ఏవం జ్ఞానం చ యోగశ్చ తీర్థం చైవ యుధిష్ఠిర బహుక్లేశేన యుజ్యన్తే తేన యాన్తి పరాం గతిమ్ త్రికాలం జాయతే జ్ఞానం స్వర్గలోకం గమిష్యతి
ఇలా, జ్ఞానం, యోగం, తీర్థయాత్రలు — ఇవన్నీ యుధిష్ఠిరా, ఎంతో శ్రమతోనే సాధించవచ్చు. వీటి ద్వారా మనిషి పరమ గమ్యాన్ని చేరతాడు. జ్ఞానం మూడు కాలాల్లోనూ కలుగుతుంది; దాని వలన స్వర్గలోకాన్ని పొందవచ్చు.
కథం సర్వమిదం ప్రోక్తం ప్రయాగస్య మహామునే ఏతన్నః సర్వమాఖ్యాహి యథా హి మమ తారయేత్
ప్రయాగం గురించి ఈ సంగతులన్నీ ఎలా వివరించబడ్డాయో, మహర్షీ, దయచేసి నాకు పూర్తిగా చెప్పండి. అవి నాకు కూడా విమోచనం కలిగించాలి.
శృణు రాజన్ప్రయాగే తు ప్రోక్తం సర్వమిదం జగత్ బ్రహ్మా విష్ణుస్తథేశానో దేవతాః ప్రభురవ్యయః
ఓ రాజా, ప్రయాగంలో చెప్పబడిన ఈ విషయాలన్నింటిని విను. అక్కడ బ్రహ్మ, విష్ణు, ఈశానుడు, దేవతలు, అక్షయుడైన ప్రభువు — అందరూ ఉన్నారు.
బ్రహ్మా సృజతి భూతాని స్థావరం జఙ్గమం చ యత్ తాన్యేతాని పరం లోకే విష్ణుః సంవర్ధతే ప్రజాః
బ్రహ్మ దేవుడు స్థావరజంగమమయిన ప్రాణులన్నింటినీ సృష్టిస్తాడు. ఆ సృష్టిని పరమ లోకంలో విష్ణువు పోషిస్తాడు; అందువల్ల ప్రజలు అభివృద్ధి చెందుతారు.
కల్పాన్తే తత్సమగ్రం హి రుద్రః సంహరతే జగత్ తదా ప్రయాగతీర్థం చ న కదాచిద్వినశ్యతి
కాలాంతంలో రుద్రుడు ఈ జగత్తును మొత్తం లయముచేస్తాడు. అయినా ప్రయాగ తీర్థం ఎప్పుడూ నశించదు.
ఈశ్వరః సర్వభూతానాం యః పశ్యతి స పశ్యతి యత్నేనానేన తిష్ఠన్తి తే యాన్తి పరమాం గతిమ్
ప్రపంచంలోని సమస్త జీవుల అధిపతిని ఎవడు చూస్తాడో వాడే నిజంగా చూచినవాడు. ఈ విధంగా శ్రమపడి ఉండేవారు, వారు పరమ స్థితిని పొందుతారు.
ఆఖ్యాహి మే యథాతథ్యం యథైషా తిష్ఠతి శ్రుతిః కేన వా కారణేనైవ తిష్ఠన్తే లోకసత్తమాః
ఈ సంప్రదాయం ఎలా నిలిచిందో, నిజంగా నాకు చెప్పండి. లోకాల్లోని శ్రేష్ఠులు ఇక్కడ ఎందుకు ఉంటున్నారో కారణం చెప్పండి.
ప్రయాగే నివసన్త్యేతే బ్రహ్మవిష్ణుమహేశ్వరాః కారణం తత్ప్రవక్ష్యామి శృణు తత్త్వం యుధిష్ఠిర
ప్రయాగంలో బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులు నివసిస్తున్నారు. దానికి కారణం ఏమిటో నేను చెప్పబోతున్నాను — యుధిష్ఠిరా, నిజాన్ని విను.
పఞ్చయోజనవిస్తీర్ణం ప్రయాగస్య తు మణ్డలమ్ తిష్ఠన్తి రక్షణాయాత్ర పాపకర్మనివారణాత్
ప్రయాగ ప్రాంతం అయిదు యోజనాల పొడవుగా విస్తరించింది. ఇక్కడ వారు పాపకర్మలను నివారించేందుకు, రక్షణ కోసం ఉంటారు.
ఉత్తరేణ ప్రతిష్ఠానాచ్ ఛద్మనా బ్రహ్మ తిష్ఠతి వేణీమాధవరూపీ తు భగవాంస్తత్ర తిష్ఠతి
ప్రతిష్ఠానానికి ఉత్తరంగా బ్రహ్మ దేవుడు మారుముఖంగా ఉంటాడు. అక్కడే వేణీమాధవ రూపంలో భగవంతుడు నిలిచివుంటాడు.
మాహేశ్వరో వటో భూత్వా తిష్ఠతే పరమేశ్వరః తతో దేవాః సగన్ధర్వాః సిద్ధాశ్చ పరమర్షయః రక్షన్తి మణ్డలం నిత్యం పాపకర్మనివారణాత్
పరమేశ్వరుడు మహేశ్వరుడిగా ఒక పెద్ద మర్రిచెట్టు రూపంలో అక్కడ నిలిచివుంటాడు. ఆ తరువాత దేవతలు, గంధర్వులు, సిద్ధులు, మహర్షులు ఎల్లప్పుడూ ఆ ప్రాంతాన్ని పాపకర్మలను నివారించేందుకు కాపాడుతుంటారు.
యస్మిఞ్జుహ్వన్స్వకం పాపం నరకం చ న పశ్యతి ఏవం బ్రహ్మా చ విష్ణుశ్చ ప్రయాగే స మహేశ్వరః
అక్కడ యజ్ఞంలో హోమం చేసినవాడు తన పాపాన్ని గానీ, నరకాన్ని గానీ చూడడు. అందుకే బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులు ప్రయాగంలో ఉన్నారు.
సప్తద్వీపాః సముద్రాశ్చ పర్వతాశ్చ మహీతలే రక్షమాణాశ్చ తిష్ఠన్తి యావదాభూతసంప్లవమ్
ఏడు ద్వీపాలు, సముద్రాలు, పర్వతాలు భూమిపై ఉన్నవి — ఇవన్నీ ఈ ప్రాంతంలో సంరక్షించబడుతూ, ప్రళయం వచ్చే వరకు ఇక్కడే ఉంటాయి.
యే చాన్యే బహవః సర్వే తిష్ఠన్తి చ యుధిష్ఠిర యత్ పృథివీ తత్సమాశ్రిత్య నిర్మితా దైవతైస్ త్రిభిః
ఇంకా అనేక మంది ఇతరులు కూడా ఇక్కడ నివసిస్తున్నారు, యుధిష్ఠిరా. భూమిపై ఉన్నదంతా ఇక్కడే స్థాపించబడింది; అవన్నీ మూడు దేవతలచే సృష్టించబడ్డవి.
ప్రజాపతేరిదం క్షేత్రం ప్రయాగమితి విశ్రుతమ్ ఏతత్పుణ్యం పవిత్రం వై ప్రయాగం చ యుధిష్ఠిర స్వరాజ్యం కురు రాజేన్ద్ర భ్రాతృభిః సహితో ఽనఘ
ప్రజాపతికి చెందిన ఈ ప్రాంతం 'ప్రయాగం'గా ప్రసిద్ధి చెందింది. యుధిష్ఠిరా, ఈ పవిత్రమైన ప్రయాగాన్ని నీవు నీ సోదరులతో కలిసి స్వరాజ్యంగా పాలించు, పాపరహితుడవు.
భ్రాతృభిః సహితః సర్వైర్ ద్రౌపద్యా సహ భార్యయా బ్రాహ్మణేభ్యో నమస్కృత్య గురూన్దేవానతర్పయత్
తన అన్నదమ్ములతో, భార్య ద్రౌపదితో కలిసి, బ్రాహ్మణులకు నమస్కరించి, గురువులకు, దేవతలకు సంతృప్తి కలిగించాడు.
వాసుదేవో ఽపి తత్రైవ క్షణేనాభ్యాగతస్తదా పాణ్డవైః సహితైః సర్వైః పూజ్యమానస్తు మాధవః
ఆ సమయంలో వాసుదేవుడు కూడా అక్కడే వచ్చాడు. మాధవుడు పాండవులందరితో కలిసి పూజించబడ్డాడు.
కృష్ణేన సహితైః సర్వైః పునరేవ మహాత్మభిః అభిషిక్తః స్వరాజ్యే చ ధర్మపుత్రో యుధిష్ఠిరః
కృష్ణుడు, ఇతర మహాత్ములతో కలిసి, ధర్మపుత్రుడైన యుధిష్ఠిరుడు మళ్లీ రాజ్యాభిషేకం చేయించుకున్నాడు.
ఏతస్మిన్నన్తరే చైవ మార్కణ్డేయో మహామునిః తతః స్వస్తీతి చోక్త్వా తు క్షణాదాశ్రమమాగమత్
అంతలో మహర్షి మార్కండేయుడు 'స్వస్తి' అని చెప్పి తక్షణమే తన ఆశ్రమానికి తిరిగి వెళ్లాడు.
యుధిష్ఠిరో ఽపి ధర్మాత్మా భ్రాతృభిః సహితో ఽవసత్ మహాదానం తతో దత్త్వా ధర్మపుత్రో మహామనాః
ధర్మాత్ముడైన యుధిష్ఠిరుడు తన అన్నదమ్ములతో అక్కడే ఉండిపోయాడు. ఆ మహామనస్కుడు గొప్ప దానం ఇచ్చి అక్కడే నివసించాడు.
యస్త్విదం కల్య ఉత్థాయ మాహాత్మ్యం పఠతే నరః ప్రయాగం స్మరతే నిత్యం స యాతి పరమం పదమ్ ముచ్యతే సర్వపాపేభ్యో రుద్రలోకం స గచ్ఛతి
ఎవరైనా ఈ మహిమను ప్రతిరోజూ తెల్లవారుజామున చదివి, ప్రయాగాన్ని స్మరించేవారు, వారు పరమ పదాన్ని పొందుతారు, అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారు, రుద్రలోకానికి చేరుతారు.
మమ వాక్యం చ కర్తవ్యం మహారాజ బ్రవీమ్యహమ్ నిత్యం జపస్వ జుహ్వస్వ ప్రయాగే విగతజ్వరః
మహారాజా! నేను చెప్పిన మాటలు తప్పక పాటించాలి. నీవు ఎల్లప్పుడూ ప్రయాగంలో భయమూ బాధా లేకుండా జపం చేయాలి, హోమం చేయాలి.
ప్రయాగం స్మర వై నిత్యం సహాస్మాభిర్యుధిష్ఠిర స్వయం ప్రాప్స్యసి రాజేన్ద్ర స్వర్గలోకం న సంశయః
యుధిష్ఠిరా! మేము ఉన్నట్లే నీవు కూడా ఎల్లప్పుడూ ప్రయాగాన్ని స్మరించు. రాజేంద్రా! నీవు ఖచ్చితంగా స్వర్గలోకాన్ని పొందుతావు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ప్రయాగమనుగచ్ఛేద్వా వసతే వాపి యో నరః సర్వపాపవిశుద్ధాత్మా రుద్రలోకం స గచ్ఛతి
ఎవరైనా ప్రయాగానికి వెళ్లినా, అక్కడ నివసించినా, వారు అన్ని పాపాల నుండి పవిత్రులై, రుద్రలోకానికి చేరుతారు.
ప్రతిగ్రహాదుపావృత్తః సంతుష్టో నియతః శుచిః అహంకారనివృత్తశ్చ స తీర్థఫలమశ్నుతే
ఎవరైనా దానం తీసుకోకుండా, తృప్తిగా, నియమంగా, పరిశుద్ధంగా, అహంకారం లేకుండా ఉంటే, వారు తీర్థయాత్ర ఫలితాన్ని పొందుతారు.
అకోపనశ్చ సత్యశ్చ సత్యవాదీ దృఢవ్రతః ఆత్మోపమశ్చ భూతేషు స తీర్థఫలమశ్నుతే
కోపం లేకుండా, సత్యంగా, సత్యం మాట్లాడే, దృఢమైన వ్రతంతో, అన్ని జీవులను తనలాంటి వారిగా భావించే వారు తీర్థయాత్ర ఫలితాన్ని పొందుతారు.
ఋషిభిః క్రతవః ప్రోక్తా దేవైశ్చాపి యథాక్రమమ్ న హి శక్యా దరిద్రేణ యజ్ఞాః ప్రాప్తుం మహీపతే
ఋషులు, దేవతలు యజ్ఞాలను క్రమంగా నియమించారు. రాజా! కానీ పేదవారు యజ్ఞాలు చేయలేరు.
బహూపకరణా యజ్ఞా నానాసమ్భారవిస్తరాః ప్రాప్యన్తే పార్థివైరేతైః సమృద్ధైర్వై నరైః క్వచిత్
యజ్ఞాలకు ఎన్నో పరికరాలు, విభిన్నమైన సామాగ్రులు అవసరం. ఇవి సంపన్నులైనవారు మాత్రమే కొన్నిసార్లు చేయగలుగుతారు.
యో దరిద్రైరపి విధిః శక్యః ప్రాప్తుం నరేశ్వర తుల్యో యజ్ఞఫలైః పుణ్యైస్ తన్నిబోధ యుధిష్ఠిర
రాజా! పేదవారు కూడా చేయగలిగే ఒక విధి ఉంది. యుధిష్ఠిరా! అది యజ్ఞఫలంతో సమానమైన పుణ్యాన్ని ఇస్తుంది అని తెలుసుకో.
ఋషీణాం పరమం గుహ్యమ్ ఇదం భరతసత్తమ తీర్థానుగమనం పుణ్యం యజ్ఞేభ్యో ఽపి విశిష్యతే
భరతశ్రేష్ఠుడా! ఇది ఋషుల గొప్ప రహస్యం. పవిత్రమైన తీర్థయాత్ర యజ్ఞాలకన్నా గొప్పది.