఉంటాయో కూడా చెప్పుతాను.
అగ్నేర్వ్యుష్టౌ రజన్యాం వై బ్రహ్మణావ్యక్తయోనినా అవ్యాకృతమిదం త్వాసీన్ నైశేన తమసా వృతమ్
అగ్ని ఉదయ సమయంలో, రాత్రిపూట, అవ్యక్తమైన మూలమున్న బ్రహ్మ ద్వారా ఈ జగత్తు అంతా ఇంకా విభజించబడని స్థితిలో, రాత్రి చీకటిలో మునిగిపోయి ఉండేది.