హత్వా భీష్మం చ ద్రోణం చ కర్ణం చైవ మహాబలమ్ దుర్యోధనం చ రాజానం పుత్రభ్రాతృసమన్వితమ్
భీష్ముడిని, ద్రోణునిని, మహాబలుడు కర్ణునిని, రాజు దుర్యోధనుని, అతని కుమారులు, తమ్ముళ్లతో సహా హతమార్చారు.
రాజానో నిహతాః సర్వే యే చాన్యే శూరమానినః కిం నో రాజ్యేన గోవిన్ద కిం భోగైర్జీవితేన వా
అన్ని రాజులు, వీరులని భావించిన ఇతరులూ చనిపోయారు. గోవిందా, మనకు ఈ రాజ్యం ఏం ఉపయోగం? అనుభవాలు, జీవితం కూడా ఏమిటి?
ధిక్ కష్టమితి సంచిత్య రాజా వైక్లవ్యభాగతః నిర్విచేష్టో నిరుత్సాహః కించిత్ తిష్ఠత్యధోముఖః
అయ్యో! ఎంత దురదృష్టం అని ఆలోచిస్తూ, రాజు మానసిక వేదనతో, ఉత్సాహం లేకుండా, కిందకి తలవంచి కొంతసేపు నిశ్చలంగా నిలిచాడు.
లబ్ధసంజ్ఞో యదా రాజా చిన్తయన్స పునః పునః కతరో వినియోగో వా నియమం తీర్థమేవ చ
రాజు మళ్లీ స్మృతి పొందినప్పుడు, మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచిస్తూ, ఏ నియమాన్ని పాటించాలి, ఏ తీర్థయాత్ర చేయాలి అని విచారించాడు.
యేనాహం శీఘ్రమ్ ఆముఞ్చే మహాపాతకికిల్బిషాత్ యత్ర స్థిత్వా నరో యాతి విష్ణులోకమనుత్తమమ్
ఎటువంటి మార్గం ద్వారా నేను మహా పాపాల మచ్చ నుండి త్వరగా విముక్తి పొందగలను? అక్కడ నిలిచి ఉంటే, మనిషి విష్ణువు లోకాన్ని, అత్యుత్తమమైన స్థలాన్ని చేరతాడు.
కథం పృచ్ఛామి వై కృష్ణం యేనేదం కారితో ఽస్మ్యహమ్ ధృతరాష్ట్రం కథం పృచ్ఛే యస్య పుత్రశతం హతమ్
ఈ కార్యాన్ని చేయించిందెవరో ఆ కృష్ణుణ్ని నేను ఎలా అడగగలను? ధృతరాష్ట్రుడిని ఎలా అడుగుదును? అతని వందమంది కుమారులు చనిపోయారు.
వ్యాసం కథమహం పృచ్ఛే యస్య గోత్రక్షయః కృతః ఏవం వైక్లవ్యమాపన్నో ధర్మరాజో యుధిష్ఠిరః రుదన్తి పాణ్డవాః సర్వే భ్రాతృశోకపరిప్లుతాః
వ్యాసుడిని ఎలా అడుగుదును? అతని వంశమే నాశనం అయింది. ఇలా ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు దుఃఖంతో మునిగిపోయాడు. అన్నదమ్ముల మృతితో బాధపడుతూ పాండవులందరూ ఏడుస్తున్నారు.
యే చ తత్ర మహాత్మానః సమేతాః పాణ్డవాః స్మృతాః కున్తీ చ ద్రౌపదీ చైవ యే చ తత్ర సమాగతాః భూమౌ నిపతితాః సర్వే రుదన్తస్తు సమన్తతః
అక్కడ కూడిన మహాత్ములు, పాండవులు, కుంతీ, ద్రౌపదీ మరియు ఇతరులందరూ నేలపై పడిపోయి చుట్టూ ఏడుస్తున్నారు.
వారాణస్యాం మార్కణ్డేయస్ తేన జ్ఞాతో యుధిష్ఠిరః యథా వైక్లవ్యమాపన్నో రుదమానస్తు దుఃఖితః
వారాణసిలో మార్కండేయుడు యుధిష్ఠిరునికి పరిచయమయ్యాడు. అప్పటికి యుధిష్ఠిరుడు దుఃఖంలో మునిగిపోయి ఏడుస్తూ ఉన్నాడు.
అచిరేణైవ కాలేన మార్కణ్డేయో మహాతపాః సమ్ప్రాప్తో హాస్తినపురం రాజద్వారే హ్యతిష్ఠత
చాలా త్వరలో మహా తపస్వి మార్కండేయుడు హస్తినాపురానికి వచ్చి రాజద్వారంలో నిలిచాడు.
ద్వారపాలో ఽపి తం దృష్ట్వా రాజ్ఞః కథితవాన్ద్రుతమ్ త్వాం ద్రష్టుకామో మార్కణ్డేయో ద్వారి తిష్ఠత్యసౌ మునిః త్వరితో ధర్మపుత్రస్తు ద్వారమాగాదతః పరమ్
ద్వారపాలుడు మునిని చూసి వెంటనే రాజుకు తెలియజేశాడు: 'మార్కండేయుడు నిన్ను కలవాలనుకుంటున్నాడు. ఆ ముని ద్వారంలో ఉన్నాడు.' వెంటనే ధర్మపుత్రుడు అక్కడికి వెళ్లాడు.
స్వాగతం తే మహాభాగ స్వాగతం తే మహామునే అద్య మే సఫలం జన్మ అద్య మే తారితం కులమ్
మహాభాగుడా! మహామునీంద్రా! నీకు స్వాగతం. ఈరోజు నా జన్మ ఫలించిందని, నా వంశం రక్షించబడిందని భావిస్తున్నాను.
అద్య మే పితరస్తుష్టాస్ త్వయి దృష్టే మహామునే అద్యాహం పూతదేహో ఽస్మి యత్త్వయా సహ దర్శనమ్
ఈరోజు నన్ను చూసినందుకు నా పితృదేవతలు సంతోషించారు మహామునీంద్రా! నిన్ను దర్శించటం వల్ల నేను పవిత్రుడనయ్యాను.
సింహాసనే సమాస్థాప్య పాదశౌచార్చనాదిభిః యుధిష్ఠిరో మహాత్మా వై పూజయామాస తం మునిమ్
యుధిష్ఠిరుడు ఆ మునిని సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టి, పాదప్రక్షాళన మొదలైన ఆచారాలతో గౌరవంగా పూజించాడు.
తతః స తుష్టో మార్కణ్డః పూజితశ్చాహ తం నృపమ్ ఆఖ్యాహి త్వరితం రాజన్ కిమర్థం రుదితం త్వయా కేన వా విక్లవీభూతః కా బాధా తే కిమప్రియమ్
అప్పుడు ముని మార్కండేయుడు సంతోషంతో, పూజింపబడినవాడై రాజును అడిగాడు: 'రాజా! నీవు ఎందుకు ఏడుస్తున్నావు? ఏ కారణంతో బాధపడుతున్నావు? నీకు ఏమి ఇష్టం కాలేదు? నీ మనస్సు ఎందుకు కలవరపడింది?'
అస్మాకం చైవ యద్వృత్తం రాజ్యస్యార్థే మహామునే ఏతత్సర్వం విదిత్వా తు చిన్తావశముపాగతః
మహామునీంద్రా! రాజ్యాన్ని 위해 మాకు జరిగిన సంగతులన్నీ తెలుసుకున్న తర్వాత నేను ఆందోళనలో మునిగిపోయాను.
శృణు రాజన్మహాబాహో క్షత్రధర్మవ్యవస్థితమ్ నైవ దృష్టం రణే పాపం యుధ్యమానస్య ధీమతః
రాజా! బలవంతుడా! క్షత్రియ ధర్మాన్ని విను. యుద్ధంలో ధైర్యంగా పోరాడే వారికి పాపం ఉండదు.
కిం పునా రాజధర్మేణ క్షత్రియస్య విశేషతః తదేవం హృదయం కృత్వా తస్మాత్పాపం న చిన్తయేత్
అయితే రాజధర్మాన్ని పాటించే క్షత్రియునికి మరింత ప్రత్యేకత. అందువల్ల మనసు ధైర్యంగా ఉంచి పాపాన్ని గురించి విచారించవద్దు.
తతో యుధిష్ఠిరో రాజా ప్రణమ్య శిరసా మునిమ్ పప్రచ్ఛ వినయోపేతః సర్వపాతకనాశనమ్
అంతట రాజు యుధిష్ఠిరుడు మునికి తలవంచి వినయంగా సమస్త పాపాల నివృత్తి గురించి అడిగాడు.
పృచ్ఛామి త్వాం మహాప్రాజ్ఞ నిత్యం త్రైలోక్యదర్శినమ్ కథయ త్వం సమాసేన యేన ముచ్యేత కిల్బిషాత్
మహాపండితుడా! మూడు లోకాలను ఎల్లప్పుడూ దర్శించే వాడవు. పాపాల నుండి విముక్తి పొందే మార్గాన్ని సంక్షిప్తంగా చెప్పు.
శృణు రాజన్మహాబాహో సర్వపాతకనాశనమ్ ప్రయాగగమనం శ్రేష్ఠం నరాణాం పుణ్యకర్మణామ్
రాజా! బలవంతుడా! సమస్త పాపాలను నశింపజేసే మార్గాన్ని విను. పుణ్యకార్యులు అయిన మనుష్యులకు ప్రయాగానికి వెళ్లడం అతి ఉత్తమం.
భగవఞ్ఛ్రోతుమిచ్ఛామి పురా కల్పే యథాస్థితమ్ బ్రహ్మణా దేవముఖ్యేన యథావత్కథితం మునే
భగవంతుడా! పురాకల్పంలో బ్రహ్మదేవుడు ఎలా చెప్పాడో, నీవు ఎలా వివరించావో, ఆ సంగతిని నేను వినాలనుకుంటున్నాను.
కథం ప్రయాగగమనం నరాణాం తత్ర కీదృశమ్ మృతానాం కా గతిస్తత్ర స్నాతానాం తత్ర కిం ఫలమ్
ప్రయాగానికి మనుషులు ఎలా వెళ్తారు? అక్కడ మరణించినవారికి ఎలాంటి ఫలితం కలుగుతుంది? అక్కడ స్నానం చేసినవారికి ఏమి లాభం కలుగుతుంది?
యే వసన్తి ప్రయాగే తు బ్రూహి తేషాం చ కిం ఫలమ్ ఏతన్మే సర్వమాఖ్యాహి పరం కౌతూహలం హి మే
ప్రయాగంలో నివసించే వారికి ఎలాంటి ఫలితం లభిస్తుంది చెప్పు. ఈ సంగతులన్నీ నాకు వివరంగా చెప్పు, నాకు దీనిపై చాలా ఆసక్తి ఉంది.
కథయిష్యామి తే వత్స యచ్ఛ్రేష్ఠం తత్ర యత్ఫలమ్ పురా హి సర్వవిప్రాణాం కథ్యమానం మయా శ్రుతమ్
ప్రియమైన వాడా! అక్కడ కలిగే అత్యుత్తమ ఫలితాన్ని నేను నీకు చెప్తాను. ఇది పురాతన కాలంలో బ్రాహ్మణులందరి మధ్య చెప్పబడినదాన్ని నేను వినాను.
ఆ ప్రయాగప్రతిష్ఠానాద్ ఆపురాద్వాసుకేర్హ్రదాత్ కమ్బలాశ్వతరౌ నాగౌ నాగశ్చ బహుమూలకః ఏతత్ప్రజాపతేః క్షేత్రం త్రిషు లోకేషు విశ్రుతమ్
ప్రయాగం నుంచి ప్రతిష్ఠానానికి, ఆ పురం నుంచి వాసుకి సరస్సు వరకు, కంబల, అశ్వతర అనే నాగులు, ఇంకా బహుమూలక అనే సర్పం మధ్య ఉన్న ప్రాంతం — ఇది ప్రజాపతికి చెందిన క్షేత్రం, మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధి చెందినది.
తత్ర స్నాత్వా దివం యాన్తి యే మృతాస్తే ఽపునర్భవాః తతో బ్రహ్మాదయో దేవా రక్షాం కుర్వన్తి సంగతాః
అక్కడ స్నానం చేసినవారు స్వర్గానికి చేరుకుంటారు. అక్కడ మరణించినవారు మళ్లీ జన్మించరు. అందువల్ల బ్రహ్మా మొదలైన దేవతలు అందరూ అక్కడ రక్షణ కోసం కూడి ఉంటారు.
అన్యే చ బహవస్తీర్థాః సర్వపాపహరాః శుభాః న శక్యాః కథితుం రాజన్ బహువర్షశతైరపి సంక్షేపేణ ప్రవక్ష్యామి ప్రయాగస్య తు కీర్తనమ్
ఇంకా ఎన్నో పవిత్ర స్థలాలు ఉన్నాయి, అవన్నీ పాపాలను తొలగించే శుభప్రదమైనవే. రాజా! వాటిని వందల సంవత్సరాలు చెప్పినా పూర్తిగా వివరించలేను. కానీ ప్రయాగ మహిమను సంక్షిప్తంగా చెప్తాను.
షష్టిర్ధనుఃసహస్రాణి యాని రక్షన్తి జాహ్నవీమ్ యమునాం రక్షతి సదా సవితా సప్తవాహనః
అక్కడ గంగా నదిని అరవై వేల విల్లు కలిగినవారు కాపాడుతారు. యమునను ఏడుగురు గుర్రాలపై ప్రయాణించే సూర్యుడు ఎప్పుడూ రక్షిస్తాడు.
ప్రయాగం తు విశేషేణ సదా రక్షతి వాసవః మణ్డలం రక్షతి హరిర్ దైవతైః సహ సంగతః
ప్రయాగాన్ని ముఖ్యంగా ఇంద్రుడు ఎప్పుడూ కాపాడుతాడు. ఆ పవిత్ర ప్రదేశాన్ని హరి దేవతలతో కలిసి రక్షిస్తాడు.