పురూరవా మద్రపతిః కర్మణా కేన పార్థివః బభూవ కర్మణా కేన రూపవాంశ్చైవ సూతజ
మద్రపతి పురూరవుడు ఏ కార్యంతో రాజయ్యాడు? ఏ కార్యంతో అందగాడయ్యాడో చెప్పు.
ద్విజగ్రామే ద్విజశ్రేష్ఠో నామ్నా చాసీత్పురూరవాః నద్యాః కూలే మహారాజః పూర్వజన్మని పార్థివః
ద్విజుల గ్రామంలో పురూరవుడు అనే బ్రాహ్మణుడు ఉండేవాడు. అతను పూర్వజన్మలో నదీ తీరంలో మహారాజుగా జన్మించాడు.
స తు మద్రపతీ రాజా యస్తు నామ్నా పురూరవాః తస్మిఞ్జన్మన్యసౌ విప్రో ద్వాదశ్యాం తు సదానఘ
మద్రదేశానికి రాజైన పురూరవుడు, ఆ జన్మలో ద్వాదశి రోజున బ్రాహ్మణునిగా జన్మించాడు, పాపరహితుడా!
ఉపోష్య పూజయామాస రాజ్యకామో జనార్దనమ్ చకార సోపవాసశ్చ స్నానమ్ అభ్యఙ్గపూర్వకమ్
రాజ్యాన్ని కోరుతూ, అతడు ఉపవాసం చేసి, స్నానం, అభ్యంగంతో కూడిన వ్రతాన్ని పాటిస్తూ జనార్దనుని పూజించాడు.
ఉపవాసఫలాత్ప్రాప్తం రాజ్యం మద్రేష్వకణ్టకమ్ ఉపోషితస్ తథాభ్యఙ్గాద్ రూపహీనో వ్యజాయత
ఆ ఉపవాస ఫలితంగా మద్రదేశంలో నిర్బాధంగా రాజ్యం పొందాడు. కానీ ఉపవాస సమయంలో అభ్యంగంతో కూడిన స్నానం చేసినందున, అతడు అందం లేకుండా జన్మించాడు.
ఉపోషితైర్నరైస్ తస్మాత్ స్నానమ్ అభ్యఙ్గపూర్వకమ్ వర్జనీయం ప్రయత్నేన రూపఘ్నం తత్పరం నృప
అందువల్ల, రాజా! ఉపవాసం చేసే వారు ఎంతో జాగ్రత్తగా అభ్యంగంతో కూడిన స్నానాన్ని నివారించాలి. అది అందాన్ని నాశనం చేస్తుంది.
ఏతద్వః కథితం సర్వం యద్వృత్తం పూర్వజన్మని మద్రేశ్వరత్వచరితం శృణు తస్య మహీపతేః
ఇంతవరకు నేను మీకు చెప్పినది, గత జన్మలో జరిగిన సంగతులన్నీ, మద్రదేశాధిపతి చేసిన కార్యాలన్నీ. ఇప్పుడు ఆ రాజు కథను వినండి.
తస్య రాజగుణైః సర్వైః సముపేతస్య భూపతేః జనానురాగో నైవాసీద్ రూపహీనస్య తస్య వై
ఆ రాజు అన్ని రాజధర్మాలు కలిగి ఉన్నా, అతనికి అందం లేకపోవడం వల్ల ప్రజల ప్రేమను పొందలేకపోయాడు.
రూపకామః స మద్రేశస్ తపసే కృతనిశ్చయః రాజ్యం మన్త్రిగతం కృత్వా జగామ హిమపర్వతమ్
అందాన్ని కోరుకుంటూ, మద్రదేశాధిపతి తపస్సు చేయాలని నిశ్చయించుకుని, తన రాజ్యాన్ని మంత్రులకు అప్పగించి, మంచు పర్వతానికి వెళ్లిపోయాడు.
వ్యవసాయద్వితీయస్తు పద్భ్యమ్ ఏవ మహాయశాః ద్రష్టుం స తీర్థసదనం విషయాన్తే స్వకే నదీమ్
అతడు దృఢనిశ్చయంతో, తన పేరును ప్రతిష్ఠించుకున్నవాడిగా, తన రాజ్య సరిహద్దులో ఉన్న పవిత్ర స్థలాన్ని చూడటానికి, తన నదీ తీరానికి కాలినడకన వెళ్లాడు.
ఐరావతీతి విఖ్యాతాం దదర్శాతిమనోరమామ్
అతడు 'ఐరావతీ' అని ప్రసిద్ధమైన, అతి అందమైన నదిని చూశాడు.
తుహినగిరిభవాం మహౌఘవేగాం తుహినగభస్తిసమానశీతలోదామ్
ఆ నది మంచు పర్వతంలో పుట్టింది, గొప్ప ప్రవాహంతో, మంచు పర్వత కిరణాల్లా చల్లని నీటిని కలిగి ఉంది.
తుహినసదృశహైమవర్ణపుఞ్జాం తుహినయశాః సరితం దదర్శ రాజా
ఆ రాజు ఆ నదిని చూశాడు, అది మంచుతో సమానమైన బంగారు కాంతితో మెరిసిపోతూ, మంచు పర్వతపు ప్రకాశాన్ని తలపిస్తూ ఉంది.
స దదర్శ నదీం పుణ్యాం దివ్యాం హైమవతీం శుభామ్ గన్ధర్వైశ్చ సమాకీర్ణాం నిత్యం శక్రేణ సేవితామ్
అతడు పవిత్రమైన, దివ్యమైన, శుభ్రమైన హేమవతీ నదిని చూశాడు. ఆ నది గంధర్వులతో నిండి, ఎప్పుడూ ఇంద్రుడు సేవించే పవిత్రత కలిగి ఉంది.
సురేభమదసంసిక్తాం సమన్తాత్తు విరాజితామ్ మధ్యేన శక్రచాపాభాం తస్మిన్నహని సర్వదా
ఆ నది చుట్టూ దేవతా ఏనుగుల మదంతో తడిసి, మధ్యలో ఎప్పుడూ ఇంద్రధనస్సు రంగులతో ప్రకాశిస్తూ ఉంది.
తపస్విశరణోపేతాం మహాబ్రాహ్మణసేవితామ్ దదర్శ తపనీయాభాం మహారాజః పురూరవాః
ఆ మహారాజు పురూరవుడు, తపస్సు చేసే వారికి ఆశ్రయంగా, మహాబ్రాహ్మణులు సేవించే, బంగారు వర్ణంతో మెరిసే ఆ నదిని చూశాడు.
సితహంసావలిచ్ఛన్నాం కాశచామరరాజితామ్ సాభిషిక్తామివ సతాం పశ్యన్ప్రీతిం పరాం యయౌ
ఆ నది తెల్ల హంసల వరుసలతో కప్పబడి, కాశ్మీరి చామరాలతో అలంకరించబడి, సత్పురుషుల చేత అభిషేకించబడినదిలా కనిపించింది. దాన్ని చూసి అతడు అపారమైన ఆనందాన్ని పొందాడు.
పుణ్యాం సుశీతలాం హృద్యాం మనసః ప్రీతివర్ధినీమ్ క్షయవృద్ధియుతాం రమ్యాం సోమమూర్తిమివాపరామ్
ఆ నది పవిత్రమైనది, చల్లగా, హృదయానికి హాయిగా, మనసుకు ఆనందాన్ని పెంచేలా ఉంది. అది క్షయవృద్ధులతో కూడిన అందాన్ని కలిగి, సోముని రూపాన్ని తలపించేలా ఉంది.
సుశీతశీఘ్రపానీయాం ద్విజసంఘనిషేవితామ్ సుతాం హిమవతః శ్రేష్ఠాం చఞ్చద్వీచివిరాజితామ్
ఆ నది చల్లని, వేగంగా ప్రవహించే నీటితో, ద్విజుల సమూహాల సేవతో, హిమవంతుని ఉత్తమ కుమార్తెగా, అలలు ఆడుతూ మెరిసిపోతూ ఉంది.
అమృతస్వాదుసలిలాం తాపసైరుపశోభితామ్ స్వర్గారోహణనిఃశ్రేణీం సర్వకల్మషనాశినీమ్
ఆ నది అమృతం లాంటి రుచిగల నీటిని కలిగి, తపస్సు చేసే వారితో అలంకరించబడి, స్వర్గానికి దారి చూపే మెట్టిలా, అన్ని పాపాలను తొలగించేది.
అగ్ర్యాం సముద్రమహిషీం మహర్షిగణసేవితామ్ సర్వలోకస్య చౌత్సుక్యకారిణీం సుమనోహరామ్
ఆ నది అత్యుత్తమమైనది, సముద్రానికి రాణిలా, మహర్షుల సమూహాలు సేవించేది, అందరినీ ఆకర్షించేలా, లోకాలందరికీ ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించేలా ఉంది.
హితాం సర్వస్య లోకస్య నాకమార్గప్రదాయికామ్ గోకులాకులతీరాన్తాం రమ్యాం శైవాలవర్జితామ్
ఆ నది అన్ని లోకాలకూ మేలు చేసేది, స్వర్గానికి దారి చూపేది, గోవుల గుంపులతో నదీ తీరాలు నిండిపోయినవి, ఎంతో అందంగా, శైవలమనే మొక్కలు లేవు.
హంససారససంఘుష్టాం జలజైరుపశోభితామ్ ఆవర్తనాభిగమ్భీరాం ద్వీపోరుజఘనస్థలీమ్
ఆ నది హంసలు, సారస పక్షుల గుంపులతో మోగిపోతూ, జలపుష్పాలతో అలంకరించబడి, ఆవర్తనాలతో లోతుగా, దీవుల వంపు తీరాలతో విస్తరించి ఉంది.
నీలనీరజనేత్రాభామ్ ఉత్ఫుల్లకమలాననామ్ హిమాభఫేనవసనాం చక్రవాకాధరాం శుభామ్ బలాకాపఙ్క్తిదశనాం చలన్మత్స్యావలిభ్రువమ్
ఆ నది నీలం నీటి కన్నులతో, వికసించిన కమలాల ముఖాలతో, మంచు నురుగు వస్త్రమై, చక్రవాక పక్షులతో, బలాకా పక్షుల వరుసలతో, తేలియాడే చేపల వరుసలు కనుబొమ్మలవై అలంకరించబడి ఎంతో శోభిస్తోంది.
స్వజలోద్భూతమాతంగరమ్యకుమ్భపయోధరామ్ హంసనూపురసంఘుష్టాం మృణాలవలయావలీమ్
ఆ నది ఒడ్డున, తన నీటిలో పుట్టిన ఏనుగుల మస్తకాలను పోలిన గుండ్రని వక్షోజాలతో, హంసల నూపురాల మోగింపుతో, ముద్దయిన తామర కండలతో అలంకరించబడి ఉంది.
తస్యాం రూపమదోన్మత్తా గన్ధర్వానుగతాః సదా మధ్యాహ్నసమయే రాజన్ క్రీడన్త్యప్సరసాం గణాః
అక్కడ, తమ అందంతో మత్తెక్కిన అప్సరసలు, గంధర్వులతో కలిసి, రాజా! మధ్యాహ్న సమయాన ఆటలాడుతూ ఉంటారు.
తామ్ అప్సరోవినిర్ముక్తం వహన్తీం కుఙ్కుమం శుభమ్ స్వతీరద్రుమసమ్భూతనానావర్ణసుగన్ధినీమ్
ఆ నది, అప్సరసల దేహాలనుండి విడిచిన పవిత్రమైన కుంకుమాన్ని, తన ఒడ్డున పెరిగే పుష్పాల పరిమళంతో కలిపి, తీసుకెళ్తుంది.
తరంగవ్రాతసంక్రాన్తసూర్యమణ్డలదుర్దృశమ్ సురేభజనితాఘాతవికూలద్వయభూషితామ్
ఆ నది అలలు గుంపుగా ఎగిసిపడుతూ, సూర్యుడి వలయాన్ని కనపడనివ్వదు. దేవతల ఉత్సవ సందడితో ఆ నీరు అలంకరించబడి ఉంటుంది.
శక్రేభగణ్డసలిలైర్ దేవస్త్రీకుచచన్దనైః సంయుతం సలిలం తస్యాః షట్పదైర్ ఉపసేవ్యతే
ఆ నదిలోని నీరు, ఇంద్రుని కనురెప్పల నీరు, దేవతా స్త్రీల వక్షోజాల గంధంతో కలసి, తేనెటీగలు సేవించేదిగా ఉంటుంది.
తస్యాస్తీరభవా వృక్షాః సుగన్ధకుసుమాఞ్చితాః తథాపకృష్టసంభ్రాన్తభ్రమరస్తనితాకులాః
ఆ నది ఒడ్డున సుగంధ పుష్పాలతో అలంకరించబడిన చెట్లు పెరుగుతాయి. అక్కడ తేనెటీగలు సంచరిస్తూ, గందరగోళంగా గూంగురుమంటూ ఉంటాయి.