అహర్నాభిస్తు సూర్యస్య ఏకచక్రస్య వై స్మృతః అరాః సంవత్సరాస్తస్య నేమ్యః షడృతవః స్మృతాః
సూర్యుని నాభి ఒకే ఒక చక్రంగా గుర్తించబడింది; దాని అరణాలు సంవత్సరాలు, నేములు ఆరు ఋతువులు అని చెప్పబడతాయి.
రాత్రిర్వరూథో ధర్మశ్చ ధ్వజ ఊర్ధ్వం వ్యవస్థితః అక్షకోట్యోర్యుగాన్యస్య ఆర్తవాహాః కలాః స్మృతాః
రాత్రి యోకంగా, ధర్మం పైకి ఎగురుతున్న జెండాగా ఉంటుంది; అక్షపు చివరలు యుగాలు, కాల విభాగాలు ఋతువులను మోసేవిగా భావించబడతాయి.
తస్య కాష్ఠా స్మృతా ఘోణా దన్తపఙ్క్తిః క్షణాస్తు వై నిమేషశ్చానుకర్షో ఽస్య ఈషా చాస్య కలా స్మృతా
దాని కాష్ఠాలు సరిహద్దుగా, పళ్ల వరుసగా, క్షణాలు గుర్తింపుగా ఉంటాయి; నిమిషం దాని కదలిక, ఇషా దండం దాని కాల విభాగంగా గుర్తించబడింది.
యుగాక్షకోటీ తే తస్య అర్థకామావుభౌ స్మృతౌ సప్తాశ్వరూపాశ్ఛన్దాంసి వహన్తే వాయురంహసా
అక్షపు చివరలు ఉద్దేశ్యం, కోరిక రెండింటినీ సూచిస్తాయి; ఏడు ఛందస్సులు గుర్రాల రూపంలో గాలి వేగంతో నడిపించబడతాయి.
గాయత్రీ చైవ త్రిష్టుప్చ జగత్యనుష్టుప్తథైవ చ పఙ్క్తిశ్చ బృహతీ చైవ ఉష్ణిగేవ తు సప్తమమ్
గాయత్రీ, త్రిష్టుప్, జగతి, అనుష్టుప్, పంక్తి, బృహతి, ఉష్ణిక్ — ఇవే ఆ ఏడు ఛందస్సులు.
చక్రమక్షే నిబద్ధం తు ధ్రువే చాక్షః సమర్పితః సహచక్రో భ్రమత్యక్షః సహాక్షో భ్రమతి ధ్రువః
చక్రం అక్షానికి బిగించబడి ఉంటుంది; అక్షం ధ్రువుని మీద అమర్చబడి ఉంటుంది. చక్రం అక్షంతో కలసి తిరుగుతుంది; ధ్రువం కూడా అక్షంతో కలసి తిరుగుతుంది.
అక్షః సహైవ చక్రేణ భ్రమతే ఽసౌ ధ్రువేరితః ఏవమర్థవశాత్తస్య సంనివేశో రథస్య తు
అక్షం చక్రంతో కలిసి, ధ్రువతార వల్ల తిప్పబడుతుంది. అలాగే, ఆ రథం యొక్క ఏర్పాటూ దాని అవసరాన్ని బట్టి జరుగుతుంది.
తథా సంయోగభాగేన సిద్ధో వై భాస్కరో రథః తేనాసౌ తరణిర్దేవో నభసః సర్పతే దివమ్
అలాగే, భాగాల కలయికతో భాస్కరుని రథం ఏర్పడింది. అందువల్ల ఆ ప్రకాశవంతుడైన దేవుడు ఆకాశంలో స్వర్గానికి ప్రయాణిస్తాడు.
యుగాక్షకోటీ తే తస్య దక్షిణే స్యన్దనస్య తు భ్రమతో భ్రమతో రశ్మీ తౌ చక్రయుగయోస్తు వై
ఆ రథానికి యోగం, అక్షం చివరలు కుడివైపున ఉంటాయి. తిప్పుతుంటే, ఆ రెండు రశ్ములు చక్రం, యోగానికి చెందినవిగా ఉంటాయి.
మణ్డలాని భ్రమన్తే ఽస్య ఖేచరస్య రథస్య తు కులాలచక్రభ్రమవన్ మణ్డలం సర్వతోదిశమ్
ఆకాశంలో సంచరించే ఈ రథానికి వలయాలు, కుండె ముద్దె తిప్పినట్టు, అన్ని దిశల్లో వలయాన్ని ఏర్పరుస్తూ తిరుగుతుంటాయి.
యుగాక్షకోటీ తే తస్య వాతోర్మీ స్యన్దనస్య తు సంక్రమేతే ధ్రువమహో మణ్డలే సర్వతోదిశమ్
ఆ రథానికి యోగం, అక్షం చివరలు గాలి అలలతో నడిపించబడుతూ, ధ్రువతార చుట్టూ అన్ని దిశల్లో సంచరిస్తుంటాయి.
భ్రమతస్తస్య రశ్మీ తే మణ్డలే తూత్తరాయణే వర్ధేతే దక్షిణేష్వత్ర భ్రమతో మణ్డలాని తు
ఆ రథం తిరుగుతున్నప్పుడు ఉత్తరాయణంలో రశ్ములు వృద్ధి చెందుతాయి; దక్షిణాయనంలో తిరిగేటప్పుడు కూడా వలయాలు ఏర్పడతాయి.
యుగాక్షకోటీసమ్బద్ధౌ ద్వౌ రశ్మీ స్యన్దనస్య తు ధ్రువేణ ప్రగృహీతౌ తౌ రథౌ యౌ వనతో రవిమ్
ఆ రథానికి యోగం, అక్షం చివరలకు రెండు రశ్ములు బంధించబడి, ధ్రువతార చేత పట్టుబడి ఉంటాయి. అవే సూర్యుని రథాన్ని లాగుతాయి.
ఆకృష్యేతే యదా తే తు ధ్రువేణ సమధిష్ఠితే తదా సో ఽభ్యన్తరే సూర్యో భ్రమతే మణ్డలాని తు
ఆ రెండు రశ్ములు ధ్రువతార చేత బలంగా లాగబడినప్పుడు, సూర్యుడు లోపల వలయాల్లో తిరుగుతుంటాడు.
అశీతిమణ్డలశతం కాష్ఠయోరుభయోశ్చరన్ ధ్రువేణ ముచ్యమానేన పునా రశ్మియుగేన చ
రెండు ముగింపుల మధ్య ఎనభై వందల వలయాలను దాటి, ధ్రువతార విడిపోతే, మళ్లీ రశ్ములు, యోగంతో కలిసి ప్రయాణిస్తాడు.
తథైవ బాహ్యతః సూర్యో భ్రమతే మణ్డలాని తు ఉద్వేష్టయన్వై వేగేన మణ్డలాని తు గచ్ఛతి
అలాగే, సూర్యుడు బయటి వలయాల్లో కూడా వేగంగా తిరుగుతూ, ఆ వలయాలను చుట్టుకుంటూ ముందుకు సాగుతాడు.
స రథో ఽధిష్ఠితో దేవైర్ మాసి మాసి యథాక్రమమ్ తతో వహత్యథాదిత్యం బహుభిర్ ఋషిభిః సహ
దేవతలు అధిష్ఠానంగా ఉండే ఆ రథం, ప్రతి నెల క్రమంగా, అనేక ఋషులతో కలిసి సూర్యుని తీసుకెళ్తుంది.
గన్ధర్వైరప్సరోభిశ్చ సర్పగ్రామణిరాక్షసైః ఏతే వసన్తి వై సూర్యే మాసౌ ద్వౌ ద్వౌ క్రమేణ చ
గంధర్వులు, అప్సరసలు, పాముల పెద్దలు, రాక్షసులు—ఇవన్నీ సూర్యునితో, ప్రతి నెలలో ఇద్దరేసి ఉంటారు.
ధాతార్యమా పులస్త్యశ్చ పులహశ్చ ప్రజాపతీ ఉరగౌ వాసుకిశ్చైవ సంకీర్ణశ్చైవ తావుభౌ
ధాత, అర్యమ, పులస్త్య, పులహ—ఇవే ప్రజాపతులు. అలాగే వాసుకి, సంకీర్ణ అనే రెండు పాములు కూడా ఉంటారు.
తుమ్బురుర్ నారదశ్చైవ గన్ధర్వౌ గాయతాం వరౌ కృతస్థలాప్సరాశ్చైవ యా చ సా పుఞ్జికస్థలా
తుంబురు, నారద—ఈ ఇద్దరూ గంధర్వులలో గొప్ప గాయకులు; కృతస్థల, పుంజికస్థల అనే అప్సరసలు కూడా ఉన్నారు.
గ్రామణ్యౌ రథకృత్తస్య రథౌజాశ్చైవ తావుభౌ రక్షో హేతిః ప్రహేతిశ్చ యాతుధానావుభౌ ఋతౌ
రథకారుల పెద్దలు ఇద్దరూ, రథబలవంతులు ఇద్దరూ; హేతి, ప్రహేతి అనే రాక్షసులు, ఋతువులో యాతుధానులుగా ఉంటారు.
మధుమాధవయోర్హ్యేష గణో వసతి భాస్కరే వసన్గ్రీష్మే తు ద్వౌ మాసౌ మిత్రశ్చ వరుణశ్చ వై
మధు, మాధవ మాసాల్లో ఈ గణం సూర్యునితో ఉంటారు. వేసవిలో రెండు నెలల్లో మిత్రుడు, వరుణుడు కూడా ఉంటారు.
ఋషీ అత్రిర్వసిష్ఠశ్చ నాగౌ తక్షకరమ్భకౌ మేనకా సహజన్యా చ హాహా హూహూశ్చ గాయకౌ
అత్రి, వసిష్ఠ ఋషులు, తక్షక, రంభక అనే నాగులు, మేనక, సహజన్య అనే అప్సరసలు, హాహా, హూహూ అనే గాయకులు కూడా ఉన్నారు.
రథంతరశ్చ గ్రామణ్యౌ రథకృచ్చైవ తావుభౌ పురుషాదో వధశ్చైవ యాతుధానౌ తు తౌ స్మృతౌ
రథాంతరుడు, రథకారుల పెద్దలు ఇద్దరూ, పురుషాదుడు, వధ అనే ఇద్దరు యాతుధానులు కూడా అక్కడ ఉంటారు.
ఏతే వసన్తి వై సూర్యే మాసయోః శుచిశుక్రయోః తతః సూర్యే పునశ్చాన్యా నివసన్తి స్మ దేవతాః
శుచి, శుక్ర మాసాలలో ఈ దేవతలు సూర్యునిలో నివసిస్తారు. ఆ తరువాత మరికొన్ని దేవతలు కూడా సూర్యునిలో ఉంటారు.
ఇన్ద్రశ్చైవ వివస్వాంశ్చ అఙ్గిరా భృగురేవ చ ఏలాపత్త్రస్తథా సర్పః శఙ్ఖపాలశ్చ పన్నగః
ఇంద్రుడు, వివస్వాన్, అంగిరా, భృగు, ఎలాపత్ర, శంఖపాలుడు అనే పాము, అలాగే పన్నగుడు అక్కడ ఉంటారు.
విశ్వావసుసుషేణౌ చ ప్రాతశ్చైవ రథశ్చ హి ప్రమ్లోచేత్యప్సరాశ్చైవ నిమ్రోచన్తీ చ తే ఉభే
విశ్వావసు, సుషేణ, ప్రాత, రథ, అలాగే ప్రమ్లోచా, నిమ్రోచంతి అనే అప్సరసలు ఇద్దరూ అక్కడే నివసిస్తున్నారు.
యాతుధానస్తథా హేతిర్ వ్యాఘ్రశ్చైవ తు తావుభౌ నభస్యనభసోరేతైర్ వసన్తశ్చ దివాకరే
యాతుధానుడు, హేతి, అలాగే వ్యాఘ్రుడు, తావు ఇద్దరూ, నభస్య, నభస్ కూడా సూర్యునిలో నివసిస్తున్నారు.
మాసౌ ద్వౌ దేవతాః సూర్యే వసన్తి చ శరదృతౌ పర్జన్యశ్చైవ పూషా చ భరద్వాజః సగౌతమః
శరదృతువులో రెండు నెలలు దేవతలు సూర్యునిలో ఉంటారు. వారిలో పర్జన్యుడు, పూషా, భరద్వాజుడు, గౌతముడు ఉన్నారు.
చిత్రసేనశ్చ గన్ధర్వస్ తథా వా సురుచిశ్చ యః విశ్వాచీ చ ఘృతాచీ చ ఉభే తే పుణ్యలక్షణే
గంధర్వుడు చిత్రసేనుడు, సురుచి, విశ్వాచీ, ఘృతాచీ అనే అప్సరసలు ఇద్దరూ శుభలక్షణాలతో అక్కడ ఉంటారు.