పృథక్చకార తత్తేజశ్ చక్రం విష్ణోర్ అకల్పయత్ త్రిశూలం చాపి రుద్రస్య వజ్రమిన్ద్రస్య చాధికమ్
అతడు ఆ తేజస్సును వేరుచేసి, విష్ణువుకు చక్రాన్ని, రుద్రునికి త్రిశూలాన్ని, ఇంద్రునికి కన్నా గొప్ప వజ్రాయుధాన్ని తయారు చేశాడు.
దైత్యదానవసంహర్తుః సహస్రకిరణాత్మకమ్ రూపం చాప్రతిమం చక్రే త్వష్టా పద్భ్యామృతే మహత్
దైత్య, దానవులను సంహరించేందుకు, వెయ్యి కిరణాలతో కూడిన అపూర్వమైన రూపాన్ని త్వష్టుడు తయారు చేశాడు. పాదాలు తప్ప మిగతా భాగాలన్నీ గొప్పవిగా చేశాడు.
న శశాకాథ తద్ద్రష్టుం పాదరూపం రవేః పునః అర్చాస్వపి తతః పాదౌ న కశ్చిత్కారయేత్ క్వచిత్
ఆ సూర్యుని పాదరూపాన్ని మళ్లీ చూడలేకపోయాడు. అందువల్ల, విగ్రహాల్లో కూడా ఎవరూ ఎప్పుడూ పాదాలను తయారు చేయకూడదు.
యః కరోతి స పాపిష్ఠాం గతిమాప్నోతి నిన్దితామ్ కుష్ఠరోగమవాప్నోతి లోకే ఽస్మిన్దుఃఖసంయుతః
అలా చేసినవాడు ఘోరమైన పాపస్థితిని పొందుతాడు, నిందకు గురవుతాడు, కుష్టురోగంతో బాధపడతాడు, ఈ లోకంలో దుఃఖంతో జీవించాల్సి వస్తుంది.
తస్మాచ్చ ధర్మకామార్థీ చిత్రేష్వాయతనేషు చ న క్వచిత్కారయేత్పాదౌ దేవదేవస్య ధీమతః
కాబట్టి, ధర్మం, కామం, అర్థం కోరుకునేవాడు ఎక్కడా, ఏ దేవాలయంలోనైనా, చిత్రాల్లోనైనా, ఆ జ్ఞానిగల దేవదేవుని పాదాలను చిత్రించకూడదు.
తతః స భగవాన్గత్వా భూర్లోకమ్ అమరాధిపః కామయామాస కామార్తో ముఖ ఏవ దివాకరః
తర్వాత ఆ భాగవంతుడు, అమరాధిపతి, భూమిలోకి వచ్చి, మనసులో కామంతో, సూర్యుని ముఖాన్ని కోరాడు.
అశ్వరూపేణ మహతా తేజసా చ సమావృతః సంజ్ఞా చ మనసా క్షోభమ్ అగమద్భయవిహ్వలా
అతను గొప్ప తేజస్సుతో కూడిన అశ్వరూపాన్ని ధరించాడు. సంజ్ఞా భయంతో, మనసులో కలతతో బాధపడింది.
నాసాపుటాభ్యాముత్సృష్టం పరో ఽయమితి శఙ్కయా తద్రేతసస్ తతో జాతావ్ అశ్వినావ్ ఇతి నిశ్చితమ్
ఆమె నాసికా రంధ్రాల ద్వారా వదిలిన వీర్యాన్ని, ఇది మరొకరి దేనేమో అని అనుమానించి, ఆ వీర్యం వల్ల అశ్వినులు పుట్టారు.
దస్రౌ సుతత్వాత్ సంజాతౌ నాసత్యౌ నాసికాగ్రతః జ్ఞాత్వా చిరాచ్చ తం దేవం సంతోషమ్ అగమత్ పరమ్
అవారు ఇద్దరూ కవలలు కావడం వల్ల దస్రులు అని, నాసికా నుంచి పుట్టినవారు కావడం వల్ల నాసత్యులు అని పిలవబడతారు. దీన్ని చాలా కాలం తర్వాత తెలుసుకున్న ఆ దేవుడు పరమ సంతృప్తిని పొందాడు.
విమానేనాగమత్స్వర్గం పత్యా సహ ముదాన్వితా సావర్ణో ఽపి మనుర్ మేరావ్ అద్యాప్యాస్తే తపోధనః శనిస్తపోబలాదాప గ్రహసామ్యం తతః పునః
ఆమె భర్తతో కలిసి ఆనందంతో విమానంలో స్వర్గానికి వెళ్లింది. సావర్ణి మను ఇప్పటికీ మేరు పర్వతంపై తపస్సుతో ఉన్నాడు. తన తపస్సు వల్ల శని గ్రహాల మధ్య సమానతను పొందాడు.
యమునా తపతీ చైవ పునర్నద్యౌ బభూవతుః విష్టిర్ఘోరాత్మికా తద్వత్ కాలత్వేన వ్యవస్థితా
యమునా, తపతీ మళ్లీ నదులుగా మారాయి. భయంకరమైన స్వభావం గల విష్టి కూడా కాలంగా స్థిరంగా ఉంది.
మనోర్ వైవస్వతస్యాసన్ దశ పుత్రా మహాబలాః ఇలస్ తు ప్రథమస్తేషాం పుత్రేష్ట్యాం సమజాయత
వైవస్వత మునికి పది మహాబలశాలి కుమారులు పుట్టారు. వారిలో మొదటిగా ఇళుడు, కుమారసంతానం కోసం చేసిన యాగంలో పుట్టాడు.
ఇక్ష్వాకుః కుశనాభశ్చ అరిష్టో ధృష్ట ఏవ చ నరిష్యన్తః కరూషశ్చ శర్యాతిశ్చ మహాబలాః పృషధ్రశ్చాథ నాభాగః సర్వే తే దివ్యమానుషాః
ఇక్ష్వాకుడు, కుశనాభుడు, అరిష్టుడు, ధృష్టుడు, నరిష్యంతుడు, కరూషుడు, శర్యాతి, పృషధ్రుడు, నాభాగుడు—ఇవన్నీ మహాబలశాలి, దివ్యమైన మానవులు, అతని కుమారులే.
అభిషిచ్య మనుః పుత్రమ్ ఇలం జ్యేష్ఠం స ధార్మికః జగామ తపసే భూయః స మహేన్ద్రవనాలయమ్
మనువు తన పెద్ద కుమారుడు ఇళుణ్ణి రాజుగా అభిషేకించి, తానే మళ్లీ తపస్సు కోసం మహేంద్రవనానికి వెళ్లాడు.
అథ దిగ్జయసిద్ధ్యర్థమ్ ఇలః ప్రాయాన్మహీమ్ ఇమామ్ భ్రమన్ద్వీపాని సర్వాణి క్ష్మాభృతః సమ్ప్రధర్షయన్
తర్వాత దిశల జయానికి ఇళుడు ఈ భూమిని చుట్టి, అన్ని ద్వీపాలను తిరిగి, భూపతులను జయించాడు.
జగామోపవనం శమ్భోర్ అశ్వాకృష్టః ప్రతాపవాన్ కల్పద్రుమలతాకీర్ణం నామ్నా శరవణం మహత్
అతను గుర్రాలు లాగిన రథంలో, తేజస్సుతో, కల్పవృక్షాలు, లతలతో నిండిన, శరవణం అనే మహా వనానికి వెళ్లాడు.
రమతే యత్ర దేవేశః శమ్భుః సోమార్ధశేఖరః ఉమయా సమయస్తత్ర పురా శరవణే కృతః
అక్కడ దేవతల అధిపతి, చంద్రకళను అలంకరించిన శంభుడు ఉమాదేవితో ఆనందంగా విహరిస్తాడు. అక్కడే, శరవణంలో, ఒకప్పుడు ఉమాతో ఒప్పందం జరిగింది.
పుంనామ సత్త్వం యత్కించిద్ ఆగమిష్యతి తే వనే స్త్రీత్వమేష్యతి తత్సర్వం దశయోజనమణ్డలే
నీ ఆ వనంలో ఏ పురుషుడు ప్రవేశించినా, ఆ పది యోజనల పరిధిలో అతడు స్త్రీగా మారిపోతాడు.
అజ్ఞాతసమయో రాజా ఇలః శరవణే పురా స్త్రీత్వమాప విశన్న్ ఏవ వడబాత్వం హయస్తదా
ఆ ఒప్పందం తెలియక, రాజైన ఇళుడు ఒకసారి శరవణంలోకి ప్రవేశించగానే, వెంటనే స్త్రీగా మారి, తన పురుషత్వాన్ని కోల్పోయాడు.
పురుషత్వం హృతం సర్వం స్త్రీరూపే విస్మితో నృపః ఇలేతి సాభవన్నారీ పీనోన్నతఘనస్తనీ
అతని పురుషత్వం పూర్తిగా పోయింది. ఆశ్చర్యపోయిన ఆ రాజు స్త్రీరూపాన్ని ధరించి, పీనుగా పైకి లేచిన ఘనస్తనాలు కలిగిన స్త్రీగా మారిపోయాడు.
ఉన్నతశ్రోణిజఘనా పద్మపత్త్రాయతేక్షణా పూర్ణేన్దువదనా తన్వీ విలాసోల్లాసితేక్షణా
ఎత్తైన నితంబాలు, తొడలు, పద్మపత్రాల్లాంటి విశాలమైన కళ్లతో, పూర్ణచంద్రునిలా ప్రకాశించే ముఖంతో, సన్నగా, ఆడపడుచు తన చూపులతో ఆకర్షణగా, చలాకీగా కనిపించింది.
మూలోన్నతాయతభుజా నీలకుఞ్చితమూర్ధజా తనులోమా సుదశనా మృదుగమ్భీరభాషిణీ
మెడ దగ్గర నుంచి పొడవుగా ఉన్న చేతులతో, నల్లగా వంకరగా ఉన్న జుట్టుతో, మృదువైన రోమాలతో, అందమైన పళ్లతో, మృదువుగా, లోతుగా మాట్లాడే స్వభావంతో ఆమె కనిపించింది.
శ్యామగౌరేణ వర్ణేన హంసవారణగామినీ కార్ముకభ్రూయుగోపేతా తనుతామ్రనఖాఙ్కురా
నలుపు, తెలుపు రంగుల మిశ్రమమైన చర్మంతో, హంస లేదా ఏనుగు నడకలా నడిచే విధంగా, విల్లులాంటి వంకర భ్రూవులతో, సన్నని వేల్లకు రాగి రంగు గల గోళ్లు ఉన్నవిగా అలంకరించబడింది.
భ్రమన్తీ చ వనే తస్మింశ్ చిన్తయామాస భామినీ కో మే పితాథవా భ్రాతా కా మే మాతా భవేదిహ
ఆమె ఆ అడవిలో తిరుగుతూ, 'నాకు తండ్రి ఎవరు? అన్నయ్య ఎవరు? ఇక్కడ నా తల్లి ఎవరు?' అని మనసులో ఆలోచించసాగింది.
కస్య భర్తురహం దత్తా కియద్వత్స్యామి భూతలే చిన్తయన్తీతి దదృశే సోమపుత్రేణ సాఙ్గనా
'నేను ఎవరికి భార్యగా ఇచ్చబడ్డాను? నేనెంతకాలం భూమిపై ఉంటాను?' అని ఆమె ఆలోచిస్తూ ఉండగా, సోముని కుమారుడు ఆమెను సఖులతో కలిసి చూశాడు.
ఇలా రూపసమాక్షిప్తమనసా వరవర్ణినీ బుధస్తదాప్తయే యత్నమ్ అకరోత్కామపీడితః
ఇలా రూప సౌందర్యానికి మనసు ఆకర్షితమైన ఇళా, తన మెరిసే రూపంతో, బుధుని మనసును ఆకట్టుకుంది. కోరికతో బాధపడుతూ, ఆమెను పొందేందుకు బుధుడు ప్రయత్నించాడు.
విశిష్టాకారవాన్దణ్డీ సకమణ్డలుపుస్తకః వేణుదణ్డకృతానేకపవిత్రకగణత్రికః
ప్రత్యేకమైన రూపంతో, చేతిలో దండ, కమండలు, పుస్తకం పట్టుకుని, వెనుక వంకర కమ్మిన పవిత్ర దారాలతో అలంకరించబడి ఉన్నాడు.
ద్విజరూపః శిఖీ బ్రహ్మా నిగదన్కర్ణకుణ్డలః బటుభిశ్చాన్వితో యుక్తైః సమిత్పుష్పకుశోదకైః
ద్విజుని రూపంలో, జటా ఉన్నవాడిగా, బ్రహ్మాగా, చెవుల్లో కుండలాలు ధరించి, సమర్పణకు తగిన విద్యార్థులతో, వారు సమిధలు, పువ్వులు, దర్భ, నీరు తీసుకువచ్చారు.
కిలాన్విషన్ వనే తస్మిన్ నాజుహావ స తామిలామ్ బహిర్ వనస్యాన్తరితః కిల పాదపమణ్డలే
ఆ అడవిలో వెతుకుతూ, అతను ఇళాను పిలవలేదు. అడవి బయట, చెట్ల మధ్య దాగి ఉన్నాడు.
ససంభ్రమమకస్మాత్తాం సోపాలమ్భమివావదత్ త్యక్త్వాగ్నిహోత్రశుశ్రూషాం క్వ గతా మన్దిరాన్మమ
ఆకస్మాత్తుగా ఆందోళనతో, కొంత మందలింపు కలిగిన స్వరంతో ఇలా అన్నాడు: 'అగ్నిహోత్ర సేవను వదిలేసి, నా ఇంటి నుండి ఎక్కడికి వెళ్లావు?'