దశ తీర్థసహస్రాణి తిస్రః కోట్యస్తథాపగాః మాఘమాసే గమిష్యన్తి గఙ్గాయాం భరతర్షభ
భరతవంశశిరోమణీ! మాఘమాసంలో పది వేల తీర్థాలు, ముప్పది లక్షల పవిత్ర నదులు గంగా నదిలో చేరతాయి.
స్వస్థో భవ మహారాజ భుఙ్క్ష్వ రాజ్యమకణ్టకమ్ పునర్ద్రక్ష్యసి రాజేన్ద్ర యజమానో విశేషతః
మహారాజా! నీవు నిర్భయంగా ఉండి, రాజ్యాన్ని ఆనందంగా పాలించు. రాజేంద్రా! నీవు యజ్ఞకర్తను మళ్లీ చూడగలవు.
ఇత్యుక్త్వా స మహాభాగో మార్కణ్డేయో మహాతపాః యుధిష్ఠిరస్య నృపతేస్ తత్రైవాన్తరధీయత
అలా చెప్పి, మహాత్ముడైన మార్కండేయుడు అక్కడే యుధిష్ఠిర మహారాజు ముందు అంతర్ధానమయ్యాడు.
తతస్తత్ర సమాప్లావ్య గాత్రాణి సగణో నృపః యథోక్తేనాథ విధినా పరాం నిర్వృతిమాగమత్
ఆ తరువాత రాజు తన సహచరులతో కలిసి అక్కడ శరీరాన్ని స్నానంచేసి, చెప్పిన విధంగా ఆచరించి, పరమ సంతృప్తిని పొందాడు.
తథా త్వమపి దేవర్షే ప్రయాగాభిముఖో భవ అభిషేకం తు కృత్వాద్య కృతకృత్యో భవిష్యసి
దేవర్షీ! నీవు కూడా ప్రయాగానికి వెళ్లి, ఈ రోజు అభిషేకం చేసి, నీ కార్యాన్ని పూర్తిచేయవచ్చు.
ఏవముక్త్వాథ నన్దీశస్ తత్రైవాన్తరధీయత నారదో ఽపి జగామాశు ప్రయాగాభిముఖస్తథా
అలా చెప్పి నందీశుడు అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు. నారదుడు కూడా వెంటనే ప్రయాగానికి బయలుదేరాడు.
తత్ర స్నాత్వా చ జప్త్వా చ విధిదృష్టేన కర్మణా దానం దత్త్వా ద్విజాగ్ర్యేభ్యో గతః స్వభవనం తదా
అక్కడ స్నానం చేసి, మంత్రాలు జపించి, నియమించిన విధిగా పుణ్యకార్యాలు చేసి, ఉత్తమ బ్రాహ్మణులకు దానం ఇచ్చి, ఆ తరువాత తన ఇంటికి వెళ్లాడు.
కతి ద్వీపాః సముద్రా వా పర్వతా వా కతి ప్రభో కియన్తి చైవ వర్షాణి తేషు నద్యశ్చ కాః స్మృతాః
ప్రభూ, ఎన్ని ద్వీపాలు, ఎన్ని సముద్రాలు, ఎన్ని పర్వతాలు ఉన్నాయి? వాటిలో ఎన్ని భూభాగాలు, ఏ నదులు ప్రసిద్ధిగా చెప్పబడ్డాయో చెప్పండి.
మహాభూమిప్రమాణం చ లోకాలోకస్తథైవ చ పర్యాప్తిం పరిమాణం చ గతిశ్చన్ద్రార్కయోస్తథా
ఈ మహాభూమి ఎంత విస్తారంగా ఉంది? లోకలోక పర్వతం ఎంత ఉంది? అలాగే చంద్రుడు, సూర్యుడు ఎలా సంచరిస్తారు, వాటి పరిమాణాలు ఎంతవో చెప్పండి.
ఏతద్బ్రవీహి నః సర్వం విస్తరేణ యథార్థవిత్ త్వదుక్తమేతత్సకలం శ్రోతుమిచ్ఛామహే వయమ్
ఇవి అన్నీ మీరు యథార్థంగా తెలిసిన విధంగా విస్తారంగా మాకు వివరించండి. మీరు చెప్పేది మేము వినాలని కోరుకుంటున్నాము.
ద్వీపభేదసహస్రాణి సప్త చాన్తర్గతాని చ న శక్యన్తే క్రమేణేహ వక్తుం వై సకలం జగత్
ద్వీపాల విభాగాలు వెయ్యి ఉన్నాయి, వాటిలో ఏడూ ముఖ్యమైనవి. ఈ జగత్తు మొత్తాన్ని క్రమంగా వివరించడం ఇక్కడ సాధ్యం కాదు.
సప్తైవ తు ప్రవక్ష్యామి చన్ద్రాదిత్యగ్రహైః సహ తేషాం మనుష్యతర్కేణ ప్రమాణాని ప్రచక్షతే
కానీ నేను ఏడూ ద్వీపాలను, చంద్రుడు, సూర్యుడు, గ్రహాలతో సహా వివరంగా చెబుతాను. వాటి పరిమాణాలు మనుషుల లెక్క ప్రకారం చెప్పబడతాయి.
అచిన్త్యాః ఖలు యే భావాస్ తాంస్తు తర్కేణ సాధయేత్ ప్రకృతిభ్యః పరం యచ్చ తదచిన్త్యస్య లక్షణమ్
అందరికీ అర్థం కానివి, ఊహించలేని విషయాలు తర్కంతో తెలుసుకోలేవు. ప్రకృతికి అతీతమైనదే ఊహించలేనిదిగా గుర్తించాలి.
సప్త వర్షాణి వక్ష్యామి జమ్బూద్వీపం యథావిధమ్ విస్తరం మణ్డలం యచ్చ యోజనైస్తాన్నిబోధత
జంబూద్వీపంలోని ఏడూ భూభాగాలను, వాటి క్రమాన్ని, విస్తారాన్ని, యోజనాల ప్రకారం వివరంగా చెబుతాను. మీరు శ్రద్ధగా వినండి.
యోజనానాం సహస్రాణి శతం ద్వీపస్య విస్తరః నానాజనపదాకీర్ణం పురైశ్చ వివిధైః శుభైః
ఆ ద్వీపం వెయ్యి యోజనాల వందలు విస్తరించి ఉంది. అనేక జాతుల జనులతో, అద్భుతమైన పట్టణాలతో అలంకరించబడి ఉంది.
సిద్ధచారణసంకీర్ణం పర్వతైరుపశోభితమ్ సర్వధాతుపినద్ధైస్తైః శిలాజాలసముద్గతైః
అక్కడ సిద్ధులు, చారణులు సమృద్ధిగా ఉంటారు. పర్వతాలతో, రకాల ధాతువులతో, పెద్ద పెద్ద రాళ్ల సముదాయాలతో అలంకరించబడి ఉంది.
పర్వతప్రభవాభిశ్చ నదీభిస్తు సమన్తతః ప్రాగాయతా మహాపార్శ్వాః షడిమే వర్షపర్వతాః
పర్వతాల నుంచి పుట్టిన నదులు చుట్టూ ప్రవహిస్తూ, పెద్ద పెద్ద తీరాలతో ఉన్నాయి. ఇవే ఆ ఏడూ భూభాగాలకు చెందిన ఆరు పర్వతశ్రేణులు.
అవగాహ్య హ్యుభయతః సముద్రౌ పూర్వపశ్చిమౌ హిమప్రాయశ్చ హిమవాన్ హేమకూటశ్చ హేమవాన్
రెండు వైపులా, తూర్పు పడమర సముద్రాలు ఉన్నాయి. అక్కడ హిమవంతు, ఎక్కువగా మంచుతో కప్పబడి ఉంటుంది. హేమకూట, హేమవాన్ పర్వతాలు కూడా ఉన్నాయి.
సర్వతః సుముఖశ్చాపి నిషధః పర్వతో మహాన్ చాతుర్వర్ణ్యస్తు సౌవర్ణో మేరుశ్చోల్బమయః స్మృతః చతుర్వింశత్సహస్రాణి విస్తీర్ణః స చతుర్దిశమ్
చుట్టూ సుముఖంగా ఉన్న మహాపర్వతం నిషధ, అలాగే బంగారు మెరుపుతో ఉన్న మేరు పర్వతం ఉంది. అది నాలుగు వర్ణాలకు సంబంధించినది, బంగారుతో తయారై, ఇరవై నాలుగు వేల యోజనాల వరకు విస్తరించి ఉంది.
వృత్తాకృతిప్రమాణశ్చ చతురస్రః సమాహితః నానావర్ణైః సమః పార్శ్వైః ప్రజాపతిగుణాన్వితః
దాని ఆకారం వృత్తంగా ఉన్నా, అది చతురస్రంగా స్థాపించబడింది. అన్ని వైపులా సమానంగా ఉంది. వివిధ రంగులతో, ప్రజాపతికి చెందిన గుణాలతో అలంకరించబడి ఉంది.
నాభీబన్ధనసమ్భూతో బ్రహ్మణో ఽవ్యక్తజన్మనః పూర్వతః శ్వేతవర్ణస్తు బ్రాహ్మణ్యం తస్య తేన వై
బ్రహ్మదేవుని నాభి బంధనంలో నుంచి పుట్టింది. ఆయన జననం తెలియని విధంగా ఉంది. తూర్పు వైపు తెల్ల రంగుతో ఉంది, అందుకే దానికి బ్రాహ్మణ స్వభావం ఏర్పడింది.
పీతశ్చ దక్షిణేనాసౌ తేన వైశ్యత్వమిష్యేత భృఙ్గిపత్త్రీనభశ్ చైవ పశ్చిమేన సమన్వితః తేనాస్య శూద్రతా సిద్ధా మేరోర్ నామార్థకర్మతః
దక్షిణం వైపు పసుపు రంగుతో ఉంది, అందువల్ల దానికి వైశ్య స్వభావం ఏర్పడింది. పడమర వైపు భృంగి ఆకుల రంగుతో ఉంది, అందువల్ల దానికి శూద్ర స్వభావం పేరు, అర్థం, కర్మ ప్రకారం ఏర్పడింది.
పార్శ్వముత్తరతస్తస్య రక్తవర్ణం స్వభావతః తేనాస్య క్షత్రభావః స్యాద్ ఇతి వర్ణాః ప్రకీర్తితాః
ఉత్తర వైపు సహజంగా ఎరుపు రంగుతో ఉంది, అందువల్ల దానికి క్షత్రియ స్వభావం ఏర్పడింది. ఇలా ఆ రంగులు వివరించబడ్డాయి.
నీలశ్చ వైడూర్యమయః శ్వేతః పీతో హిరణ్మయః మయూరబర్హవర్ణశ్చ శాతకౌమ్భః స శృఙ్గవాన్
అది నీలం రంగులో, వైడూర్య రత్నంతో, తెలుపు, పసుపు, బంగారు రంగుతో, మయూరపు రెక్కల రంగుతో, నాణ్యమైన బంగారుతో, కొమ్ములతో కూడి ఉంది.
ఏతే పర్వతరాజానః సిద్ధచారణసేవితాః తేషామన్తరవిష్కమ్భో నవసాహస్రముచ్యతే
ఇవి పర్వతాలలో రాజులుగా పేరుగాంచినవే. సిద్ధులు, చరణులు వీటిని సందర్శిస్తుంటారు. వీటి మధ్య దూరం తొమ్మిది వేల యోజనాలు అని చెబుతారు.
మధ్యే త్విలావృతం నామ మహామేరోః సమన్తతః చతుర్వింశత్సహస్రాణి విస్తీర్ణో యోజనైః సమః
ఈ పర్వతాల మధ్య, మహామేరు చుట్టూ, ఇలావృతం అనే ప్రాంతం ఉంది. ఇది అన్ని వైపులా ఇరవై నాలుగు వేల యోజనాల వెడల్పుతో సమంగా విస్తరించి ఉంటుంది.
మధ్యే తస్య మహామేరుర్ విధూమ ఇవ పావకః వేద్యర్ధం దక్షిణం మేరోర్ ఉత్తరార్ధం తథోత్తరమ్
ఆ ప్రాంతం మధ్యలో మహామేరు నిలిచిఉంది. అది పొగ లేకుండా మండే అగ్ని లాంటిది. దాని వేదికలో అర్ధం దక్షిణవైపు, మిగతా అర్ధం ఉత్తరవైపు ఉంటుంది.
వర్షాణి యాని సప్తాత్ర తేషాం వై వర్షపర్వతాః ద్వే ద్వే సహస్రే విస్తీర్ణా యోజనైర్దక్షిణోత్తరమ్
ఇక్కడ ఉన్న ఏడు ప్రాంతాలకు తమ తమ పర్వత శ్రేణులు ఉన్నాయి. ఆ పర్వతాలు దక్షిణం, ఉత్తరం వైపులా రెండువేల యోజనాల వెడల్పుతో విస్తరించి ఉంటాయి.
జమ్బూద్వీపస్య విస్తారస్ తేషామాయామ ఉచ్యతే నీలశ్చ నిషధశ్చైవ తేషాం హీనాశ్చ యే పరే
జంబూద్వీపం ఎంత వెడల్పుగా ఉందో, వాటి పొడవుతో వివరించబడింది. నీల, నిషధ పర్వతాలు, అలాగే వాటి కంటే దూరంగా ఉన్నవి కొంత తక్కువగా ఉంటాయి.
శ్వేతశ్చ హేమకూటశ్చ హిమవాఞ్ఛృఙ్గవాంశ్చ యః జమ్బూద్వీపప్రమాణేణ ఋషభః పరికీర్త్యతే
శ్వేత, హేమకూట, హిమవంతు పర్వత శిఖరాలతో కూడినవి కూడా చెప్పబడ్డాయి. ఋషభ పర్వతం జంబూద్వీప పరిమాణంతో ప్రసిద్ధి చెందింది.