ఆరాధయన్మహాదేవం యావద్వర్షాయుతాయుతమ్ వరం ప్రాదాన్మహాదేవః సంతుష్టః శూలభృత్తదా
అతడు మహాదేవుడిని లక్షల సంవత్సరాలు భక్తిగా ఆరాధించాడు. శూలధారి మహాదేవుడు సంతోషించి, అతనికి వరం ఇచ్చాడు.
వవ్రే స లోకపాలత్వం పితృలోకే నృపాలయమ్ ధర్మాధర్మాత్మకస్యాపి జగతస్తు పరీక్షణమ్
అతడు లోకపాలుడిగా, పితృలోక పాలకుడిగా, ధర్మాధర్మాల పరిపాలన చేసే అధికారాన్ని కోరుకున్నాడు.
ఏవం స లోకపాలత్వమ్ అగమచ్ఛూలపాణినః పితౄణాం చాధిపత్యం చ ధర్మాధర్మస్య చానఘ
అలా శూలపాణి మహాదేవుని అనుగ్రహంతో యముడు లోకపాలుడిగా, పితృల పాలకుడిగా, ధర్మాధర్మాల పరిశీలన చేసే అధికారిగా అయ్యాడు, పాపరహితుడా!
వివస్వానథ తజ్జ్ఞాత్వా సంజ్ఞాయాః కర్మచేష్టితమ్ త్వష్టుః సమీపమగమద్ ఆచచక్షే చ రోషవాన్
ఆ సమయంలో వివస్వంతుడు సంజ్ఞ చేసిన పనిని తెలుసుకుని, కోపంతో త్వష్టను దగ్గరకు వెళ్లి అన్నింటినీ వివరంగా చెప్పాడు.
తమువాచ తతస్త్వష్టా సాన్త్వపూర్వం ద్విజోత్తమాః తవాసహన్తీ భగవన్ మహస్తీవ్రం తమోనుదమ్
తర్వాత త్వష్టుడు, ద్విజోత్తములారా, ముందుగా శాంతంగా ఇలా అన్నాడు: "భగవన్! నీ మహిమను ఎవ్వరూ భరించలేరు, అది తీవ్రమైన అంధకారాన్ని తొలగిస్తుంది."
వడబారూపమ్ ఆస్థాయ మత్సకాశమ్ ఇహాగతా నివారితా మయా సా ను త్వయా చైవ దివాకర
ఆమె గుర్రము రూపం ధరించి నా దగ్గరకు వచ్చింది. నేను ఆమెను ఆపాను, నీవు కూడా ఆపావు, దివాకరా!
యస్మాద్ అవిజ్ఞాతతయా మత్సకాశమ్ ఇహాగతా తస్మాన్మదీయం భవనం ప్రవేష్టుం న త్వమర్హసి
ఆమె నన్ను గుర్తించకుండా నా దగ్గరకు వచ్చింది కాబట్టి, నీవు నా ఇంట్లోకి ప్రవేశించడానికి అర్హుడవు కావు.
ఏవముక్తా జగామాథ మరుదేశమనిన్దితా వడబారూపమ్ ఆస్థాయ భూతలే సమ్ప్రతిష్ఠితా
ఇలా చెప్పిన తరువాత, నిందలేని ఆమె గుర్రము రూపంలో మారుదేశానికి వెళ్లి, భూమిపై స్థిరంగా ఉండిపోయింది.
తస్మాత్ప్రసాదం కురు మే యద్యనుగ్రహభాగహమ్ అపనేష్యామి తే తేజో యన్త్రే కృత్వా దివాకర
కాబట్టి, నీవు నాకు అనుగ్రహించగలిగితే, దయచేసి ప్రసాదించు. నీ తేజస్సును ఒక యంత్రంలో ఉంచి తొలగిస్తాను, దివాకరా!
రూపం తవ కరిష్యామి లోకానన్దకరం ప్రభో తథేత్యుక్తః స రవిణా భ్రమౌ కృత్వా దివాకరమ్
ప్రభూ! నీ రూపాన్ని లోకానికి ఆనందాన్ని కలిగించేలా చేస్తాను. రవి ఇలా చెప్పగానే, అతను సూర్యుని చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేశాడు.
పృథక్చకార తత్తేజశ్ చక్రం విష్ణోర్ అకల్పయత్ త్రిశూలం చాపి రుద్రస్య వజ్రమిన్ద్రస్య చాధికమ్
అతడు ఆ తేజస్సును వేరుచేసి, విష్ణువుకు చక్రాన్ని, రుద్రునికి త్రిశూలాన్ని, ఇంద్రునికి కన్నా గొప్ప వజ్రాయుధాన్ని తయారు చేశాడు.
దైత్యదానవసంహర్తుః సహస్రకిరణాత్మకమ్ రూపం చాప్రతిమం చక్రే త్వష్టా పద్భ్యామృతే మహత్
దైత్య, దానవులను సంహరించేందుకు, వెయ్యి కిరణాలతో కూడిన అపూర్వమైన రూపాన్ని త్వష్టుడు తయారు చేశాడు. పాదాలు తప్ప మిగతా భాగాలన్నీ గొప్పవిగా చేశాడు.
న శశాకాథ తద్ద్రష్టుం పాదరూపం రవేః పునః అర్చాస్వపి తతః పాదౌ న కశ్చిత్కారయేత్ క్వచిత్
ఆ సూర్యుని పాదరూపాన్ని మళ్లీ చూడలేకపోయాడు. అందువల్ల, విగ్రహాల్లో కూడా ఎవరూ ఎప్పుడూ పాదాలను తయారు చేయకూడదు.
యః కరోతి స పాపిష్ఠాం గతిమాప్నోతి నిన్దితామ్ కుష్ఠరోగమవాప్నోతి లోకే ఽస్మిన్దుఃఖసంయుతః
అలా చేసినవాడు ఘోరమైన పాపస్థితిని పొందుతాడు, నిందకు గురవుతాడు, కుష్టురోగంతో బాధపడతాడు, ఈ లోకంలో దుఃఖంతో జీవించాల్సి వస్తుంది.
తస్మాచ్చ ధర్మకామార్థీ చిత్రేష్వాయతనేషు చ న క్వచిత్కారయేత్పాదౌ దేవదేవస్య ధీమతః
కాబట్టి, ధర్మం, కామం, అర్థం కోరుకునేవాడు ఎక్కడా, ఏ దేవాలయంలోనైనా, చిత్రాల్లోనైనా, ఆ జ్ఞానిగల దేవదేవుని పాదాలను చిత్రించకూడదు.
తతః స భగవాన్గత్వా భూర్లోకమ్ అమరాధిపః కామయామాస కామార్తో ముఖ ఏవ దివాకరః
తర్వాత ఆ భాగవంతుడు, అమరాధిపతి, భూమిలోకి వచ్చి, మనసులో కామంతో, సూర్యుని ముఖాన్ని కోరాడు.
అశ్వరూపేణ మహతా తేజసా చ సమావృతః సంజ్ఞా చ మనసా క్షోభమ్ అగమద్భయవిహ్వలా
అతను గొప్ప తేజస్సుతో కూడిన అశ్వరూపాన్ని ధరించాడు. సంజ్ఞా భయంతో, మనసులో కలతతో బాధపడింది.
నాసాపుటాభ్యాముత్సృష్టం పరో ఽయమితి శఙ్కయా తద్రేతసస్ తతో జాతావ్ అశ్వినావ్ ఇతి నిశ్చితమ్
ఆమె నాసికా రంధ్రాల ద్వారా వదిలిన వీర్యాన్ని, ఇది మరొకరి దేనేమో అని అనుమానించి, ఆ వీర్యం వల్ల అశ్వినులు పుట్టారు.
దస్రౌ సుతత్వాత్ సంజాతౌ నాసత్యౌ నాసికాగ్రతః జ్ఞాత్వా చిరాచ్చ తం దేవం సంతోషమ్ అగమత్ పరమ్
అవారు ఇద్దరూ కవలలు కావడం వల్ల దస్రులు అని, నాసికా నుంచి పుట్టినవారు కావడం వల్ల నాసత్యులు అని పిలవబడతారు. దీన్ని చాలా కాలం తర్వాత తెలుసుకున్న ఆ దేవుడు పరమ సంతృప్తిని పొందాడు.
విమానేనాగమత్స్వర్గం పత్యా సహ ముదాన్వితా సావర్ణో ఽపి మనుర్ మేరావ్ అద్యాప్యాస్తే తపోధనః శనిస్తపోబలాదాప గ్రహసామ్యం తతః పునః
ఆమె భర్తతో కలిసి ఆనందంతో విమానంలో స్వర్గానికి వెళ్లింది. సావర్ణి మను ఇప్పటికీ మేరు పర్వతంపై తపస్సుతో ఉన్నాడు. తన తపస్సు వల్ల శని గ్రహాల మధ్య సమానతను పొందాడు.
యమునా తపతీ చైవ పునర్నద్యౌ బభూవతుః విష్టిర్ఘోరాత్మికా తద్వత్ కాలత్వేన వ్యవస్థితా
యమునా, తపతీ మళ్లీ నదులుగా మారాయి. భయంకరమైన స్వభావం గల విష్టి కూడా కాలంగా స్థిరంగా ఉంది.
మనోర్ వైవస్వతస్యాసన్ దశ పుత్రా మహాబలాః ఇలస్ తు ప్రథమస్తేషాం పుత్రేష్ట్యాం సమజాయత
వైవస్వత మునికి పది మహాబలశాలి కుమారులు పుట్టారు. వారిలో మొదటిగా ఇళుడు, కుమారసంతానం కోసం చేసిన యాగంలో పుట్టాడు.
ఇక్ష్వాకుః కుశనాభశ్చ అరిష్టో ధృష్ట ఏవ చ నరిష్యన్తః కరూషశ్చ శర్యాతిశ్చ మహాబలాః పృషధ్రశ్చాథ నాభాగః సర్వే తే దివ్యమానుషాః
ఇక్ష్వాకుడు, కుశనాభుడు, అరిష్టుడు, ధృష్టుడు, నరిష్యంతుడు, కరూషుడు, శర్యాతి, పృషధ్రుడు, నాభాగుడు—ఇవన్నీ మహాబలశాలి, దివ్యమైన మానవులు, అతని కుమారులే.
అభిషిచ్య మనుః పుత్రమ్ ఇలం జ్యేష్ఠం స ధార్మికః జగామ తపసే భూయః స మహేన్ద్రవనాలయమ్
మనువు తన పెద్ద కుమారుడు ఇళుణ్ణి రాజుగా అభిషేకించి, తానే మళ్లీ తపస్సు కోసం మహేంద్రవనానికి వెళ్లాడు.
అథ దిగ్జయసిద్ధ్యర్థమ్ ఇలః ప్రాయాన్మహీమ్ ఇమామ్ భ్రమన్ద్వీపాని సర్వాణి క్ష్మాభృతః సమ్ప్రధర్షయన్
తర్వాత దిశల జయానికి ఇళుడు ఈ భూమిని చుట్టి, అన్ని ద్వీపాలను తిరిగి, భూపతులను జయించాడు.
జగామోపవనం శమ్భోర్ అశ్వాకృష్టః ప్రతాపవాన్ కల్పద్రుమలతాకీర్ణం నామ్నా శరవణం మహత్
అతను గుర్రాలు లాగిన రథంలో, తేజస్సుతో, కల్పవృక్షాలు, లతలతో నిండిన, శరవణం అనే మహా వనానికి వెళ్లాడు.
రమతే యత్ర దేవేశః శమ్భుః సోమార్ధశేఖరః ఉమయా సమయస్తత్ర పురా శరవణే కృతః
అక్కడ దేవతల అధిపతి, చంద్రకళను అలంకరించిన శంభుడు ఉమాదేవితో ఆనందంగా విహరిస్తాడు. అక్కడే, శరవణంలో, ఒకప్పుడు ఉమాతో ఒప్పందం జరిగింది.
పుంనామ సత్త్వం యత్కించిద్ ఆగమిష్యతి తే వనే స్త్రీత్వమేష్యతి తత్సర్వం దశయోజనమణ్డలే
నీ ఆ వనంలో ఏ పురుషుడు ప్రవేశించినా, ఆ పది యోజనల పరిధిలో అతడు స్త్రీగా మారిపోతాడు.
అజ్ఞాతసమయో రాజా ఇలః శరవణే పురా స్త్రీత్వమాప విశన్న్ ఏవ వడబాత్వం హయస్తదా
ఆ ఒప్పందం తెలియక, రాజైన ఇళుడు ఒకసారి శరవణంలోకి ప్రవేశించగానే, వెంటనే స్త్రీగా మారి, తన పురుషత్వాన్ని కోల్పోయాడు.
పురుషత్వం హృతం సర్వం స్త్రీరూపే విస్మితో నృపః ఇలేతి సాభవన్నారీ పీనోన్నతఘనస్తనీ
అతని పురుషత్వం పూర్తిగా పోయింది. ఆశ్చర్యపోయిన ఆ రాజు స్త్రీరూపాన్ని ధరించి, పీనుగా పైకి లేచిన ఘనస్తనాలు కలిగిన స్త్రీగా మారిపోయాడు.