కాష్ఠాగతస్య సూర్యస్య గతిస్తత్ర నిబోధత దక్షిణోపక్రమే సూర్యః క్షిప్తేషురివ సర్పతి
ఇప్పుడు సూర్యుడు దక్షిణాయనంలో ప్రవేశించినప్పుడు అతని గమనాన్ని విను. దక్షిణ దిశ ప్రారంభంలో సూర్యుడు వదిలిన బాణంలా వేగంగా సాగిపోతాడు.
జ్యోతిషాం చక్రమాదాయ సతతం పరిగచ్ఛతి మధ్యగశ్చామరావత్యాం యదా భవతి భాస్కరః
నక్షత్రాల చక్రాన్ని తీసుకుని, సూర్యుడు ఎప్పుడూ తిరుగుతూ ఉంటాడు. సూర్యుడు మధ్యలో ఉన్నప్పుడు అది అమరావతిలో ఉంటుంది.
వైవస్వతే సంయమనే ఉద్యన్సూర్యః ప్రదృశ్యతే సుషాయామర్ధరాత్రస్తు విభావర్యాస్తమ్ ఏతి చ
వైవస్వతుని నియమ పట్టణంలో సూర్యోదయం కనిపిస్తుంది. సుషాలో అర్ధరాత్రి, విభావరిలో సూర్యాస్తమయం జరుగుతుంది.
వైవస్వతే సంయమనే మధ్యాహ్నే తు రవిర్యదా సుషాయామథ వారుణ్యామ్ ఉత్తిష్ఠన్స తు దృశ్యతే
వైవస్వతుని నియమ పట్టణంలో మధ్యాహ్నం అయినప్పుడు, సుషా లేదా వరుణుని నగరంలో సూర్యోదయం కనిపిస్తుంది.
విభావర్యామర్ధరాత్రం మాహేన్ద్ర్యామస్తమేవ చ సుషాయామథ వారుణ్యాం మధ్యాహ్నే తు రవిర్యదా
విభావరిలో అర్ధరాత్రి, మహేంద్రపురిలో సూర్యాస్తమయం, సుషా లేదా వరుణుని నగరంలో మధ్యాహ్నం సూర్యుడు కనిపిస్తాడు.
విభావర్యాం సోమపుర్యామ్ ఉత్తిష్ఠతి విభావసుః మహేన్ద్రస్యామరావత్యామ్ ఉద్గచ్ఛతి దివాకరః
విభావరిలో, సోముని నగరంలో సూర్యోదయం అవుతుంది. మహేంద్రుని అమరావతిలో సూర్యుడు పైకి ఎక్కుతాడు.
అర్ధరాత్రం సంయమనే వారుణ్యామస్తమేతి చ స శీఘ్రమేవ పర్యేతి భానురాలాతచక్రవత్
నియమ పట్టణంలో లేదా వరుణుని నగరంలో అర్ధరాత్రి సూర్యుడు అస్తమిస్తాడు. సూర్యుడు అగ్నికర్ర చక్రంలా వేగంగా తిరుగుతూ సాగిపోతాడు.
భ్రమన్వై భ్రమమాణాని ఋక్షాణి చరతే రవిః ఏవం చతుర్షు పార్శ్వేషు దక్షిణాన్తేషు సర్పతి
సూర్యుడు తిరుగుతున్న నక్షత్రాల మధ్య సంచరిస్తూ ఉంటాడు. ఇలా నాలుగు దక్షిణ దిశల్లో అతను సులభంగా సాగిపోతాడు.
ఉదయాస్తమయే వాసావ్ ఉత్తిష్ఠతి పునః పునః పూర్వాహ్ణే చాపరాహ్ణే చ ద్వౌ ద్వౌ దేవాలయౌ తు సః
సూర్యోదయం, సూర్యాస్తమయ సమయంలో, సూర్యుడు మళ్లీ మళ్లీ పైకి వస్తాడు. పూర్వాహ్నం, అపరాహ్నంలో రెండు రెండు దేవాలయాల్లో ఉంటాడు.
పతత్యేకం తు మధ్యాహ్నే భాభిరేవ చ రశ్మిభిః ఉదితో వర్ధమానాభిర్ మధ్యాహ్నే తపతే రవిః
మధ్యాహ్నం ఒకచోట పడిపోతుంది, తన కాంతితో, కిరణాలతో ప్రకాశిస్తుంది. ఉదయానికి పెరుగుతూ, మధ్యాహ్నం సూర్యుడు బాగా వేడిగా ఉంటుంది.
అతః పరం హ్రసన్తీభిర్ గోభిరస్తం స గచ్ఛతి ఉదయాస్తమయాభ్యాం చ స్మృతే పూర్వాపరే తు వై
తరువాత ఆవులు చిన్నవిగా మారినప్పుడు, సూర్యుడు అస్తమయానికి వెళ్తాడు. ఉదయం, సాయంత్రం అనేవి తూర్పు, పడమర దిశలుగా గుర్తించబడతాయి.
యాదృక్పురస్తాత్తపతి యాదృక్పృష్ఠే తు పార్శ్వయోః యత్రోదయస్తు దృశ్యేత తేషాం స ఉదయః స్మృతః
ఎలా ముందువైపు ప్రకాశిస్తుందో, అలాగే వెనుకవైపు, రెండు ప్రక్కలవైపూ ప్రకాశిస్తుంది. ఎక్కడ ఉదయం కనిపిస్తుందో, అదే వారి ఉదయంగా పరిగణించబడుతుంది.
ప్రణాశం గచ్ఛతే యత్ర తేషామస్తః స ఉచ్యతే సర్వేషాముత్తరే మేరుర్ లోకాలోకస్య దక్షిణే
ఎక్కడ సూర్యుడు కనబడకుండా పోతాడో, అదే వారి అస్తమయంగా చెప్పబడుతుంది. అందరికీ ఉత్తరంగా మేరు పర్వతం, దక్షిణంగా లోకాలొక పర్వతం ఉంటుంది.
విదూరభావాదర్కస్య భూమేరేషా గతస్య చ శ్రయన్తే రశ్మయో యస్మాత్ తేన రాత్రౌ న దృశ్యతే
భూమి దూరంగా ఉండటం, చీకటి ఉండటం వల్ల, అలాగే సూర్యుడు వెళ్లిపోయిన కారణంగా, అతని కిరణాలు అక్కడికి చేరవు. అందుకే రాత్రిపూట సూర్యుడు కనిపించడు.
ఊర్ధ్వం శతసహస్రాంశుః స్థితస్తత్ర ప్రదృశ్యతే ఏవం పుష్కరమధ్యే తు యదా భవతి భాస్కరః
పైభాగంలో లక్ష కిరణాలున్న సూర్యుడు అక్కడ నిలిచినట్టు కనిపిస్తాడు. అలాగే పుష్కర మధ్యలో సూర్యుడు ఉన్నప్పుడు కూడా అలాగే ఉంటుంది.
త్రింశద్భాగం చ మేదిన్యా ముహూర్తేన స గచ్ఛతి యోజనానాం సహస్రస్య ఇమాం సంఖ్యాం నిబోధత
ఒక ముహూర్తంలో సూర్యుడు భూమిని ముప్పై భాగాలలో ఒక భాగాన్ని దాటి వెళ్తాడు. ఇప్పుడు వెయ్యి యోజనాల సంఖ్యను తెలుసుకో.
పూర్ణం శతసహస్రాణామ్ ఏకత్రింశచ్చ సా స్మృతా పఞ్చాశచ్చ సహస్రాణి తథాన్యాన్యధికాని చ
పూర్తిగా లక్ష ఒకటి, ముప్పై ఒకటి, యాభై వేలూ, అలాగే ఇంకొన్ని అదనంగా గుర్తించబడతాయి.
మౌహూర్తికీ గతిర్హ్యేషా సూర్యస్య తు విధీయతే ఏతేన క్రమయోగేణ యదా కాష్ఠాం తు దక్షిణామ్
ఇది సూర్యుని ముహూర్తానికి గమనంగా నిర్ణయించబడింది. ఈ క్రమంలో, దక్షిణ భాగాన్ని చేరినప్పుడు కూడా అలాగే ఉంటుంది.
పరిగచ్ఛతి సూర్యో ఽసౌ మాసం కాష్ఠాముదగ్దినాత్ మధ్యేన పుష్కరస్యాథ భ్రమతే దక్షిణాయనే
సూర్యుడు ఉత్తర వైపు నుండి ఆ భాగాన్ని నెలరోజులు చుట్టి, తరువాత పుష్కర మధ్యలో దక్షిణ దిశగా ప్రయాణిస్తాడు.
మానసోత్తరమేరోస్తు అన్తరం త్రిగుణం స్మృతమ్ సర్వతో దక్షిణస్యాం తు కాష్ఠాయాం తన్నిబోధత
మానసోత్తర పర్వతం, మేరు మధ్య దూరం మూడింతలు అని భావించబడుతుంది. ఇప్పుడు అన్ని వైపులా దక్షిణ భాగ పరిమాణాన్ని తెలుసుకో.
నవ కోట్యః ప్రసంఖ్యాతా యోజనైః పరిమణ్డలమ్ తథా శతసహస్రాణి చత్వారింశచ్చ పఞ్చ చ
పరిమాణంగా తొమ్మిది కోట్ల యోజనాలు లెక్కించబడ్డాయి. అలాగే లక్ష నలభై ఐదు కూడా కలవు.
అహోరాత్రాత్పతంగస్య గతిరేషా విధీయతే దక్షిణాదిఙ్నివృత్తో ఽసౌ విషువస్థో యదా రవిః
ఇది సూర్యుని ఒక పగలు, ఒక రాత్రి ప్రయాణం. సూర్యుడు దక్షిణ దిశ నుండి తిరిగి, సమాంతర రేఖ వద్ద నిలిచినప్పుడు కూడా అలాగే ఉంటుంది.
క్షీరోదస్య సముద్రస్యోత్తరతో ఽపి దిశం చరన్ మణ్డలం విషువచ్చాపి యోజనైస్తన్నిబోధత
పాల సముద్రానికి ఉత్తరంగా ప్రయాణిస్తూ, సమాంతర రేఖ వద్ద పరిమాణాన్ని యోజనాలలో తెలుసుకో.
తిస్రః కోట్యస్తు సమ్పూర్ణా విషువస్యాపి మణ్డలమ్ తథా శతసహస్రాణి వింశత్యేకాధికాని తు
సమాంతర రేఖ పరిమాణానికి మూడు కోట్ల యోజనాలు పూర్తిగా ఉన్నాయి. అలాగే ఇరవై ఒక వేల లక్షలు కూడా కలవు.
శ్రావణే చోత్తరాం కాష్ఠాం చిత్రభానుర్యదా భవేత్ గోమేదస్య పరద్వీపే ఉత్తరాం చ దిశం చరన్
శ్రావణ మాసంలో, చిత్రభాను ఉత్తర భాగంలో ఉన్నప్పుడు, గోమేధ ద్వీపంలో ఉత్తర దిశగా ప్రయాణిస్తాడు.
ఉత్తరాయాః ప్రమాణం తు కాష్ఠాయా మణ్డలస్య తు దక్షిణోత్తరమధ్యాని తాని విన్ద్యాద్ యథాక్రమమ్
ఇప్పుడు ఉత్తర భాగ పరిమాణాన్ని, ఆ వలయాన్ని తెలుసుకో. దక్షిణం, ఉత్తరం, మధ్యం—ఈ మూడు క్రమంగా తెలుసుకోవాలి.
స్థానం జరద్గవం మధ్యే తథైరావతముత్తమమ్ వైశ్వానరం దక్షిణతో నిర్దిష్టమిహ తత్త్వతః
జరద్గవ ప్రాంతం మధ్యలో ఉంటుంది. అలాగే ఐరావతం అత్యున్నతంగా ఉంటుంది. వైశ్వానరము దక్షిణంగా నిజంగా పేర్కొనబడింది.
నాగవీథ్యుత్తరా వీథీ హ్య్ అజవీథిస్ తు దక్షిణా ఉభే ఆషాఢమూలం తు అజవీథ్యాదయస్ త్రయః
నాగవీతి ఉత్తర దారిగా, అజవీతి దక్షిణ దారిగా ఉంటుంది. రెండూ, అలాగే ఆశాఢమూలం, ఇవే అజవీతి మొదటి మూడు భాగాలు.
అభిజిత్పూర్వతః స్వాతిం నాగవీథ్యుత్తరాస్ త్రయః అశ్వినీ కృత్తికా యామ్యా నాగవీథ్యస్ త్రయః స్మృతాః
అభిజిత్కు తూర్పున స్వాతి, ఉత్తర నాగవీధిలో మూడు నక్షత్రాలు ఉన్నాయి. అశ్విని, కృత్తికా దక్షిణ భాగంలో ఉండి, మూడు నక్షత్రాలు దక్షిణ నాగవీధిగా గుర్తించబడ్డాయి.
రోహిణ్యార్ద్రా మృగశిరో నాగవీథిర్ ఇతి స్మృతా పుష్యాశ్లేషా పునర్వస్వోర్ వీథీ చైరావతీ స్మృతా
రోహిణి, ఆర్ద్ర, మృగశిర నక్షత్రాలు నాగవీధిగా పిలవబడతాయి. పుష్య, ఆశ్లేష, పునర్వసు నక్షత్రాలు ఐరావతీ వీధిగా చెప్పబడతాయి.