పర్యాణప్రత్యభిజ్ఞానాత్ సర్వే విస్మయమ్ ఆగతాః అయం చన్ద్రప్రభో నామ వాజీ తస్య మహాత్మనః
ఆ రథాన్ని గుర్తించి అందరూ ఆశ్చర్యపోయారు. 'ఇది ఆ మహాత్ముడికి చెందిన చంద్రప్రభ అనే గుర్రం' అని అనుకున్నారు.
అగమద్ వడబారూపమ్ ఉత్తమం కేన హేతునా తతస్ తు మైత్రావరుణిం పప్రచ్ఛుస్తే పురోధసమ్
ఈ గొప్ప గుర్రం ఎలా ఆడపోటు రూపం దాల్చింది? ఏ కారణంతో ఇలా జరిగింది? అని వారు మైత్రావరుణి అను పురోహితుని అడిగారు.
కిమిత్యేతదభూచ్చిత్రం వద యోగవిదాం వర వసిష్ఠశ్చాబ్రవీత్ సర్వం దృష్ట్వా తద్ధ్యానచక్షుషా
'ఇది ఎంత విచిత్రమైన సంఘటన! దయచేసి వివరంగా చెప్పండి, యోగజ్ఞులలో శ్రేష్ఠుడా!' అని అడిగారు. వశిష్ఠుడు ధ్యానదృష్టితో అన్నీ చూసి వివరించాడు.
సమయః శమ్భుదయితాకృతః శరవణే పురా యః పుమాన్ప్రవిశేద్ అత్ర స నారీత్వమవాప్స్యతి
పూర్వం శరవణంలో శివుడి ప్రియమైనవారు ఒక ప్రతిజ్ఞ చేశారు: 'ఇక్కడ ఎవడైనా పురుషుడు ప్రవేశిస్తే, అతడు స్త్రీగా మారిపోతాడు.'
అయమశ్వో ఽపి నారీత్వమ్ అగాద్రాజ్ఞా సహైవ తు పునః పురుషతామేతి యథాసౌ ధనదోపమః
ఈ గుర్రం కూడా రాజుతో కలిసి స్త్రీగా మారింది. కానీ, తిరిగి మగవాడిగా మారుతాడు. అతడు ధనదుడితో సమానంగా ఉంటాడు.
తథైవ యత్నః కర్తవ్యశ్ చారాధ్యైవ పినాకినమ్ తతస్తే మానవా జగ్ముర్ యత్ర దేవో మహేశ్వరః
అలాగే, పినాకిని అయిన శివుని ఆరాధిస్తూ ప్రయత్నం చేయాలి. అప్పుడు మానవుని సంతానమైన వారు మహేశ్వరుడు ఉన్న చోటికి వెళ్లారు.
తుష్టువుర్ వివిధైః స్తోత్రైః పార్వతీపరమేశ్వరౌ తావ్ ఊచతుర్ అలఙ్ఘ్యో ఽయం సమయః కింతు సామ్ప్రతమ్
వారు పార్వతి, పరమేశ్వరుణ్ణి色色మైన స్తోత్రాలతో స్తుతించారు. ఆ ఇద్దరూ, 'ఈ ప్రతిజ్ఞను ఎవరూ మార్చలేరు, కానీ ఇప్పుడు—' అని సమాధానం ఇచ్చారు.
ఇక్ష్వాకోరశ్వమేధేన యత్ఫలం స్యాత్తదావయోః దత్త్వా కిమ్పురుషో వీరః స భవిష్యత్యసంశయమ్
'ఇక్ష్వాకు చేసిన అశ్వమేధయాగంలో వచ్చే ఫలితం ఇద్దరికీ ఇస్తాం. ఆ ధైర్యవంతుడు కింపురుషుడు తప్పకుండా మగవాడవుతాడు.' అని వారు చెప్పారు.
తథేత్యుక్తాస్తతస్తే తు జగ్ముర్ వైవస్వతాత్మజాః ఇక్ష్వాకోశ్చాశ్వమేధేన చేలః కిమ్పురుషో ఽభవత్
అవును అని అంగీకరించి, వైవస్వతుని కుమారులు వెళ్లిపోయారు. ఇక్ష్వాకు చేసిన అశ్వమేధయాగం వల్ల కింపురుషుడు సెలుడిగా మారాడు.
మాసమేకం పుమాన్వీరః స్త్రీ చ మాసమభూత్పునః బుధస్య భవనే తిష్ఠన్ నిలో గర్భధరో ఽభవత్
ఒక నెల మగవాడిగా, మరో నెల స్త్రీగా ఉన్నాడు. బుధుని ఇంట్లో నివసిస్తూ నీలుడు గర్భవంతుడయ్యాడు.
అజీజనత్పుత్రమేకమ్ అనేకగుణసంయుతమ్ బుధశ్చోత్పాద్య తం పుత్రం స్వర్లోకమ్ అగమత్తతః
అతడు అనేక మంచిగుణాలున్న ఒక కుమారుడిని పుట్టించాడు. బుధుడు ఆ కుమారుడిని పుట్టించి, ఆ తర్వాత స్వర్గానికి వెళ్లిపోయాడు.
ఇలస్య నామ్నా తద్వర్షమ్ ఇలావృతమ్ అభూత్తదా సోమార్కవంశయోర్ ఆదావ్ ఇలో ఽభూన్మనునన్దనః
ఇలా ఆ ప్రాంతం 'ఇలావృతం' అని ఇలుడి పేరుతో పిలవబడింది. సోమవంశ, సూర్యవంశ ప్రారంభంలో మను కుమారుడైన ఇలుడు జన్మించాడు.
ఏవం పురూరవాః పుంసోర్ అభవద్ వంశవర్ధనః ఇక్ష్వాకుర్ అర్కవంశస్య తథైవోక్తస్తపోధనాః
ఇలా పురూరవుడు మానవులలో వంశాన్ని పెంచినవాడయ్యాడు. ఇక్ష్వాకు కూడా సూర్యవంశంలో తపస్సులో ప్రసిద్ధుడయ్యాడు.
ఇలః కిమ్పురుషత్వే చ సుద్యుమ్న ఇతి చోచ్యతే పునః పుత్రత్రయమభూత్ సుద్యుమ్నస్యాపరాజితమ్
ఇలుడు కింపురుషుడిగా ఉన్నప్పుడు 'సుద్యుమ్నుడు' అని కూడా పిలవబడేవాడు. తరువాత సుద్యుమ్నునికి ముగ్గురు కుమారులు పుట్టారు, వారు ఎవ్వరూ ఓడిపోలేరు.
ఉత్కలో వై గహస్ తద్వద్ ధరితాశ్వశ్ చ వీర్యవాన్ ఉత్కలస్యోత్కలా నామ గయస్య తు గయా మతా
ఉత్కలుడు, గయుడు, హరితాశ్వుడు అనే వీరులు. ఉత్కలుని సంతానం 'ఉత్కలులు', గయుని సంతానం 'గయలు' అని పిలవబడతారు.
హరితాశ్వస్య దిక్పూర్వా విశ్రుతా కురుభిః సహ ప్రతిష్ఠానే ఽభిషిచ్యాథ స పురూరవసం సుతమ్
హరితాశ్వుని తూర్పు ప్రాంతం కురువులతో కలిసి ప్రసిద్ధి పొందింది. ప్రతిష్ఠానంలో అతడు పురూరవుని కుమారుని రాజుగా అభిషేకించాడు.
జగామేలావృతం భోక్తుం వర్షం దివ్యఫలాశనమ్ ఇక్ష్వాకుర్జ్యేష్ఠదాయాదో మధ్యదేశమవాప్తవాన్
ఇక్ష్వాకువు, పెద్ద కుమారుడిగా, లోకములన్నిటినీ కలిపిన మధ్యభూమిని పొందాడు. అక్కడ అతడు దివ్యఫలాలతో కూడిన ఆహారం ఆస్వాదించాడు.
నరిష్యన్తస్య పుత్రో ఽభూచ్ ఛుచో నామ మహాబలః నాభాగస్యామ్బరీషస్తు ధృష్టస్య చ సుతత్రయమ్
నరిష్యంతునికి శుచు అనే మహాబలుడు కుమారుడుగా జన్మించాడు. నాభాగునికి అంబరీషుడు కుమారుడు. ధృష్టునికి ముగ్గురు కుమారులు పుట్టారు.
ధృతకేతుశ్చిత్రనాథో రణధృష్టశ్చ వీర్యవాన్ ఆనర్తో నామ శర్యాతేః సుకన్యా చైవ దారికా
ధృతకేతు, చిత్రనాథుడు, వీరుడైన రణధృష్టుడు—ఇవారు ధృష్టుని కుమారులు. శర్యాతికి ఆనర్తుడు కుమారుడు, సుకన్య అనే కుమార్తె కూడా జన్మించింది.
ఆనర్తస్యాభవత్పుత్రో రోచమానః ప్రతాపవాన్ ఆనర్తో నాభ దేశో ఽభూన్ నగరీ చ కుశస్థలీ
ఆనర్తునికి ప్రతాపశాలి అయిన రోచమానుడు కుమారుడుగా పుట్టాడు. ఆ ప్రాంతాన్ని ఆనర్తదేశం అని, నగరాన్ని కుశస్థళి అని పిలిచేవారు.
రోచమానస్య పుత్రో ఽభూద్ రేవో రైవత ఏవ చ కకుద్మీ చాపరం నామ జ్యేష్ఠః పుత్రశతస్య చ
రోచమానునికి కుమారుడిగా రేవుడు, రైవతుడు అనే పేరుతో కూడా పిలవబడే వాడు, జన్మించాడు. అతనికి వంద మంది కుమారులలో పెద్దవాడు కాకుద్మి.
రేవతీ తస్య సా కన్యా భార్యా రామస్య విశ్రుతా కరూషస్య తు కారూషా బహవః ప్రథితా భువి
రేవతీ అనే అతని కుమార్తె, రామునికి ప్రసిద్ధిగా భార్యగా అయింది. కరూషునికి భూమిపై పేరుగాంచిన అనేక మంది కరూషులు పుట్టారు.
పృషధ్రో గోవధాచ్ఛూద్రో గురుశాపాదజాయత ఇక్ష్వాకువంశం వక్ష్యామి శృణుధ్వమృషిసత్తమాః
పృషధ్రుడు, గోవును చంపినందుకు గురువు శాపంతో శూద్రుడయ్యాడు. ఇప్పుడు నేను ఇక్ష్వాకువంశాన్ని వివరించబోతున్నాను—మహర్షులారా, వినండి.
ఇక్ష్వాకోః పుత్రతామ్ ఆప వికుక్షిర్ నామ దేవరాట్ జ్యేష్ఠః పుత్రశతస్యాసీద్ దశ పఞ్చ చ తత్సుతాః
ఇక్ష్వాకువుకు వికుక్షి అనే దేవరాజు కుమారుడయ్యాడు. వంద మంది కుమారులలో అతడే పెద్దవాడు. అతనికి పదిహేను మంది కుమారులు పుట్టారు.
మేరోరుత్తరతస్తే తు జాతాః పార్థివసత్తమాః చతుర్దశోత్తరం చాన్యచ్ ఛతమస్య తథాభవత్
వారు, అంటే ఆ రాజులు, మెరు పర్వతానికి ఉత్తరంగా జన్మించారు. మరో పద్నాలుగు మంది కూడా పుట్టి, మొత్తం వంద మంది అయ్యారు.
మేరోర్దక్షిణతో యే యే రాజానః సంప్రకీర్తితాః జ్యేష్ఠః కకుత్స్థో నామ్నాభూత్ తత్సుతస్తు సుయోధనః
మెరు పర్వతానికి దక్షిణంగా పేరుగాంచిన రాజుల్లో పెద్దవాడు కాకుత్స్థుడు. అతని కుమారుడు సుయోధనుడు.
తస్య పుత్రః పృథుర్నామ విశ్వగశ్చపృథోః సుతః ఇన్దుస్తస్య చ పుత్రో ఽభూద్ యువనాశ్వస్తతో ఽభవత్
అతనికి పృథు అనే కుమారుడు, పృథునికి విశ్వగుడు కుమారుడు. విశ్వగునికి ఇండు కుమారుడు, ఇండుని కుమారుడు యువనాశ్వుడు.
శ్రావస్తశ్చ మహాతేజా వత్సకస్తత్సుతో ఽభవత్ నిర్మితా యేన శ్రావస్తీ గౌడదేశే ద్విజోత్తమాః
యువనాశ్వునికి మహాతేజస్వి అయిన శ్రావస్తుడు కుమారుడు. అతనికి వత్సకుడు కుమారుడు. వత్సకుడు గౌడదేశంలో శ్రావస్తి అనే నగరాన్ని నిర్మించాడు, ద్విజోత్తములారా.
శ్రావస్తాద్బృహదశ్వో ఽభూత్ కువలాశ్వస్ తతో ఽభవత్ ధున్ధుమారత్వమగమద్ ధున్ధునామ్నా హతః పురా
శ్రావస్తుని కుమారుడు బృహదశ్వుడు, అతనికి కుమారుడిగా కువలాశ్వుడు పుట్టాడు. కువలాశ్వుడు పురాతన కాలంలో ధుంధును సంహరించి ధుంధుమారుడిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు.
తస్య పుత్రాస్ త్రయో జాతా దృఢాశ్వో దణ్డ ఏవ చ కపిలాశ్వశ్చ విఖ్యాతో ధౌన్ధుమారిః ప్రతాపవాన్
ఆ ధుంధుమారునికి ముగ్గురు కుమారులు—దృఢాశ్వుడు, దండుడు, ప్రసిద్ధి చెందిన కపిలాశ్వుడు. ధౌంధుమారి పరాక్రమశాలి.