సవర్ణత్వాచ్చ సావర్ణిర్ మనోర్వైవస్వతస్య చ తతః శనిం చ తపతీం విష్టిం చైవ క్రమేణ తు
అతని రంగు మను వలె ఉండడంతో అతడిని సావర్ణి అని పిలిచారు. తరువాత శని, తపతి, విష్టి కూడా పుట్టారు.
ఛాయాయాం జనయామాస సంజ్ఞేయమితి భాస్కరః ఛాయా స్వపుత్రే ఽభ్యధికం స్నేహం చక్రే మనౌ తథా
భాస్కరుడు ఛాయాలో సంజ్ఞ అని భావించి సంతానం కలిగించాడు. ఛాయా తన పిల్లల్ని మను కన్నా ఎక్కువగా ప్రేమించింది.
పూర్వో మనుస్తు చక్షామ న యమః క్రోధమూర్ఛితః సంతర్జయామాస తదా పాదముద్యమ్య దక్షిణమ్
పెద్దవాడు మను దాన్ని గమనించలేదు. కానీ యముడు కోపంతో ఊగిపోయి, తన కుడిపాదాన్ని పైకి ఎత్తి ఆమెను బెదిరించాడు.
శశాప చ యమం ఛాయా సక్షతః కృమిసంయుతః పాదో ఽయమేకో భవితా పూయశోణితవిస్రవః
ఛాయా యముని శపించింది: 'నీ ఈ కాళ్లు గాయపడి, పురుగులు పట్టి, పుయి, రక్తం కారేలా అవుతాయి' అని.
నివేదయామాస పితుర్ యమః శాపాదమర్షితః నిష్కారణమహం శప్తో మాత్రా దేవ సకోపయా
యముడు కోపంతో తన తండ్రికి ఇలా చెప్పాడు: "తండ్రీ! అమ్మగారు నాకేమీ తప్పు చేయకుండానే కోపంతో నన్ను శపించారు."
బాలభావాన్మయా కించిద్ ఉద్యతశ్ చరణః సకృత్ మనునా వార్యమాణాపి మమ శాపమ్ అదాద్ విభో
నాకు చిన్నవాడిగా ఉండగా, ఒక్కసారి కాళ్లు కొంచెం పైకెత్తాను. అప్పుడే మనువు నీవు ఆపినా, అమ్మగారు నన్ను శపించేశారు ప్రభూ!"
ప్రాయో న మాతా సాస్మాకం శాపేనాహం యతో హతః దేవో ఽప్యాహ యమం భూయః కిం కరోమి మహామతే
ఆమె మనకు నిజమైన తల్లి కాదు, ఆమె శాపం వల్ల నేను నాశనం అయ్యాను. దేవుడు కూడా యముడిని చూసి మళ్లీ ఇలా అన్నాడు: "మహామతివంతుడా! నేను ఏం చేయాలి?"
మౌర్ఖ్యాత్కస్య న దుఃఖం స్యాద్ అథవా కర్మసంతతిః అనివార్యా భవస్యాపి కా కథాన్యేషు జన్తుషు
మూర్ఖత్వం వల్ల బాధపడని వారు ఎవరు? లేకపోతే, మన కర్మల పరంపర వల్ల బాధ తప్పదు. ఈ జన్మే తప్పించుకోలేకపోతే, మరి ఇతర జంతువుల సంగతి ఏమిటి?
కృకవాకుర్మయా దత్తో యః కృమీన్భక్షయిష్యతి క్లేదం చ రుధిరం చైవ వత్సాయమ్ అపనేష్యతి
కోడి పురుగులను తినాలని ఇచ్చారు; అది తడి, రక్తాన్ని తింటుంది, పిల్లలను కూడా తినేస్తుంది.
ఏవముక్తస్తపస్తేపే యమస్తీవ్రం మహాయశాః గోకర్ణతీర్థే వైరాగ్యాత్ ఫలపత్త్రానిలాశనః
ఇలా విన్న యముడు, గొప్ప కీర్తిగలవాడు, గోకర్ణ తీర్థంలో విరక్తితో కఠిన తపస్సు చేశాడు. పళ్ళెత్తు, ఆకులు, గాలిని మాత్రమే భోజనంగా తీసుకున్నాడు.
ఆరాధయన్మహాదేవం యావద్వర్షాయుతాయుతమ్ వరం ప్రాదాన్మహాదేవః సంతుష్టః శూలభృత్తదా
అతడు మహాదేవుడిని లక్షల సంవత్సరాలు భక్తిగా ఆరాధించాడు. శూలధారి మహాదేవుడు సంతోషించి, అతనికి వరం ఇచ్చాడు.
వవ్రే స లోకపాలత్వం పితృలోకే నృపాలయమ్ ధర్మాధర్మాత్మకస్యాపి జగతస్తు పరీక్షణమ్
అతడు లోకపాలుడిగా, పితృలోక పాలకుడిగా, ధర్మాధర్మాల పరిపాలన చేసే అధికారాన్ని కోరుకున్నాడు.
ఏవం స లోకపాలత్వమ్ అగమచ్ఛూలపాణినః పితౄణాం చాధిపత్యం చ ధర్మాధర్మస్య చానఘ
అలా శూలపాణి మహాదేవుని అనుగ్రహంతో యముడు లోకపాలుడిగా, పితృల పాలకుడిగా, ధర్మాధర్మాల పరిశీలన చేసే అధికారిగా అయ్యాడు, పాపరహితుడా!
వివస్వానథ తజ్జ్ఞాత్వా సంజ్ఞాయాః కర్మచేష్టితమ్ త్వష్టుః సమీపమగమద్ ఆచచక్షే చ రోషవాన్
ఆ సమయంలో వివస్వంతుడు సంజ్ఞ చేసిన పనిని తెలుసుకుని, కోపంతో త్వష్టను దగ్గరకు వెళ్లి అన్నింటినీ వివరంగా చెప్పాడు.
తమువాచ తతస్త్వష్టా సాన్త్వపూర్వం ద్విజోత్తమాః తవాసహన్తీ భగవన్ మహస్తీవ్రం తమోనుదమ్
తర్వాత త్వష్టుడు, ద్విజోత్తములారా, ముందుగా శాంతంగా ఇలా అన్నాడు: "భగవన్! నీ మహిమను ఎవ్వరూ భరించలేరు, అది తీవ్రమైన అంధకారాన్ని తొలగిస్తుంది."
వడబారూపమ్ ఆస్థాయ మత్సకాశమ్ ఇహాగతా నివారితా మయా సా ను త్వయా చైవ దివాకర
ఆమె గుర్రము రూపం ధరించి నా దగ్గరకు వచ్చింది. నేను ఆమెను ఆపాను, నీవు కూడా ఆపావు, దివాకరా!
యస్మాద్ అవిజ్ఞాతతయా మత్సకాశమ్ ఇహాగతా తస్మాన్మదీయం భవనం ప్రవేష్టుం న త్వమర్హసి
ఆమె నన్ను గుర్తించకుండా నా దగ్గరకు వచ్చింది కాబట్టి, నీవు నా ఇంట్లోకి ప్రవేశించడానికి అర్హుడవు కావు.
ఏవముక్తా జగామాథ మరుదేశమనిన్దితా వడబారూపమ్ ఆస్థాయ భూతలే సమ్ప్రతిష్ఠితా
ఇలా చెప్పిన తరువాత, నిందలేని ఆమె గుర్రము రూపంలో మారుదేశానికి వెళ్లి, భూమిపై స్థిరంగా ఉండిపోయింది.
తస్మాత్ప్రసాదం కురు మే యద్యనుగ్రహభాగహమ్ అపనేష్యామి తే తేజో యన్త్రే కృత్వా దివాకర
కాబట్టి, నీవు నాకు అనుగ్రహించగలిగితే, దయచేసి ప్రసాదించు. నీ తేజస్సును ఒక యంత్రంలో ఉంచి తొలగిస్తాను, దివాకరా!
రూపం తవ కరిష్యామి లోకానన్దకరం ప్రభో తథేత్యుక్తః స రవిణా భ్రమౌ కృత్వా దివాకరమ్
ప్రభూ! నీ రూపాన్ని లోకానికి ఆనందాన్ని కలిగించేలా చేస్తాను. రవి ఇలా చెప్పగానే, అతను సూర్యుని చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేశాడు.
పృథక్చకార తత్తేజశ్ చక్రం విష్ణోర్ అకల్పయత్ త్రిశూలం చాపి రుద్రస్య వజ్రమిన్ద్రస్య చాధికమ్
అతడు ఆ తేజస్సును వేరుచేసి, విష్ణువుకు చక్రాన్ని, రుద్రునికి త్రిశూలాన్ని, ఇంద్రునికి కన్నా గొప్ప వజ్రాయుధాన్ని తయారు చేశాడు.
దైత్యదానవసంహర్తుః సహస్రకిరణాత్మకమ్ రూపం చాప్రతిమం చక్రే త్వష్టా పద్భ్యామృతే మహత్
దైత్య, దానవులను సంహరించేందుకు, వెయ్యి కిరణాలతో కూడిన అపూర్వమైన రూపాన్ని త్వష్టుడు తయారు చేశాడు. పాదాలు తప్ప మిగతా భాగాలన్నీ గొప్పవిగా చేశాడు.
న శశాకాథ తద్ద్రష్టుం పాదరూపం రవేః పునః అర్చాస్వపి తతః పాదౌ న కశ్చిత్కారయేత్ క్వచిత్
ఆ సూర్యుని పాదరూపాన్ని మళ్లీ చూడలేకపోయాడు. అందువల్ల, విగ్రహాల్లో కూడా ఎవరూ ఎప్పుడూ పాదాలను తయారు చేయకూడదు.
యః కరోతి స పాపిష్ఠాం గతిమాప్నోతి నిన్దితామ్ కుష్ఠరోగమవాప్నోతి లోకే ఽస్మిన్దుఃఖసంయుతః
అలా చేసినవాడు ఘోరమైన పాపస్థితిని పొందుతాడు, నిందకు గురవుతాడు, కుష్టురోగంతో బాధపడతాడు, ఈ లోకంలో దుఃఖంతో జీవించాల్సి వస్తుంది.
తస్మాచ్చ ధర్మకామార్థీ చిత్రేష్వాయతనేషు చ న క్వచిత్కారయేత్పాదౌ దేవదేవస్య ధీమతః
కాబట్టి, ధర్మం, కామం, అర్థం కోరుకునేవాడు ఎక్కడా, ఏ దేవాలయంలోనైనా, చిత్రాల్లోనైనా, ఆ జ్ఞానిగల దేవదేవుని పాదాలను చిత్రించకూడదు.
తతః స భగవాన్గత్వా భూర్లోకమ్ అమరాధిపః కామయామాస కామార్తో ముఖ ఏవ దివాకరః
తర్వాత ఆ భాగవంతుడు, అమరాధిపతి, భూమిలోకి వచ్చి, మనసులో కామంతో, సూర్యుని ముఖాన్ని కోరాడు.
అశ్వరూపేణ మహతా తేజసా చ సమావృతః సంజ్ఞా చ మనసా క్షోభమ్ అగమద్భయవిహ్వలా
అతను గొప్ప తేజస్సుతో కూడిన అశ్వరూపాన్ని ధరించాడు. సంజ్ఞా భయంతో, మనసులో కలతతో బాధపడింది.
నాసాపుటాభ్యాముత్సృష్టం పరో ఽయమితి శఙ్కయా తద్రేతసస్ తతో జాతావ్ అశ్వినావ్ ఇతి నిశ్చితమ్
ఆమె నాసికా రంధ్రాల ద్వారా వదిలిన వీర్యాన్ని, ఇది మరొకరి దేనేమో అని అనుమానించి, ఆ వీర్యం వల్ల అశ్వినులు పుట్టారు.
దస్రౌ సుతత్వాత్ సంజాతౌ నాసత్యౌ నాసికాగ్రతః జ్ఞాత్వా చిరాచ్చ తం దేవం సంతోషమ్ అగమత్ పరమ్
అవారు ఇద్దరూ కవలలు కావడం వల్ల దస్రులు అని, నాసికా నుంచి పుట్టినవారు కావడం వల్ల నాసత్యులు అని పిలవబడతారు. దీన్ని చాలా కాలం తర్వాత తెలుసుకున్న ఆ దేవుడు పరమ సంతృప్తిని పొందాడు.
విమానేనాగమత్స్వర్గం పత్యా సహ ముదాన్వితా సావర్ణో ఽపి మనుర్ మేరావ్ అద్యాప్యాస్తే తపోధనః శనిస్తపోబలాదాప గ్రహసామ్యం తతః పునః
ఆమె భర్తతో కలిసి ఆనందంతో విమానంలో స్వర్గానికి వెళ్లింది. సావర్ణి మను ఇప్పటికీ మేరు పర్వతంపై తపస్సుతో ఉన్నాడు. తన తపస్సు వల్ల శని గ్రహాల మధ్య సమానతను పొందాడు.