జన్తూనామిహ సంస్కారో భూతేష్వన్తర్గతేషు వై ప్రత్యాఖ్యాయేహ భూతాని కార్యోత్పత్తిర్ న విద్యతే
ఈ లోకంలో జీవుల నిర్మాణం భూతాలలోనే జరుగుతుంది. భూతాలను అంగీకరించకపోతే, కార్యాలు ఉత్పత్తి కావు.
తస్మాత్పరిమితా భేదాః స్మృతాః కార్యాత్మకాస్తు వై తే కారణాత్మకాశ్చైవ స్యుర్భేదా మహదాదయః
అందుకే పరిమితమైన తేడాలు కార్య స్వరూపంగా గుర్తించబడ్డాయి. మహత్తత్త్వం మొదలైన వాటి తేడాలు కారణ స్వరూపంగా ఉంటాయి.
ఇత్యేవం సంనివేశో ఽయం పృథ్వ్యాక్రాన్తస్తు భాగశః సప్తద్వీపసముద్రాణాం యాథాతథ్యేన వై మయా
ఇలా, భూమి భాగాలుగా విభజించబడిన విధానాన్ని, ఏడు ద్వీపాలు, సముద్రాలతో కూడిన వాస్తవ రూపాన్ని నేను వివరించాను.
విస్తారాన్మణ్డలాచ్చైవ ప్రసంఖ్యానేన చైవ హి విశ్వరూపం ప్రధానస్య పరిమాణైకదేశినః
వాటి విస్తారాలు, వృత్తాకార రూపం, లెక్కింపు ద్వారా ప్రధాన తత్త్వానికి సంబంధించిన విశ్వరూప పరిమాణాన్ని వివరించాను.
ఏతావత్సంనివేశస్తు మయా సమ్యక్ప్రకాశితః ఏతావదేవ శ్రోతవ్యం సంనివేశస్య పార్థివ
రాజా! ఈ ఏర్పాటును నేను పూర్తిగా వివరించాను. దీనికి సంబంధించిన వివరాలు ఇంతవరకే వినవలసినవి.
అత ఊర్ధ్వం ప్రవక్ష్యామి సూర్యచన్ద్రమసోర్గతిమ్ సూర్యాచన్ద్రమసావేతౌ భ్రాజన్తౌ యావదేవ తు
ఇప్పుడు నేను సూర్యుడు, చంద్రుడు ఎలా సంచరిస్తారో చెప్పబోతున్నాను. సూర్యుడు, చంద్రుడు ఎక్కడ వెలిగిపోతారో అంతవరకూ వివరించగలను.
సప్తద్వీపసముద్రాణాం ద్వీపానాం భాతి విస్తరః విస్తరార్ధం పృథివ్యాస్తు భవేదన్యత్ర బాహ్యతః
ఏడు ద్వీపాలు, సముద్రాలు, ద్వీపాల విస్తీర్ణం ప్రకాశంగా కనిపిస్తుంది. దీని బయట, భూమి విస్తీర్ణంలో సగం ఉండేదిగా చెబుతారు.
పర్యాసపరిమాణం చ చన్ద్రాదిత్యౌ ప్రకాశతః పర్యాసపారిమాణ్యాత్తు బుధైస్తుల్యం దివః స్మృతమ్
సూర్యుడు, చంద్రుడు తమ పరిభ్రమణ పరిమాణాన్ని చూపిస్తారు. జ్ఞానులు చెబుతారు—వాటి పరిభ్రమణం, పరిమాణం ఆకాశానికి సమానంగా ఉంటుంది.
త్రీంల్లోకాన్ప్రతి సామాన్యాత్ సూర్యో యాత్యవిలమ్బతః అచిరాత్తు ప్రకాశేన అవనాత్తు రవిః స్మృతః
సూర్యుడు తన కాంతితో మూడు లోకాలను ఆలస్యమేమీ లేకుండా వేగంగా చుట్టేస్తాడు. తన వెలుగు, దిగువకు వచ్చేది వల్ల అతడిని రవి అని అంటారు.
భూయో భూయః ప్రవక్ష్యామి ప్రమాణం చన్ద్రసూర్యయోః మహితత్వాన్మహచ్ఛబ్దో హ్య్ అస్మిన్నర్థే నిగద్యతే
చంద్రుడు, సూర్యుని పరిమాణాన్ని మళ్లీ మళ్లీ వివరంగా చెబుతాను. వీరి గొప్పతనం వల్లే ఇక్కడ 'మహత్తరమైన' అని పదం వాడబడింది.
అస్య భారతవర్షస్య విష్కమ్భాత్తుల్యవిస్తృతమ్ మణ్డలం భాస్కరస్యాథ యోజనైస్తన్నిబోధత
ఈ భారతదేశానికి ఎంత వెడల్పు ఉందో, సూర్యుని వలయం కూడా అంతే వెడల్పుగా ఉంటుంది. ఇప్పుడు దాని పరిమాణాన్ని యోజనాలలో విను.
నవయోజనసాహస్రో విస్తారో మణ్డలస్య తు విస్తారాత్త్రిగుణశ్చాపి పరిణాహో ఽత్ర మణ్డలే
సూర్యుని వలయం వెడల్పు తొమ్మిది వేల యోజనాలు. దాని పరిధి ఆ వెడల్పుకు మూడింతలు ఉంటుంది.
విష్కమ్భాన్మణ్డలాచ్చైవ భాస్కరాద్ద్విగుణః శశీ అతః పృథివ్యా వక్ష్యామి ప్రమాణం యోజనైః పునః
వలయం, వ్యాసం ప్రకారం చంద్రుడు సూర్యుని కన్నా రెట్టింపు పెద్దవాడిగా ఉంటాడు. ఇప్పుడు భూమి పరిమాణాన్ని యోజనాలలో మళ్లీ చెబుతాను.
సప్తద్వీపసముద్రాయా విస్తారో మణ్డలస్య తు ఇత్యేతదిహ సంఖ్యాతం పురాణే పరిమాణతః
ఏడు ద్వీపాలు, సముద్రాల వలయ విస్తీర్ణాన్ని పురాణంలో ఇక్కడ సంఖ్యతో వివరించారు.
తద్వక్ష్యామి ప్రసంఖ్యాయ సామ్ప్రతం చాభిమానిభిః అభిమానినో హ్యతీతా యే తుల్యాస్తే సామ్ప్రతైస్త్విహ
ఇప్పుడు ఆ సంఖ్యను గర్వంగా చెప్పేవారి లెక్క ప్రకారం వివరంగా చెబుతాను. గతంలో గర్వంగా చెప్పినవారు, ఇప్పటికీ ఉన్నవారితో సమానమే.
దేవాదేవైర్ అతీతాస్తు రూపైర్నామభిరేవ చ తస్మాద్వై సామ్ప్రతైర్దేవైర్ వక్ష్యామి వసుధాతలమ్
గతంలో దేవతలు, అసురులు రూపాలు, పేర్ల ద్వారా మాత్రమే తెలిసేవారు. అందుకే ఇప్పుడు ఉన్న దేవతల ప్రకారం భూమి ఉపరితలాన్ని వివరించబోతున్నాను.
దివ్యస్య సంనివేశో వై సామ్ప్రతైరేవ కృత్స్నశః శతార్ధకోటివిస్తారా పృథివీ కృత్స్నశః స్మృతా
దివ్యమైన ఏర్పాటంతా ఇప్పుడు ఉన్నదానిపైనే ఆధారపడి ఉంది. భూమి మొత్తం లక్ష యాభై లక్షల విస్తీర్ణంగా చెప్పబడింది.
తస్యాశ్చార్ధప్రమాణం చ మేరోశ్చైవోత్తరోత్తరమ్ మేరోర్మధ్యే ప్రతిదిశం కోటిరేకా తు సా స్మృతా
దానికి సగం పరిమాణాన్ని మెరుపర్వతానికి వరుసగా చెబుతారు. మెరుపర్వత మధ్యం నుండి ప్రతి దిక్కుకు ఒక కోటి అని లెక్కించబడింది.
తథా శతసహస్రాణామ్ ఏకోననవతిం పునః పఞ్చాశచ్చ సహస్రాణి పృథివ్యర్ధస్య విస్తరః
అలాగే, తొంభై తొమ్మిది వేల శతసహస్రాలు, మళ్ళీ యాభై వేల శతసహస్రాలు కలిపి భూమి సగం విస్తీర్ణంగా చెప్పబడింది.
పృథివ్యా విస్తరం కృత్యం యోజనైస్తం నిబోధత తిస్రః కోట్యస్తు విస్తారాత్ సంఖ్యాతాస్తు చతుర్దిశమ్
ఇప్పుడు భూమి విస్తీర్ణాన్ని యోజనాలలో విను. ప్రతి దిక్కులో మూడు కోట్లుగా లెక్కించబడింది.
తథా శతసహస్రాణామ్ ఏకోనాశీతిర్ ఉచ్యతే సప్తద్వీపసముద్రాయాః పృథివ్యాః స తు విస్తరః
అలాగే, ఏడు ద్వీపాలు, సముద్రాలతో కూడిన భూమి విస్తీర్ణం ఏడుపదునాలుగు వేల శతసహస్రాలు అని చెబుతారు.
విస్తారం త్రిగుణం చైవ పృథివ్యన్తరమణ్డలమ్ గణితం యోజనానాం తు కోట్యస్త్వేకాదశ స్మృతాః
భూమి అంతర్గత వలయం మూడు రెట్లు వెడల్పుగా ఉంటుంది. అది యోజనాలలో పదకొండు కోట్లుగా లెక్కించబడింది.
తథా శతసహస్రాణాం సప్తత్రింశాధికాస్తు తాః ఇత్యేతద్వై ప్రసంఖ్యాతం పృథివ్యన్తరమణ్డలమ్
అవి మొత్తం లక్ష ముప్పై ఏడు. ఇదే భూమి లోపలి వలయాల సంఖ్యగా చెప్పబడింది.
తారకాసంనివేశస్య దివి యావత్తు మణ్డలమ్ పర్యాప్తసంనివేశస్య భూమేస్తావత్తు మణ్డలమ్
ఆకాశంలో నక్షత్రాల ఏర్పాటుకు ఎంత విస్తీర్ణమో, భూమి పూర్తిగా చుట్టినప్పుడు కూడా అంతే విస్తీర్ణం ఉంటుంది.
పర్యాసపరిమాణం చ భూమేస్తుల్యం దివః స్మృతమ్ మేరోః ప్రాచ్యాం దిశాయాం తు మానసోత్తరమూర్ధని
భూమి చుట్టూ ఉన్న పరిమాణం, ఆకాశానికి సమానమని భావించబడింది. అది మేరు పర్వతానికి తూర్పు వైపు మానస శిఖరంలో ఉంటుంది.
వస్త్వేకసారా మాహేన్ద్రీ పుణ్యా హేమపరిష్కృతా దక్షిణేన పునర్మేరోర్ మానసస్య తు పృష్ఠతః
మహేంద్రపురి ఒకే విధంగా, పవిత్రంగా, బంగారంతో అలంకరించబడి ఉంది. అది మేరు పర్వతానికి దక్షిణంగా, మానస పర్వతం వెనుకవైపు ఉంది.
వైవస్వతో నివసతి యమః సంయమనే పురే ప్రతీచ్యాం తు పునర్మేరోర్ మానసస్య తు మూర్ధని
వైవస్వతుడు అయిన యముడు నియమ పట్టణంలో నివసిస్తాడు. మేరు పర్వతానికి పడమర వైపు, మానస శిఖరంలోనూ ఆయన ఉంటాడు.
సుషా నామ పురీ రమ్యా వరుణస్యాపి ధీమతః దిశ్యుత్తరస్యాం మేరోస్తు మానసస్యైవ మూర్ధని
సుషా అనే ఆహ్లాదకరమైన నగరం, జ్ఞానవంతుడైన వరుణునికి చెందింది. అది మేరు పర్వతానికి ఉత్తరంగా, మానస శిఖరంలో ఉంది.
తుల్యా మహేన్ద్రపుర్యాపి సోమస్యాపి విభావరీ మానసోత్తరపృష్ఠే తు లోకపాలాశ్చతుర్దిశమ్
సోముని నగరమైన విభావరీ కూడా మహేంద్రపురికి సమానమే. మానస పర్వతం వెనుకవైపు, లోకపాలులు నాలుగు దిశల్లో ఉన్నారు.
స్థితా ధర్మవ్యవస్థార్థం లోకసంరక్షణాయ చ లోకపాలోపరిష్టాత్తు సర్వతో దక్షిణాయనే
ధర్మాన్ని స్థాపించేందుకు, లోకాలను కాపాడేందుకు వారు అక్కడ ఉన్నారు. లోకపాలులపై, దక్షిణాయనంలో అన్ని వైపులా వారు స్థిరంగా ఉన్నారు.