యేషాం యత్ర రుచిస్తత్తద్ దేయం తేభ్యో విజానతా యజ్ఞశ్రాద్ధేషు సర్వేషు మయా తుభ్యం నివేదితమ్
ఎవరికి ఏది కావాలో, అది వారికి తెలివిగా ఇచ్చేవారు. యజ్ఞాలు, పితృకర్మల్లో, అన్నీ నీకు నేను సమర్పించాను.
దుహితృత్వం గతా యస్మాత్ పృథోర్ధర్మవతో మహీ తదానురాగయోగాచ్చ పృథివీ విశ్రుతా బుధైః
ధర్మవంతుడైన పృథు భూమిని తన కుమార్తెగా అంగీకరించడంతో, ఇద్దరి మధ్య ప్రేమతో, భూమి 'పృథివీ' అని జ్ఞానులు ప్రసిద్ధి చేశారు.
ఆదిత్యవంశమఖిలం వద సూత యథాక్రమమ్ సోమవంశం చ తత్త్వజ్ఞ యథావద్వక్తుమర్హసి
సూతా! నీవు సూర్యవంశాన్ని పూర్తిగా, క్రమంగా వివరించు. అలాగే చంద్రవంశాన్ని కూడా సరిగ్గా చెప్పు. నీవు సత్యాన్ని తెలిసినవాడవు.
వివస్వాన్కశ్యపాత్ పూర్వమ్ అదిత్యామభవత్ సుతః తస్య పత్నీత్రయం తద్వత్ సంజ్ఞా రాజ్ఞీ ప్రభా తథా
వివస్వాన్ ముందుగా కశ్యపుడు, అదితి నుండి పుట్టాడు. అతనికి ముగ్గురు భార్యలు—సంజ్ఞ, రాణి, ప్రభా—ఉన్నారు.
రైవతస్య సుతా రాజ్ఞీ రేవతం సుషువే సుతమ్ ప్రభా ప్రభాతం సుషువే త్వాష్ట్రీ సంజ్ఞా తథా మనుమ్
రైవతుని కుమార్తె అయిన రాణి, రేవతుని అనే కుమారుడిని కనింది. ప్రభా, ప్రభాతుడిని కనింది. త్వష్ట్రి సంజ్ఞ కూడా మను అనే కుమారుడిని కనింది.
యమశ్చ యమునా చైవ యమలౌ తు బభూవతుః తతస్తేజోమయం రూపమ్ అసహన్తీ వివస్వతః
యముడు, యమునా ఇద్దరూ జంటగా పుట్టారు. వారు వివస్వాన్ యొక్క తేజస్సును తట్టుకోలేకపోయారు.
నారీముత్పాదయామాస స్వశరీరాదనిన్దితామ్ త్వాష్ట్రీ స్వరూపరూపేణ నామ్నా ఛాయేతి భామినీ
త్వష్ట్రి తన శరీరంలో నుంచి, తనకు సరిగ్గా పోలికగా, నిందలేని ఒక స్త్రీని సృష్టించింది. ఆమె పేరు ఛాయా.
పురతః సంస్థితాం దృష్ట్వా సంజ్ఞా తాం ప్రత్యభాషత ఛాయే తం భజ భర్తారమ్ అస్మదీయం వరాననే
ఆమెను తన ముందున నిలబడి చూసిన సంజ్ఞ, 'ఓ అందమైనవాడా! మా భర్తను నీ భర్తగా భావించి సేవచేయు' అని చెప్పింది.
అపత్యాని మదీయాని మాతృస్నేహేన పాలయ తథేత్యుక్త్వా తు సా దేవమ్ అగమత్ క్వాపి సువ్రతా
'నా పిల్లలను తల్లి ప్రేమతో సంరక్షించు' అని చెప్పి, ఆ సతీశీలురాలు దేవతల దగ్గరకు ఎక్కడికో వెళ్లిపోయింది.
కామయామాస దేవో ఽపి సంజ్ఞేయమితి చాదరాత్ జనయామాస తస్యాం తు పుత్రం చ మనురూపిణమ్
దేవుడు కూడా ఆమెను సంజ్ఞ అని భావించి, ప్రేమతో ఆమెతో కలసి, మను వలె ఉన్న కుమారుడిని కనాడు.
సవర్ణత్వాచ్చ సావర్ణిర్ మనోర్వైవస్వతస్య చ తతః శనిం చ తపతీం విష్టిం చైవ క్రమేణ తు
అతని రంగు మను వలె ఉండడంతో అతడిని సావర్ణి అని పిలిచారు. తరువాత శని, తపతి, విష్టి కూడా పుట్టారు.
ఛాయాయాం జనయామాస సంజ్ఞేయమితి భాస్కరః ఛాయా స్వపుత్రే ఽభ్యధికం స్నేహం చక్రే మనౌ తథా
భాస్కరుడు ఛాయాలో సంజ్ఞ అని భావించి సంతానం కలిగించాడు. ఛాయా తన పిల్లల్ని మను కన్నా ఎక్కువగా ప్రేమించింది.
పూర్వో మనుస్తు చక్షామ న యమః క్రోధమూర్ఛితః సంతర్జయామాస తదా పాదముద్యమ్య దక్షిణమ్
పెద్దవాడు మను దాన్ని గమనించలేదు. కానీ యముడు కోపంతో ఊగిపోయి, తన కుడిపాదాన్ని పైకి ఎత్తి ఆమెను బెదిరించాడు.
శశాప చ యమం ఛాయా సక్షతః కృమిసంయుతః పాదో ఽయమేకో భవితా పూయశోణితవిస్రవః
ఛాయా యముని శపించింది: 'నీ ఈ కాళ్లు గాయపడి, పురుగులు పట్టి, పుయి, రక్తం కారేలా అవుతాయి' అని.
నివేదయామాస పితుర్ యమః శాపాదమర్షితః నిష్కారణమహం శప్తో మాత్రా దేవ సకోపయా
యముడు కోపంతో తన తండ్రికి ఇలా చెప్పాడు: "తండ్రీ! అమ్మగారు నాకేమీ తప్పు చేయకుండానే కోపంతో నన్ను శపించారు."
బాలభావాన్మయా కించిద్ ఉద్యతశ్ చరణః సకృత్ మనునా వార్యమాణాపి మమ శాపమ్ అదాద్ విభో
నాకు చిన్నవాడిగా ఉండగా, ఒక్కసారి కాళ్లు కొంచెం పైకెత్తాను. అప్పుడే మనువు నీవు ఆపినా, అమ్మగారు నన్ను శపించేశారు ప్రభూ!"
ప్రాయో న మాతా సాస్మాకం శాపేనాహం యతో హతః దేవో ఽప్యాహ యమం భూయః కిం కరోమి మహామతే
ఆమె మనకు నిజమైన తల్లి కాదు, ఆమె శాపం వల్ల నేను నాశనం అయ్యాను. దేవుడు కూడా యముడిని చూసి మళ్లీ ఇలా అన్నాడు: "మహామతివంతుడా! నేను ఏం చేయాలి?"
మౌర్ఖ్యాత్కస్య న దుఃఖం స్యాద్ అథవా కర్మసంతతిః అనివార్యా భవస్యాపి కా కథాన్యేషు జన్తుషు
మూర్ఖత్వం వల్ల బాధపడని వారు ఎవరు? లేకపోతే, మన కర్మల పరంపర వల్ల బాధ తప్పదు. ఈ జన్మే తప్పించుకోలేకపోతే, మరి ఇతర జంతువుల సంగతి ఏమిటి?
కృకవాకుర్మయా దత్తో యః కృమీన్భక్షయిష్యతి క్లేదం చ రుధిరం చైవ వత్సాయమ్ అపనేష్యతి
కోడి పురుగులను తినాలని ఇచ్చారు; అది తడి, రక్తాన్ని తింటుంది, పిల్లలను కూడా తినేస్తుంది.
ఏవముక్తస్తపస్తేపే యమస్తీవ్రం మహాయశాః గోకర్ణతీర్థే వైరాగ్యాత్ ఫలపత్త్రానిలాశనః
ఇలా విన్న యముడు, గొప్ప కీర్తిగలవాడు, గోకర్ణ తీర్థంలో విరక్తితో కఠిన తపస్సు చేశాడు. పళ్ళెత్తు, ఆకులు, గాలిని మాత్రమే భోజనంగా తీసుకున్నాడు.
ఆరాధయన్మహాదేవం యావద్వర్షాయుతాయుతమ్ వరం ప్రాదాన్మహాదేవః సంతుష్టః శూలభృత్తదా
అతడు మహాదేవుడిని లక్షల సంవత్సరాలు భక్తిగా ఆరాధించాడు. శూలధారి మహాదేవుడు సంతోషించి, అతనికి వరం ఇచ్చాడు.
వవ్రే స లోకపాలత్వం పితృలోకే నృపాలయమ్ ధర్మాధర్మాత్మకస్యాపి జగతస్తు పరీక్షణమ్
అతడు లోకపాలుడిగా, పితృలోక పాలకుడిగా, ధర్మాధర్మాల పరిపాలన చేసే అధికారాన్ని కోరుకున్నాడు.
ఏవం స లోకపాలత్వమ్ అగమచ్ఛూలపాణినః పితౄణాం చాధిపత్యం చ ధర్మాధర్మస్య చానఘ
అలా శూలపాణి మహాదేవుని అనుగ్రహంతో యముడు లోకపాలుడిగా, పితృల పాలకుడిగా, ధర్మాధర్మాల పరిశీలన చేసే అధికారిగా అయ్యాడు, పాపరహితుడా!
వివస్వానథ తజ్జ్ఞాత్వా సంజ్ఞాయాః కర్మచేష్టితమ్ త్వష్టుః సమీపమగమద్ ఆచచక్షే చ రోషవాన్
ఆ సమయంలో వివస్వంతుడు సంజ్ఞ చేసిన పనిని తెలుసుకుని, కోపంతో త్వష్టను దగ్గరకు వెళ్లి అన్నింటినీ వివరంగా చెప్పాడు.
తమువాచ తతస్త్వష్టా సాన్త్వపూర్వం ద్విజోత్తమాః తవాసహన్తీ భగవన్ మహస్తీవ్రం తమోనుదమ్
తర్వాత త్వష్టుడు, ద్విజోత్తములారా, ముందుగా శాంతంగా ఇలా అన్నాడు: "భగవన్! నీ మహిమను ఎవ్వరూ భరించలేరు, అది తీవ్రమైన అంధకారాన్ని తొలగిస్తుంది."
వడబారూపమ్ ఆస్థాయ మత్సకాశమ్ ఇహాగతా నివారితా మయా సా ను త్వయా చైవ దివాకర
ఆమె గుర్రము రూపం ధరించి నా దగ్గరకు వచ్చింది. నేను ఆమెను ఆపాను, నీవు కూడా ఆపావు, దివాకరా!
యస్మాద్ అవిజ్ఞాతతయా మత్సకాశమ్ ఇహాగతా తస్మాన్మదీయం భవనం ప్రవేష్టుం న త్వమర్హసి
ఆమె నన్ను గుర్తించకుండా నా దగ్గరకు వచ్చింది కాబట్టి, నీవు నా ఇంట్లోకి ప్రవేశించడానికి అర్హుడవు కావు.
ఏవముక్తా జగామాథ మరుదేశమనిన్దితా వడబారూపమ్ ఆస్థాయ భూతలే సమ్ప్రతిష్ఠితా
ఇలా చెప్పిన తరువాత, నిందలేని ఆమె గుర్రము రూపంలో మారుదేశానికి వెళ్లి, భూమిపై స్థిరంగా ఉండిపోయింది.
తస్మాత్ప్రసాదం కురు మే యద్యనుగ్రహభాగహమ్ అపనేష్యామి తే తేజో యన్త్రే కృత్వా దివాకర
కాబట్టి, నీవు నాకు అనుగ్రహించగలిగితే, దయచేసి ప్రసాదించు. నీ తేజస్సును ఒక యంత్రంలో ఉంచి తొలగిస్తాను, దివాకరా!
రూపం తవ కరిష్యామి లోకానన్దకరం ప్రభో తథేత్యుక్తః స రవిణా భ్రమౌ కృత్వా దివాకరమ్
ప్రభూ! నీ రూపాన్ని లోకానికి ఆనందాన్ని కలిగించేలా చేస్తాను. రవి ఇలా చెప్పగానే, అతను సూర్యుని చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేశాడు.