అతః పరం హ్రసన్తీభిర్ గోభిరస్తం స గచ్ఛతి ఉదయాస్తమయాభ్యాం చ స్మృతే పూర్వాపరే తు వై
తరువాత ఆవులు చిన్నవిగా మారినప్పుడు, సూర్యుడు అస్తమయానికి వెళ్తాడు. ఉదయం, సాయంత్రం అనేవి తూర్పు, పడమర దిశలుగా గుర్తించబడతాయి.
యాదృక్పురస్తాత్తపతి యాదృక్పృష్ఠే తు పార్శ్వయోః యత్రోదయస్తు దృశ్యేత తేషాం స ఉదయః స్మృతః
ఎలా ముందువైపు ప్రకాశిస్తుందో, అలాగే వెనుకవైపు, రెండు ప్రక్కలవైపూ ప్రకాశిస్తుంది. ఎక్కడ ఉదయం కనిపిస్తుందో, అదే వారి ఉదయంగా పరిగణించబడుతుంది.
ప్రణాశం గచ్ఛతే యత్ర తేషామస్తః స ఉచ్యతే సర్వేషాముత్తరే మేరుర్ లోకాలోకస్య దక్షిణే
ఎక్కడ సూర్యుడు కనబడకుండా పోతాడో, అదే వారి అస్తమయంగా చెప్పబడుతుంది. అందరికీ ఉత్తరంగా మేరు పర్వతం, దక్షిణంగా లోకాలొక పర్వతం ఉంటుంది.
విదూరభావాదర్కస్య భూమేరేషా గతస్య చ శ్రయన్తే రశ్మయో యస్మాత్ తేన రాత్రౌ న దృశ్యతే
భూమి దూరంగా ఉండటం, చీకటి ఉండటం వల్ల, అలాగే సూర్యుడు వెళ్లిపోయిన కారణంగా, అతని కిరణాలు అక్కడికి చేరవు. అందుకే రాత్రిపూట సూర్యుడు కనిపించడు.
ఊర్ధ్వం శతసహస్రాంశుః స్థితస్తత్ర ప్రదృశ్యతే ఏవం పుష్కరమధ్యే తు యదా భవతి భాస్కరః
పైభాగంలో లక్ష కిరణాలున్న సూర్యుడు అక్కడ నిలిచినట్టు కనిపిస్తాడు. అలాగే పుష్కర మధ్యలో సూర్యుడు ఉన్నప్పుడు కూడా అలాగే ఉంటుంది.
త్రింశద్భాగం చ మేదిన్యా ముహూర్తేన స గచ్ఛతి యోజనానాం సహస్రస్య ఇమాం సంఖ్యాం నిబోధత
ఒక ముహూర్తంలో సూర్యుడు భూమిని ముప్పై భాగాలలో ఒక భాగాన్ని దాటి వెళ్తాడు. ఇప్పుడు వెయ్యి యోజనాల సంఖ్యను తెలుసుకో.
పూర్ణం శతసహస్రాణామ్ ఏకత్రింశచ్చ సా స్మృతా పఞ్చాశచ్చ సహస్రాణి తథాన్యాన్యధికాని చ
పూర్తిగా లక్ష ఒకటి, ముప్పై ఒకటి, యాభై వేలూ, అలాగే ఇంకొన్ని అదనంగా గుర్తించబడతాయి.
మౌహూర్తికీ గతిర్హ్యేషా సూర్యస్య తు విధీయతే ఏతేన క్రమయోగేణ యదా కాష్ఠాం తు దక్షిణామ్
ఇది సూర్యుని ముహూర్తానికి గమనంగా నిర్ణయించబడింది. ఈ క్రమంలో, దక్షిణ భాగాన్ని చేరినప్పుడు కూడా అలాగే ఉంటుంది.
పరిగచ్ఛతి సూర్యో ఽసౌ మాసం కాష్ఠాముదగ్దినాత్ మధ్యేన పుష్కరస్యాథ భ్రమతే దక్షిణాయనే
సూర్యుడు ఉత్తర వైపు నుండి ఆ భాగాన్ని నెలరోజులు చుట్టి, తరువాత పుష్కర మధ్యలో దక్షిణ దిశగా ప్రయాణిస్తాడు.
మానసోత్తరమేరోస్తు అన్తరం త్రిగుణం స్మృతమ్ సర్వతో దక్షిణస్యాం తు కాష్ఠాయాం తన్నిబోధత
మానసోత్తర పర్వతం, మేరు మధ్య దూరం మూడింతలు అని భావించబడుతుంది. ఇప్పుడు అన్ని వైపులా దక్షిణ భాగ పరిమాణాన్ని తెలుసుకో.
నవ కోట్యః ప్రసంఖ్యాతా యోజనైః పరిమణ్డలమ్ తథా శతసహస్రాణి చత్వారింశచ్చ పఞ్చ చ
పరిమాణంగా తొమ్మిది కోట్ల యోజనాలు లెక్కించబడ్డాయి. అలాగే లక్ష నలభై ఐదు కూడా కలవు.
అహోరాత్రాత్పతంగస్య గతిరేషా విధీయతే దక్షిణాదిఙ్నివృత్తో ఽసౌ విషువస్థో యదా రవిః
ఇది సూర్యుని ఒక పగలు, ఒక రాత్రి ప్రయాణం. సూర్యుడు దక్షిణ దిశ నుండి తిరిగి, సమాంతర రేఖ వద్ద నిలిచినప్పుడు కూడా అలాగే ఉంటుంది.
క్షీరోదస్య సముద్రస్యోత్తరతో ఽపి దిశం చరన్ మణ్డలం విషువచ్చాపి యోజనైస్తన్నిబోధత
పాల సముద్రానికి ఉత్తరంగా ప్రయాణిస్తూ, సమాంతర రేఖ వద్ద పరిమాణాన్ని యోజనాలలో తెలుసుకో.
తిస్రః కోట్యస్తు సమ్పూర్ణా విషువస్యాపి మణ్డలమ్ తథా శతసహస్రాణి వింశత్యేకాధికాని తు
సమాంతర రేఖ పరిమాణానికి మూడు కోట్ల యోజనాలు పూర్తిగా ఉన్నాయి. అలాగే ఇరవై ఒక వేల లక్షలు కూడా కలవు.
శ్రావణే చోత్తరాం కాష్ఠాం చిత్రభానుర్యదా భవేత్ గోమేదస్య పరద్వీపే ఉత్తరాం చ దిశం చరన్
శ్రావణ మాసంలో, చిత్రభాను ఉత్తర భాగంలో ఉన్నప్పుడు, గోమేధ ద్వీపంలో ఉత్తర దిశగా ప్రయాణిస్తాడు.
ఉత్తరాయాః ప్రమాణం తు కాష్ఠాయా మణ్డలస్య తు దక్షిణోత్తరమధ్యాని తాని విన్ద్యాద్ యథాక్రమమ్
ఇప్పుడు ఉత్తర భాగ పరిమాణాన్ని, ఆ వలయాన్ని తెలుసుకో. దక్షిణం, ఉత్తరం, మధ్యం—ఈ మూడు క్రమంగా తెలుసుకోవాలి.
స్థానం జరద్గవం మధ్యే తథైరావతముత్తమమ్ వైశ్వానరం దక్షిణతో నిర్దిష్టమిహ తత్త్వతః
జరద్గవ ప్రాంతం మధ్యలో ఉంటుంది. అలాగే ఐరావతం అత్యున్నతంగా ఉంటుంది. వైశ్వానరము దక్షిణంగా నిజంగా పేర్కొనబడింది.
నాగవీథ్యుత్తరా వీథీ హ్య్ అజవీథిస్ తు దక్షిణా ఉభే ఆషాఢమూలం తు అజవీథ్యాదయస్ త్రయః
నాగవీతి ఉత్తర దారిగా, అజవీతి దక్షిణ దారిగా ఉంటుంది. రెండూ, అలాగే ఆశాఢమూలం, ఇవే అజవీతి మొదటి మూడు భాగాలు.
అభిజిత్పూర్వతః స్వాతిం నాగవీథ్యుత్తరాస్ త్రయః అశ్వినీ కృత్తికా యామ్యా నాగవీథ్యస్ త్రయః స్మృతాః
అభిజిత్కు తూర్పున స్వాతి, ఉత్తర నాగవీధిలో మూడు నక్షత్రాలు ఉన్నాయి. అశ్విని, కృత్తికా దక్షిణ భాగంలో ఉండి, మూడు నక్షత్రాలు దక్షిణ నాగవీధిగా గుర్తించబడ్డాయి.
రోహిణ్యార్ద్రా మృగశిరో నాగవీథిర్ ఇతి స్మృతా పుష్యాశ్లేషా పునర్వస్వోర్ వీథీ చైరావతీ స్మృతా
రోహిణి, ఆర్ద్ర, మృగశిర నక్షత్రాలు నాగవీధిగా పిలవబడతాయి. పుష్య, ఆశ్లేష, పునర్వసు నక్షత్రాలు ఐరావతీ వీధిగా చెప్పబడతాయి.
తిస్రస్తు వీథయో హ్యేతా ఉత్తరో మార్గ ఉచ్యతే పూర్వోత్తరా చ ఫల్గున్యౌ మఘా చైవార్షభీ భవేత్
ఈ మూడు వీధులు ఉత్తర మార్గంగా పిలవబడతాయి. పూర్వఫల్గుని, ఉత్తరఫల్గుని, మఘా నక్షత్రాలు వృషభ రాశికి చెందుతాయని చెప్పబడింది.
పూర్వోత్తరప్రోష్ఠపదౌ గోవీథీ రేవతీ స్మృతా శ్రవణం చ ధనిష్ఠా చ వారుణం చ జరద్గవమ్
పూర్వప్రోష్ఠపద, ఉత్తరప్రోష్ఠపద, రేవతి నక్షత్రాలు గోవీధిగా పిలవబడతాయి. శ్రవణం, ధనిష్ఠ, వరుణ నక్షత్రాలు జరద్గవ వీధిగా చెప్పబడతాయి.
ఏతాస్తు వీథయస్ తిస్రో మధ్యమో మార్గ ఉచ్యతే హస్తశ్చిత్రా తథా స్వాతీ హ్య్ అజవీథిరితి స్మృతా
ఈ మూడు వీధులు మధ్య మార్గంగా పిలవబడతాయి. హస్త, చిత్ర, స్వాతి నక్షత్రాలు అజవీధిగా గుర్తించబడ్డాయి.
జ్యేష్ఠా విశాఖా మైత్రం చ మృగవీథీ తథోచ్యతే మూలం పూర్వోత్తరాషాఢే వీథీ వైశ్వానరీ భవేత్
జ్యేష్ఠ, విశాఖ, మైత్ర నక్షత్రాలు మృగవీధిగా పిలవబడతాయి. మూల, పూర్వాషాఢ, ఉత్తరాషాఢ నక్షత్రాలు వైశ్వానరీ వీధిగా చెప్పబడతాయి.
స్మృతాస్తిస్రస్తు వీథ్యస్తా మార్గే వై దక్షిణే పునః కాష్ఠయోరన్తరం చైతద్ వక్ష్యతే యోజనైః పునః
ఈ మూడు వీధులు దక్షిణ మార్గంలో కూడా గుర్తించబడ్డాయి. ఇప్పుడు ఆ భాగాల మధ్య దూరాన్ని యోజనల్లో వివరించబడుతుంది.
ఏతచ్ఛతసహస్రాణామ్ ఏకత్రింశత్తు వై స్మృతమ్ శతాని త్రీణి చాన్యాని త్రయస్త్రింశత్తథైవ చ
ఈ లక్ష యోజనల్లో, ముప్పై ఒకటి గుర్తించబడ్డాయి. ఇంకా మూడు వందలు, అలాగే ముప్పై మూడు ఉన్నాయి.
కాష్ఠయోరన్తరం హ్యేతద్ యోజనానాం ప్రకీర్తితమ్ కాష్ఠయోర్లేఖయోశ్చైవ అయనే దక్షిణోత్తరే
ఈ రెండు భాగాల మధ్య దూరం యోజనల్లో చెప్పబడింది. అలాగే, దక్షిణాయన, ఉత్తరాయన సమయంలో భాగాల గీతల మధ్య దూరం కూడా చెప్పబడింది.
తే వక్ష్యామి ప్రసంఖ్యాయ యోజనైస్తు నిబోధత ఏకైకమన్తరం తద్వద్ యుక్తాన్యేతాని సప్తభిః
ఇప్పుడు నేను యోజనల్లో దూరాలను వివరంగా చెబుతాను. ప్రతి దూరం ఏడింటితో కలిపి ఉంటుంది.
సహస్రేణాతిరిక్తా చ తతో ఽన్యా పఞ్చవింశతిః లేఖయోః కాష్ఠయోశ్చైవ బాహ్యాభ్యన్తరయోశ్చరన్
వెయ్యి యోజనలకు పైగా మరో ఇరవై ఐదు యోజనలు ఉన్నాయి. ఈ దూరం లోపలి, బయట గీతల మధ్య సాగుతుంది.
అభ్యన్తరం స పర్యేతి మణ్డలాన్యుత్తరాయణే బాహ్యతో దక్షిణేనైవ సతతం సూర్యమణ్డలమ్
ఉత్తరాయణంలో లోపలి వలయాలను అతడు చుట్టుకుంటాడు. దక్షిణాయనంలో ఎప్పుడూ బయట సూర్యవలయం చుట్టుకుంటాడు.