దుష్ప్రాప్యం మానుషైః పుణ్యం ప్రయాగం తు యుధిష్ఠిర దేవదానవగన్ధర్వా ఋషయః సిద్ధచారణాః తదుపస్పృశ్య రాజేన్ద్ర స్వర్గలోకముపాసతే
యుదిష్ఠిరా, మనుషులకు దుర్లభమైన పవిత్ర ప్రదేశం ప్రయాగం. రాజేంద్రా, దేవతలు, దానవులు, గంధర్వులు, ఋషులు, సిద్ధులు, చారణులు అందరూ అక్కడ స్నానం చేసి, స్వర్గంలో నివసిస్తారు.
శృణు రాజన్ప్రయాగస్య మాహాత్మ్యం పునరేవ తు యచ్ఛ్రుత్వా సర్వపాపేభ్యో ముచ్యతే నాత్ర సంశయః
రాజా, ప్రయాగ మహిమను మళ్లీ విను. దీన్ని వినినవాడు అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతాడు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ఆర్తానాం హి దరిద్రాణాం నిశ్చితవ్యవసాయినామ్ స్థానముక్తం ప్రయాగం తు నాఖ్యేయం తు కదాచన
బాధపడేవారికి, పేదవారికి, ధృఢ సంకల్పం ఉన్నవారికి ప్రయాగమే ఉత్తమ స్థలం అని చెప్పబడింది. దీన్ని ఎప్పుడూ తేలికగా మాట్లాడకూడదు.
వ్యాధితో యది వా దీనో వృద్ధో వాపి భవేన్నరః గఙ్గాయమునయోర్మధ్యే యస్తు ప్రాణాన్పరిత్యజేత్
ఒకవేళ వ్యాధిగ్రస్తుడైనా, దుఃఖంలో ఉన్నవాడైనా, వృద్ధుడైనా, గంగా యమునల మధ్య ప్రాణాలు విడిచినవాడు —
దీప్తకాఞ్చనవర్ణాభైర్ విమానైః సూర్యసంనిభైః గన్ధర్వాప్సరసాం మధ్యే స్వర్గే క్రీడతి మానవః
అతడు బంగారు వర్ణంలో మెరిసే విమానాల్లో, సూర్యుని వంటి ప్రకాశంతో, గంధర్వులు, అప్సరసల మధ్య స్వర్గంలో ఆనందంగా విహరిస్తాడు.
ఈప్సితాంల్లభతే కామాన్ వదన్తి ఋషిపుంగవాః సర్వరత్నమయైర్దివ్యైర్ నానాధ్వజసమాకులైః వరాఙ్గనాసమాకీర్ణైర్ మోదతే శుభలక్షణైః
అతడు కోరుకున్న అన్ని సుఖాలను పొందుతాడు అని ఋషులు చెబుతారు. అన్ని రకాల రత్నాలతో అలంకరించిన, ఎన్నో జెండాలతో, శుభలక్షణాలున్న అందమైన స్త్రీలతో కూడిన దివ్య లోకాల్లో సంతోషంగా ఉంటాడు.
గీతవాద్యవినిర్ఘోషైః ప్రసుప్తః ప్రతిబుధ్యతే యావన్న స్మరతే జన్మ తావత్స్వర్గే మహీయతే
పాటలు, వాద్యాల ధ్వనులతో అతడు నిద్రలేచి, తన జన్మను మరచిపోయేంతవరకు స్వర్గంలో గౌరవాన్ని అనుభవిస్తాడు.
తతః స్వర్గాత్పరిభ్రష్టః క్షీణకర్మా దివశ్చ్యుతః హిరణ్యరత్నసమ్పూర్ణే సమృద్ధే జాయతే కులే తదేవ స్మరతే తీర్థం స్మరణాత్తత్ర గచ్ఛతి
తర్వాత, పుణ్యం తగ్గి స్వర్గం నుండి పడిపోతే, బంగారం, రత్నాలతో నిండిన సంపన్న కుటుంబంలో జన్మిస్తాడు. ఆ పవిత్ర ప్రదేశాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, దాన్ని స్మరించటం వల్ల మళ్లీ అక్కడికి చేరుతాడు.
దేశస్థో యది వారణ్యే విదేశస్థో ఽథవా గృహే ప్రయాగం స్మరమాణో ఽపి యస్తు ప్రాణాన్పరిత్యజేత్ బ్రహ్మలోకమవాప్నోతి వదన్తి ఋషిపుంగవాః
తన దేశంలోనైనా, అడవిలోనైనా, విదేశంలోనైనా, ఇంట్లోనైనా, ప్రయాగాన్ని స్మరిస్తూ ప్రాణాలు విడిచినవాడు బ్రహ్మలోకాన్ని పొందుతాడు అని ఋషులు చెబుతారు.
సర్వకామఫలా వృక్షా మహీ యత్ర హిరణ్మయీ ఋషయో మునయః సిద్ధాస్ తత్ర లోకే స గచ్ఛతి
అక్కడ అన్ని కోరికలను తీరుస్తున్న వృక్షాలు, బంగారు భూమి, ఋషులు, మునులు, సిద్ధులు నివసించే లోకానికి అతడు చేరుతాడు.
స్త్రీసహస్రావృతే రమ్యే మన్దాకిన్యాస్తటే శుభే మోదతే ఋషిభిః సార్ధం సుకృతేనేహ కర్మణా
మందాకినీ నది అందమైన తీరంలో, వెయ్యి స్త్రీల మధ్య, ఋషులతో కలిసి, ఇక్కడ చేసిన పుణ్యఫలంతో ఆనందంగా ఉంటాడు.
సిద్ధచారణగన్ధర్వైః పూజ్యతే దివి దైవతైః తతః స్వర్గాత్పరిభ్రష్టో జమ్బూద్వీపపతిర్భవేత్
సిద్ధులు, చారణులు, గంధర్వులు, దేవతలు స్వర్గంలో అతడిని పూజిస్తారు. తరువాత స్వర్గం నుండి పడిపోతే, జంబూద్వీపానికి అధిపతిగా అవతరిస్తాడు.
తతః శుభాని కర్మాణి చిన్తయానః పునః పునః గుణవాన్విత్తసమ్పన్నో భవతీహ న సంశయః
తర్వాత, మళ్లీ మళ్లీ శుభకార్యాలను ఆలోచిస్తూ, ఈ లోకంలో గుణవంతుడిగా, ధనవంతుడిగా అవుతాడు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
కర్మణా మనసా వాచా ధర్మసత్యప్రతిష్ఠితః గఙ్గాయమునయోర్మధ్యే యస్తు గాం సమ్ప్రయచ్ఛతి
కార్యాల్లో, మనసులో, మాటల్లో ధర్మం, సత్యం పాటిస్తూ, గంగా యమునల మధ్య గోవును దానం చేసినవాడు —
సువర్ణమణిముక్తాశ్చ యది వాన్యత్పరిగ్రహమ్ స్వకార్యే పితృకార్యే వా దేవతాభ్యర్చనే ఽపి వా సఫలం తస్య తత్తీర్థం యథావత్పుణ్యమాప్నుయాత్
బంగారం, రత్నాలు, ముత్యాలు లేదా ఇతర దానాలు అయినా, తన అవసరానికి, పితృకార్యానికి, లేదా దేవతారాధనకు అయినా, ఆ తీర్థం అతడికి పూర్తి పుణ్యఫలం ఇస్తుంది.
ఏవం తీర్థే న గృహ్ణీయాత్ పుణ్యేష్వాయతనేషు చ నిమిత్తేషు చ సర్వేషు హ్య్ అప్రమత్తో భవేద్ద్విజః
ఇలాంటి పవిత్ర తీర్థాల్లో, పుణ్యక్షేత్రాల్లో, ఏ సందర్భంలోనైనా దానం తీసుకోరాదు. ద్విజుడు ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా ఉండాలి.
కపిలాం పాటలావర్ణాం యస్తు ధేనుం ప్రయచ్ఛతి స్వర్ణశృఙ్గీం రౌప్యఖురాం కాంస్యదోహాం పయస్వినీమ్
ఎవరైనా పసుపు రంగు కలిగిన, పటలవర్ణంతో, బంగారు కొమ్ములతో, వెండి కాళ్లతో, కాంస్యపు పాత్రతో పాలు పీల్చే ఆవును దానం చేస్తే —
ప్రయాగే శ్రోత్రియం సన్తం గ్రాహయిత్వా యథావిధి శుక్లామ్బరధరం శాన్తం ధర్మజ్ఞం వేదపారగమ్
ప్రయాగంలో శాంత స్వభావం కలిగిన, తెల్ల వస్త్రధారి, ధర్మజ్ఞుడు, వేదపండితుడైన బ్రాహ్మణునికి యథావిధిగా ఆ దానాన్ని అందజేయిస్తే —
సా గౌస్తస్మై ప్రదాతవ్యా గఙ్గాయమునసంగమే వాసాంసి చ మహార్హాణి రత్నాని వివిధాని చ
ఆ ఆవును గంగా, యమున నదుల సంగమంలో, విలువైన వస్త్రాలు, రకరకాల రత్నాలతో కలిపి దానం చేయాలి.
యావద్రోమాణి తస్యా గోః సన్తి గాత్రేషు సత్తమ తావద్వర్షసహస్రాణి స్వర్గలోకే మహీయతే
ఆ ఆవు శరీరంలో ఎంత త్రోవ毛లు ఉంటాయో, అంత వేల సంవత్సరాలు ఆ మనిషి స్వర్గంలో ఘనంగా గౌరవించబడతాడు.
యత్రాసౌ లభతే జన్మ సా గౌస్తస్యాభిజాయతే న చ పశ్యతి తం ఘోరం నరకం తేన కర్మణా ఉత్తరాన్స కురూన్ప్రాప్య మోదతే కాలమక్షయమ్
ఎక్కడ జన్మించినా, ఆ మనిషితో పాటు ఆ ఆవు కూడా జన్మిస్తుంది. ఆ పుణ్యకార్యంతో అతడు భయంకరమైన నరకాన్ని చూడడు. ఉత్తర కురుల దేశానికి చేరుకొని, అనంతకాలం ఆనందంగా ఉంటాడు.
గవాం శతసహస్రేభ్యో దద్యాదేకాం పయస్వినీమ్ పుత్రాన్దారాంస్తథా భృత్యాన్ గౌరేకా ప్రతి తారయేత్
వెయ్యి లక్షల ఆవులలో ఒక్క పాలిచ్చే ఆవును దానం చేస్తే, ఆ ఒక్క ఆవు వల్ల తన కుమారులు, భార్యలు, సేవకులు అందరూ విడివిడిగా రక్షించబడతారు.
తస్మాత్సర్వేషు దానేషు గోదానం తు విశిష్యతే దుర్గమే విషమే ఘోరే మహాపాతకసమ్భవే గౌరేవ రక్షాం కురుతే తస్మాద్దేయా ద్విజోత్తమే
అందువల్ల అన్ని దానాలలో ఆవుదానం శ్రేష్ఠమైనది. కష్టమైన, ప్రమాదకరమైన, భయంకరమైన పరిస్థితుల్లో, పెద్ద పాపాలు కలిగినప్పుడు కూడా, ఆవే రక్షణనిస్తుంది. అందుకే, ఉత్తమ బ్రాహ్మణులకు ఆవుదానం చేయాలి.
యథా యథా ప్రయాగస్య మాహాత్మ్యం కథ్యతే త్వయా తథా తథా ప్రముచ్యే ఽహం సర్వపాపైర్న సంశయః
నీవు ప్రయాగ మహిమను ఎంతగా వివరించావో, అంతగా నేను అన్ని పాపాల నుంచి విముక్తుడనవుతాను — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
భగవన్కేన విధినా గన్తవ్యం ధర్మనిశ్చయైః ప్రయాగే యో విధిః ప్రోక్తస్ తన్మే బ్రూహి మహామునే
ప్రభూ, ధర్మబుద్ధితో ప్రయాగానికి ఎలా వెళ్లాలో, అక్కడ ఏ విధానం పాటించాలో నాకు చెప్పండి, మహర్షీ.
కథయిష్యామి తే రాజంస్ తీర్థయాత్రావిధిక్రమమ్ ఆర్షేణ విధినానేన యథాదృష్టం యథాశ్రుతమ్
ఓ రాజా, నేను నీకు ప్రాచీన నియమం ప్రకారం, తీర్తయాత్ర క్రమాన్ని, నేను చూసినట్టు, విన్నట్టు వివరించబోతున్నాను.
ప్రయాగతీర్థయాత్రార్థీ యః ప్రయాతి నరః క్వచిత్ బలీవర్దసమారూఢః శృణు తస్యాపి యత్ఫలమ్
ప్రయాగ తీర్తయాత్ర కోసం ఎవరైనా ఎక్కడైనా ఎద్దుపై ఎక్కి వెళ్తే, దానికి ఫలితం ఏమిటో విను.
నరకే వసతే ఘోరే గవాం క్రోష్టా హి దారుణే సలిలం న చ గృహ్ణన్తి పితరస్తస్య దేహినః
అతడు భయంకరమైన నరకంలో, ఆవులు అరుస్తున్న దారుణమైన ప్రదేశంలో ఉంటాడు. అతని పితృదేవతలు అతని నుంచి నీరు కూడా స్వీకరించరు.
యస్తు పుత్రాంస్తథా బాలాన్ స్నాపయేత్ పాయయేత్తథా యథాత్మనా తథా సర్వం దానం విప్రేషు దాపయేత్
కాని, తన కుమారులను, చిన్నపిల్లలను స్నానం చేయించి, వారికి నీరు తాగించి, తనకు ఇష్టమైనట్లు అన్ని దానాలు బ్రాహ్మణులకు ఇస్తే —
ఐశ్వర్యలోభమోహాద్వా గచ్ఛేద్యానేన యో నరః నిష్ఫలం తస్య తత్సర్వం తస్మాద్యానం వివర్జయేత్
ధనలోభం లేదా మాయ వల్ల ఎవరైనా వాహనంలో ప్రయాణిస్తే, ఆ యాత్రకు ఎలాంటి ఫలితం ఉండదు. అందువల్ల వాహన ప్రయాణాన్ని నివారించాలి.