స్త్రీసహస్రావృతే రమ్యే మన్దాకిన్యాస్తటే శుభే మోదతే ఋషిభిః సార్ధం సుకృతేనేహ కర్మణా
మందాకినీ నది అందమైన తీరంలో, వెయ్యి స్త్రీల మధ్య, ఋషులతో కలిసి, ఇక్కడ చేసిన పుణ్యఫలంతో ఆనందంగా ఉంటాడు.
సిద్ధచారణగన్ధర్వైః పూజ్యతే దివి దైవతైః తతః స్వర్గాత్పరిభ్రష్టో జమ్బూద్వీపపతిర్భవేత్
సిద్ధులు, చారణులు, గంధర్వులు, దేవతలు స్వర్గంలో అతడిని పూజిస్తారు. తరువాత స్వర్గం నుండి పడిపోతే, జంబూద్వీపానికి అధిపతిగా అవతరిస్తాడు.
తతః శుభాని కర్మాణి చిన్తయానః పునః పునః గుణవాన్విత్తసమ్పన్నో భవతీహ న సంశయః
తర్వాత, మళ్లీ మళ్లీ శుభకార్యాలను ఆలోచిస్తూ, ఈ లోకంలో గుణవంతుడిగా, ధనవంతుడిగా అవుతాడు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
కర్మణా మనసా వాచా ధర్మసత్యప్రతిష్ఠితః గఙ్గాయమునయోర్మధ్యే యస్తు గాం సమ్ప్రయచ్ఛతి
కార్యాల్లో, మనసులో, మాటల్లో ధర్మం, సత్యం పాటిస్తూ, గంగా యమునల మధ్య గోవును దానం చేసినవాడు —
సువర్ణమణిముక్తాశ్చ యది వాన్యత్పరిగ్రహమ్ స్వకార్యే పితృకార్యే వా దేవతాభ్యర్చనే ఽపి వా సఫలం తస్య తత్తీర్థం యథావత్పుణ్యమాప్నుయాత్
బంగారం, రత్నాలు, ముత్యాలు లేదా ఇతర దానాలు అయినా, తన అవసరానికి, పితృకార్యానికి, లేదా దేవతారాధనకు అయినా, ఆ తీర్థం అతడికి పూర్తి పుణ్యఫలం ఇస్తుంది.
ఏవం తీర్థే న గృహ్ణీయాత్ పుణ్యేష్వాయతనేషు చ నిమిత్తేషు చ సర్వేషు హ్య్ అప్రమత్తో భవేద్ద్విజః
ఇలాంటి పవిత్ర తీర్థాల్లో, పుణ్యక్షేత్రాల్లో, ఏ సందర్భంలోనైనా దానం తీసుకోరాదు. ద్విజుడు ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా ఉండాలి.
కపిలాం పాటలావర్ణాం యస్తు ధేనుం ప్రయచ్ఛతి స్వర్ణశృఙ్గీం రౌప్యఖురాం కాంస్యదోహాం పయస్వినీమ్
ఎవరైనా పసుపు రంగు కలిగిన, పటలవర్ణంతో, బంగారు కొమ్ములతో, వెండి కాళ్లతో, కాంస్యపు పాత్రతో పాలు పీల్చే ఆవును దానం చేస్తే —
ప్రయాగే శ్రోత్రియం సన్తం గ్రాహయిత్వా యథావిధి శుక్లామ్బరధరం శాన్తం ధర్మజ్ఞం వేదపారగమ్
ప్రయాగంలో శాంత స్వభావం కలిగిన, తెల్ల వస్త్రధారి, ధర్మజ్ఞుడు, వేదపండితుడైన బ్రాహ్మణునికి యథావిధిగా ఆ దానాన్ని అందజేయిస్తే —
సా గౌస్తస్మై ప్రదాతవ్యా గఙ్గాయమునసంగమే వాసాంసి చ మహార్హాణి రత్నాని వివిధాని చ
ఆ ఆవును గంగా, యమున నదుల సంగమంలో, విలువైన వస్త్రాలు, రకరకాల రత్నాలతో కలిపి దానం చేయాలి.
యావద్రోమాణి తస్యా గోః సన్తి గాత్రేషు సత్తమ తావద్వర్షసహస్రాణి స్వర్గలోకే మహీయతే
ఆ ఆవు శరీరంలో ఎంత త్రోవ毛లు ఉంటాయో, అంత వేల సంవత్సరాలు ఆ మనిషి స్వర్గంలో ఘనంగా గౌరవించబడతాడు.
యత్రాసౌ లభతే జన్మ సా గౌస్తస్యాభిజాయతే న చ పశ్యతి తం ఘోరం నరకం తేన కర్మణా ఉత్తరాన్స కురూన్ప్రాప్య మోదతే కాలమక్షయమ్
ఎక్కడ జన్మించినా, ఆ మనిషితో పాటు ఆ ఆవు కూడా జన్మిస్తుంది. ఆ పుణ్యకార్యంతో అతడు భయంకరమైన నరకాన్ని చూడడు. ఉత్తర కురుల దేశానికి చేరుకొని, అనంతకాలం ఆనందంగా ఉంటాడు.
గవాం శతసహస్రేభ్యో దద్యాదేకాం పయస్వినీమ్ పుత్రాన్దారాంస్తథా భృత్యాన్ గౌరేకా ప్రతి తారయేత్
వెయ్యి లక్షల ఆవులలో ఒక్క పాలిచ్చే ఆవును దానం చేస్తే, ఆ ఒక్క ఆవు వల్ల తన కుమారులు, భార్యలు, సేవకులు అందరూ విడివిడిగా రక్షించబడతారు.
తస్మాత్సర్వేషు దానేషు గోదానం తు విశిష్యతే దుర్గమే విషమే ఘోరే మహాపాతకసమ్భవే గౌరేవ రక్షాం కురుతే తస్మాద్దేయా ద్విజోత్తమే
అందువల్ల అన్ని దానాలలో ఆవుదానం శ్రేష్ఠమైనది. కష్టమైన, ప్రమాదకరమైన, భయంకరమైన పరిస్థితుల్లో, పెద్ద పాపాలు కలిగినప్పుడు కూడా, ఆవే రక్షణనిస్తుంది. అందుకే, ఉత్తమ బ్రాహ్మణులకు ఆవుదానం చేయాలి.
యథా యథా ప్రయాగస్య మాహాత్మ్యం కథ్యతే త్వయా తథా తథా ప్రముచ్యే ఽహం సర్వపాపైర్న సంశయః
నీవు ప్రయాగ మహిమను ఎంతగా వివరించావో, అంతగా నేను అన్ని పాపాల నుంచి విముక్తుడనవుతాను — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
భగవన్కేన విధినా గన్తవ్యం ధర్మనిశ్చయైః ప్రయాగే యో విధిః ప్రోక్తస్ తన్మే బ్రూహి మహామునే
ప్రభూ, ధర్మబుద్ధితో ప్రయాగానికి ఎలా వెళ్లాలో, అక్కడ ఏ విధానం పాటించాలో నాకు చెప్పండి, మహర్షీ.
కథయిష్యామి తే రాజంస్ తీర్థయాత్రావిధిక్రమమ్ ఆర్షేణ విధినానేన యథాదృష్టం యథాశ్రుతమ్
ఓ రాజా, నేను నీకు ప్రాచీన నియమం ప్రకారం, తీర్తయాత్ర క్రమాన్ని, నేను చూసినట్టు, విన్నట్టు వివరించబోతున్నాను.
ప్రయాగతీర్థయాత్రార్థీ యః ప్రయాతి నరః క్వచిత్ బలీవర్దసమారూఢః శృణు తస్యాపి యత్ఫలమ్
ప్రయాగ తీర్తయాత్ర కోసం ఎవరైనా ఎక్కడైనా ఎద్దుపై ఎక్కి వెళ్తే, దానికి ఫలితం ఏమిటో విను.
నరకే వసతే ఘోరే గవాం క్రోష్టా హి దారుణే సలిలం న చ గృహ్ణన్తి పితరస్తస్య దేహినః
అతడు భయంకరమైన నరకంలో, ఆవులు అరుస్తున్న దారుణమైన ప్రదేశంలో ఉంటాడు. అతని పితృదేవతలు అతని నుంచి నీరు కూడా స్వీకరించరు.
యస్తు పుత్రాంస్తథా బాలాన్ స్నాపయేత్ పాయయేత్తథా యథాత్మనా తథా సర్వం దానం విప్రేషు దాపయేత్
కాని, తన కుమారులను, చిన్నపిల్లలను స్నానం చేయించి, వారికి నీరు తాగించి, తనకు ఇష్టమైనట్లు అన్ని దానాలు బ్రాహ్మణులకు ఇస్తే —
ఐశ్వర్యలోభమోహాద్వా గచ్ఛేద్యానేన యో నరః నిష్ఫలం తస్య తత్సర్వం తస్మాద్యానం వివర్జయేత్
ధనలోభం లేదా మాయ వల్ల ఎవరైనా వాహనంలో ప్రయాణిస్తే, ఆ యాత్రకు ఎలాంటి ఫలితం ఉండదు. అందువల్ల వాహన ప్రయాణాన్ని నివారించాలి.
గఙ్గాయమునయోర్మధ్యే యస్తు కన్యాం ప్రయచ్ఛతి ఆర్షేణైవ వివాహేన యథావిభవసమ్భవమ్
గంగా, యమున నదుల మధ్యలో, తన శక్తికి అనుగుణంగా, వేదవిధానంతో ఎవరు కన్యను పెళ్లి చేస్తే —
న స పశ్యతి తం ఘోరం నరకం తేన కర్మణా ఉత్తరాన్స కురూన్గత్వా మోదతే కాలమక్షయమ్ పుత్రాన్దారాంశ్చ లభతే ధార్మికాన్రూపసంయుతాన్
ఆ పుణ్యకార్యంతో అతడు భయంకరమైన నరకాన్ని చూడడు. ఉత్తర కురుల దేశానికి వెళ్లి, అనంతకాలం ఆనందంగా ఉంటాడు. ధార్మికతతో, అందంతో కూడిన కుమారులు, భార్యలు అతడికి లభిస్తారు.
తత్ర దానం ప్రకర్తవ్యం యథావిభవసమ్భవమ్ తేన తీర్థఫలం చైవ వర్ధతే నాత్ర సంశయః స్వర్గే తిష్ఠతి రాజేన్ద్ర యావదాభూతసంప్లవమ్
అక్కడ తన శక్తికి తగినట్టు దానం చేయాలి. దాంతో తీర్తయాత్ర ఫలం మరింత పెరుగుతుంది — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. ఓ రాజేంద్రా, సృష్టి అంతం అయ్యే వరకు అతడు స్వర్గంలో ఉంటాడు.
వటమూలం సమాసాద్య యస్తు ప్రాణాన్విముఞ్చతి సర్వలోకానతిక్రమ్య రుద్రలోకం స గచ్ఛతి
వటవృక్షం చెట్టు వేరుకింద ప్రాణాలు విడిచినవాడు, అన్ని లోకాలను దాటి, రుద్రుని లోకానికి చేరుకుంటాడు.
తత్ర తే ద్వాదశాదిత్యాస్ తపన్తి రుద్రసంశ్రితాః నిర్దహన్తి జగత్సర్వం వటమూలం న దహ్యతే
అక్కడ, పన్నెండు సూర్యులు రుద్రుని ఆశ్రయించి తాపం ఇస్తారు. వారు జగత్తంతటినీ కాల్చినా, వటవృక్షం వేరుకి ఏమి కాలకపోతుంది.
నష్టచన్ద్రార్కభువనం యదా చైకార్ణవం జగత్ స్థీయతే తత్ర వై విష్ణుర్ యజమానః పునః పునః
చంద్రుడు, సూర్యుడు లేని లోకాలు నశించి, జగత్తు ఒక్క సముద్రంగా మిగిలినప్పుడు, అక్కడ విష్ణువు యజమానుడిగా మళ్లీ మళ్లీ స్థిరంగా ఉంటాడు.
దేవదానవగన్ధర్వా ఋషయః సిద్ధచారణాః సదా సేవన్తి తత్తీర్థం గఙ్గాయమునసంగమమ్
దేవతలు, దానవులు, గంధర్వులు, ఋషులు, సిద్ధులు, చారణులు ఎల్లప్పుడూ ఆ పవిత్రమైన స్థలమైన గంగా-యమునల సంగమాన్ని సేవిస్తారు.
తతో గచ్ఛేత రాజేన్ద్ర ప్రయాగం సంస్తువంశ్చ యత్ యత్ర బ్రహ్మాదయో దేవా ఋషయః సిద్ధచారణాః
అక్కడినుంచి, రాజాధిరాజా, మనిషి ప్రాయాగాన్ని స్తుతిస్తూ వెళ్లాలి. అక్కడ బ్రహ్మా, ఇతర దేవతలు, ఋషులు, సిద్ధులు, చారణులు నివసిస్తున్నారు.
లోకపాలాశ్చ సాధ్యాశ్చ పితరో లోకసంమతాః సనత్కుమారప్రముఖాస్ తథైవ పరమర్షయః
అక్కడ లోకపాలకులు, సాధ్యులు, లోకంలో గౌరవించబడే పితృదేవతలు, సనత్కుమారుడు మరియు ప్రముఖ మహర్షులు కూడా ఉన్నారు.
అఙ్గిరఃప్రముఖాశ్చైవ తథా బ్రహ్మర్షయః పరే తథా నాగాః సుపర్ణాశ్చ సిద్ధాశ్చ ఖేచరాశ్చ యే
అంగిరసుడు మొదలైన మహర్షులు, పరమ బ్రహ్మర్షులు, నాగులు, సుపర్ణులు, సిద్ధులు, ఆకాశంలో సంచరించే వారు కూడా అక్కడే ఉన్నారు.