అస్య భారతవర్షస్య విష్కమ్భాత్తుల్యవిస్తృతమ్ మణ్డలం భాస్కరస్యాథ యోజనైస్తన్నిబోధత
ఈ భారతదేశానికి ఎంత వెడల్పు ఉందో, సూర్యుని వలయం కూడా అంతే వెడల్పుగా ఉంటుంది. ఇప్పుడు దాని పరిమాణాన్ని యోజనాలలో విను.
నవయోజనసాహస్రో విస్తారో మణ్డలస్య తు విస్తారాత్త్రిగుణశ్చాపి పరిణాహో ఽత్ర మణ్డలే
సూర్యుని వలయం వెడల్పు తొమ్మిది వేల యోజనాలు. దాని పరిధి ఆ వెడల్పుకు మూడింతలు ఉంటుంది.
విష్కమ్భాన్మణ్డలాచ్చైవ భాస్కరాద్ద్విగుణః శశీ అతః పృథివ్యా వక్ష్యామి ప్రమాణం యోజనైః పునః
వలయం, వ్యాసం ప్రకారం చంద్రుడు సూర్యుని కన్నా రెట్టింపు పెద్దవాడిగా ఉంటాడు. ఇప్పుడు భూమి పరిమాణాన్ని యోజనాలలో మళ్లీ చెబుతాను.
సప్తద్వీపసముద్రాయా విస్తారో మణ్డలస్య తు ఇత్యేతదిహ సంఖ్యాతం పురాణే పరిమాణతః
ఏడు ద్వీపాలు, సముద్రాల వలయ విస్తీర్ణాన్ని పురాణంలో ఇక్కడ సంఖ్యతో వివరించారు.
తద్వక్ష్యామి ప్రసంఖ్యాయ సామ్ప్రతం చాభిమానిభిః అభిమానినో హ్యతీతా యే తుల్యాస్తే సామ్ప్రతైస్త్విహ
ఇప్పుడు ఆ సంఖ్యను గర్వంగా చెప్పేవారి లెక్క ప్రకారం వివరంగా చెబుతాను. గతంలో గర్వంగా చెప్పినవారు, ఇప్పటికీ ఉన్నవారితో సమానమే.
దేవాదేవైర్ అతీతాస్తు రూపైర్నామభిరేవ చ తస్మాద్వై సామ్ప్రతైర్దేవైర్ వక్ష్యామి వసుధాతలమ్
గతంలో దేవతలు, అసురులు రూపాలు, పేర్ల ద్వారా మాత్రమే తెలిసేవారు. అందుకే ఇప్పుడు ఉన్న దేవతల ప్రకారం భూమి ఉపరితలాన్ని వివరించబోతున్నాను.
దివ్యస్య సంనివేశో వై సామ్ప్రతైరేవ కృత్స్నశః శతార్ధకోటివిస్తారా పృథివీ కృత్స్నశః స్మృతా
దివ్యమైన ఏర్పాటంతా ఇప్పుడు ఉన్నదానిపైనే ఆధారపడి ఉంది. భూమి మొత్తం లక్ష యాభై లక్షల విస్తీర్ణంగా చెప్పబడింది.
తస్యాశ్చార్ధప్రమాణం చ మేరోశ్చైవోత్తరోత్తరమ్ మేరోర్మధ్యే ప్రతిదిశం కోటిరేకా తు సా స్మృతా
దానికి సగం పరిమాణాన్ని మెరుపర్వతానికి వరుసగా చెబుతారు. మెరుపర్వత మధ్యం నుండి ప్రతి దిక్కుకు ఒక కోటి అని లెక్కించబడింది.
తథా శతసహస్రాణామ్ ఏకోననవతిం పునః పఞ్చాశచ్చ సహస్రాణి పృథివ్యర్ధస్య విస్తరః
అలాగే, తొంభై తొమ్మిది వేల శతసహస్రాలు, మళ్ళీ యాభై వేల శతసహస్రాలు కలిపి భూమి సగం విస్తీర్ణంగా చెప్పబడింది.
పృథివ్యా విస్తరం కృత్యం యోజనైస్తం నిబోధత తిస్రః కోట్యస్తు విస్తారాత్ సంఖ్యాతాస్తు చతుర్దిశమ్
ఇప్పుడు భూమి విస్తీర్ణాన్ని యోజనాలలో విను. ప్రతి దిక్కులో మూడు కోట్లుగా లెక్కించబడింది.
తథా శతసహస్రాణామ్ ఏకోనాశీతిర్ ఉచ్యతే సప్తద్వీపసముద్రాయాః పృథివ్యాః స తు విస్తరః
అలాగే, ఏడు ద్వీపాలు, సముద్రాలతో కూడిన భూమి విస్తీర్ణం ఏడుపదునాలుగు వేల శతసహస్రాలు అని చెబుతారు.
విస్తారం త్రిగుణం చైవ పృథివ్యన్తరమణ్డలమ్ గణితం యోజనానాం తు కోట్యస్త్వేకాదశ స్మృతాః
భూమి అంతర్గత వలయం మూడు రెట్లు వెడల్పుగా ఉంటుంది. అది యోజనాలలో పదకొండు కోట్లుగా లెక్కించబడింది.
తథా శతసహస్రాణాం సప్తత్రింశాధికాస్తు తాః ఇత్యేతద్వై ప్రసంఖ్యాతం పృథివ్యన్తరమణ్డలమ్
అవి మొత్తం లక్ష ముప్పై ఏడు. ఇదే భూమి లోపలి వలయాల సంఖ్యగా చెప్పబడింది.
తారకాసంనివేశస్య దివి యావత్తు మణ్డలమ్ పర్యాప్తసంనివేశస్య భూమేస్తావత్తు మణ్డలమ్
ఆకాశంలో నక్షత్రాల ఏర్పాటుకు ఎంత విస్తీర్ణమో, భూమి పూర్తిగా చుట్టినప్పుడు కూడా అంతే విస్తీర్ణం ఉంటుంది.
పర్యాసపరిమాణం చ భూమేస్తుల్యం దివః స్మృతమ్ మేరోః ప్రాచ్యాం దిశాయాం తు మానసోత్తరమూర్ధని
భూమి చుట్టూ ఉన్న పరిమాణం, ఆకాశానికి సమానమని భావించబడింది. అది మేరు పర్వతానికి తూర్పు వైపు మానస శిఖరంలో ఉంటుంది.
వస్త్వేకసారా మాహేన్ద్రీ పుణ్యా హేమపరిష్కృతా దక్షిణేన పునర్మేరోర్ మానసస్య తు పృష్ఠతః
మహేంద్రపురి ఒకే విధంగా, పవిత్రంగా, బంగారంతో అలంకరించబడి ఉంది. అది మేరు పర్వతానికి దక్షిణంగా, మానస పర్వతం వెనుకవైపు ఉంది.
వైవస్వతో నివసతి యమః సంయమనే పురే ప్రతీచ్యాం తు పునర్మేరోర్ మానసస్య తు మూర్ధని
వైవస్వతుడు అయిన యముడు నియమ పట్టణంలో నివసిస్తాడు. మేరు పర్వతానికి పడమర వైపు, మానస శిఖరంలోనూ ఆయన ఉంటాడు.
సుషా నామ పురీ రమ్యా వరుణస్యాపి ధీమతః దిశ్యుత్తరస్యాం మేరోస్తు మానసస్యైవ మూర్ధని
సుషా అనే ఆహ్లాదకరమైన నగరం, జ్ఞానవంతుడైన వరుణునికి చెందింది. అది మేరు పర్వతానికి ఉత్తరంగా, మానస శిఖరంలో ఉంది.
తుల్యా మహేన్ద్రపుర్యాపి సోమస్యాపి విభావరీ మానసోత్తరపృష్ఠే తు లోకపాలాశ్చతుర్దిశమ్
సోముని నగరమైన విభావరీ కూడా మహేంద్రపురికి సమానమే. మానస పర్వతం వెనుకవైపు, లోకపాలులు నాలుగు దిశల్లో ఉన్నారు.
స్థితా ధర్మవ్యవస్థార్థం లోకసంరక్షణాయ చ లోకపాలోపరిష్టాత్తు సర్వతో దక్షిణాయనే
ధర్మాన్ని స్థాపించేందుకు, లోకాలను కాపాడేందుకు వారు అక్కడ ఉన్నారు. లోకపాలులపై, దక్షిణాయనంలో అన్ని వైపులా వారు స్థిరంగా ఉన్నారు.
కాష్ఠాగతస్య సూర్యస్య గతిస్తత్ర నిబోధత దక్షిణోపక్రమే సూర్యః క్షిప్తేషురివ సర్పతి
ఇప్పుడు సూర్యుడు దక్షిణాయనంలో ప్రవేశించినప్పుడు అతని గమనాన్ని విను. దక్షిణ దిశ ప్రారంభంలో సూర్యుడు వదిలిన బాణంలా వేగంగా సాగిపోతాడు.
జ్యోతిషాం చక్రమాదాయ సతతం పరిగచ్ఛతి మధ్యగశ్చామరావత్యాం యదా భవతి భాస్కరః
నక్షత్రాల చక్రాన్ని తీసుకుని, సూర్యుడు ఎప్పుడూ తిరుగుతూ ఉంటాడు. సూర్యుడు మధ్యలో ఉన్నప్పుడు అది అమరావతిలో ఉంటుంది.
వైవస్వతే సంయమనే ఉద్యన్సూర్యః ప్రదృశ్యతే సుషాయామర్ధరాత్రస్తు విభావర్యాస్తమ్ ఏతి చ
వైవస్వతుని నియమ పట్టణంలో సూర్యోదయం కనిపిస్తుంది. సుషాలో అర్ధరాత్రి, విభావరిలో సూర్యాస్తమయం జరుగుతుంది.
వైవస్వతే సంయమనే మధ్యాహ్నే తు రవిర్యదా సుషాయామథ వారుణ్యామ్ ఉత్తిష్ఠన్స తు దృశ్యతే
వైవస్వతుని నియమ పట్టణంలో మధ్యాహ్నం అయినప్పుడు, సుషా లేదా వరుణుని నగరంలో సూర్యోదయం కనిపిస్తుంది.
విభావర్యామర్ధరాత్రం మాహేన్ద్ర్యామస్తమేవ చ సుషాయామథ వారుణ్యాం మధ్యాహ్నే తు రవిర్యదా
విభావరిలో అర్ధరాత్రి, మహేంద్రపురిలో సూర్యాస్తమయం, సుషా లేదా వరుణుని నగరంలో మధ్యాహ్నం సూర్యుడు కనిపిస్తాడు.
విభావర్యాం సోమపుర్యామ్ ఉత్తిష్ఠతి విభావసుః మహేన్ద్రస్యామరావత్యామ్ ఉద్గచ్ఛతి దివాకరః
విభావరిలో, సోముని నగరంలో సూర్యోదయం అవుతుంది. మహేంద్రుని అమరావతిలో సూర్యుడు పైకి ఎక్కుతాడు.
అర్ధరాత్రం సంయమనే వారుణ్యామస్తమేతి చ స శీఘ్రమేవ పర్యేతి భానురాలాతచక్రవత్
నియమ పట్టణంలో లేదా వరుణుని నగరంలో అర్ధరాత్రి సూర్యుడు అస్తమిస్తాడు. సూర్యుడు అగ్నికర్ర చక్రంలా వేగంగా తిరుగుతూ సాగిపోతాడు.
భ్రమన్వై భ్రమమాణాని ఋక్షాణి చరతే రవిః ఏవం చతుర్షు పార్శ్వేషు దక్షిణాన్తేషు సర్పతి
సూర్యుడు తిరుగుతున్న నక్షత్రాల మధ్య సంచరిస్తూ ఉంటాడు. ఇలా నాలుగు దక్షిణ దిశల్లో అతను సులభంగా సాగిపోతాడు.
ఉదయాస్తమయే వాసావ్ ఉత్తిష్ఠతి పునః పునః పూర్వాహ్ణే చాపరాహ్ణే చ ద్వౌ ద్వౌ దేవాలయౌ తు సః
సూర్యోదయం, సూర్యాస్తమయ సమయంలో, సూర్యుడు మళ్లీ మళ్లీ పైకి వస్తాడు. పూర్వాహ్నం, అపరాహ్నంలో రెండు రెండు దేవాలయాల్లో ఉంటాడు.
పతత్యేకం తు మధ్యాహ్నే భాభిరేవ చ రశ్మిభిః ఉదితో వర్ధమానాభిర్ మధ్యాహ్నే తపతే రవిః
మధ్యాహ్నం ఒకచోట పడిపోతుంది, తన కాంతితో, కిరణాలతో ప్రకాశిస్తుంది. ఉదయానికి పెరుగుతూ, మధ్యాహ్నం సూర్యుడు బాగా వేడిగా ఉంటుంది.