దేవదైత్యగురూ తద్వత్ పీతశ్వేతౌ చతుర్భుజౌ దణ్డినౌ వరదౌ కార్యౌ సాక్షసూత్రకమణ్డలూ
దేవతల గురువు, దానవుల గురువులను కూడా పసుపు, తెలుపు రంగుల్లో, నాలుగు చేతులతో, దండం పట్టుకుని, వరాలిచ్చేలా, జపమాల, కమండలును ధరించి చూపాలి.
ఇన్ద్రనీలద్యుతిః శూలీ వరదో గృధ్రవాహనః బాణబాణాసనధరః కర్తవ్యో ఽర్కసుతస్ తథా
సూర్యుని కుమారుడైన శనిని నీలమణి వంటి ప్రకాశంతో, త్రిశూలం పట్టుకుని, వరాలిచ్చే వాడిగా, గిడ్డ గద్దపై కూర్చుని, బాణాలు, ధనుస్సు పట్టుకుని చూపాలి.
కరాలవదనః ఖడ్గచర్మశూలీ వరప్రదః నీలసింహాసనస్థశ్చ రాహురత్ర ప్రశస్యతే
రాహువును భయంకరమైన ముఖంతో, ఖడ్గం, కవచం, త్రిశూలం పట్టుకుని, వరాలిచ్చే వాడిగా, నీలి సింహాసనంపై కూర్చుని చూపాలి.
ధూమ్రా ద్విబాహవః సర్వే గదినో వికృతాననాః గృధ్రాసనగతా నిత్యం కేతవః స్యుర్వరప్రదాః
కేతువులను పొగటి రంగులో, రెండు చేతులతో, గదా పట్టుకుని, వంకర ముఖాలతో, ఎప్పుడూ గద్ద సింహాసనంపై కూర్చుని, వరాలిచ్చేలా చూపాలి.
సర్వే కిరీటినః కార్యా గ్రహా లోకహితావహాః స్వాఙ్గులేనోచ్ఛ్రితాః సర్వే శతమష్టోత్తరం సదా
ప్రతి గ్రహాన్నీ కిరీటంతో, లోకానికి మేలుచేసేవారిగా, తమవేలా వేలితో పైకి లేపబడినట్టు, ఎప్పుడూ నూట ఎనిమిది రూపాల్లో చూపాలి.
భగవన్భూతభవ్యేశ తథాన్యదపి యచ్ఛ్రుతమ్ భుక్తిముక్తిఫలాయాలం తత్పునర్ వక్తుమర్హసి
భూతభవిష్యత్తుల అధిపతీ, భగవంతుడా, భోగముక్తి ఫలితాన్ని కలిగించే దేనినైనా పూర్తిగా మళ్లీ చెప్పమని ప్రార్థిస్తున్నాను.
ఏవముక్తో ఽబ్రవీచ్ఛమ్భుర్ అయం వాఙ్మయపారగః మత్సమస్తపసా బ్రహ్మన్ పురాణశ్రుతివిస్తరైః
అలా అడిగినప్పుడు, శంభుడు వాక్కు నిపుణుడిగా ఇలా అన్నాడు: బ్రహ్మన్, నా తపస్సు వల్ల, పురాణాలు, వేదాల విస్తారంతో నేను చెప్పుతాను.
ధర్మో ఽయం వృషరూపేణ నన్దీ నామ గణాధిపః ధర్మాన్మాహేశ్వరాన్ వక్ష్యత్ యతఃప్రభృతి నారద
ఈ ధర్మం వృషభ రూపంలో ఉన్న నంది అనే గణాధిపతి. నరదా, ఈయన ద్వారా మహేశ్వర వ్రతాలను నేను వివరించబోతున్నాను.
ఇత్యుక్త్వా దేవదేవేశస్ తత్రైవాన్తరధీయత నారదో ఽపి హి శుశ్రూషుర్ అపృచ్ఛన్నన్దికేశ్వరమ్ ఆదిష్టస్త్వం శివేనేహ వద మాహేశ్వరం వ్రతమ్
ఇలా చెప్పిన దేవతల దేవుడు అక్కడే అంతర్ధానం అయ్యాడు. నారదుడు వినాలనే ఆసక్తితో, శివుడు చెప్పినట్లు నందికేశ్వరుని అడిగాడు: ఇక్కడ మహేశ్వర వ్రతాన్ని చెప్పు.
శృణుష్వావహితో బ్రహ్మన్ వక్ష్యే మాహేశ్వరం వ్రతమ్ త్రిషు లోకేషు విఖ్యాతా నామ్నా శివచతుర్దశీ
బ్రహ్మన్, శ్రద్ధగా విను. మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధమైన శివచతుర్దశి అనే మహేశ్వర వ్రతాన్ని నేను వివరించబోతున్నాను.
మార్గశీర్షత్రయోదశ్యాం సితాయామేకభోజనః ప్రార్థయేద్దేవదేవేశం త్వామహం శరణం గతః
మార్గశిర మాసంలో శుక్ల పక్ష త్రయోదశి రోజున ఒక్కసారి భోజనం చేసి, దేవతల దేవుడైన నిన్ను ఆశ్రయించాను అని ప్రార్థించాలి.
చతుర్దశ్యాం నిరాహారః సమ్యగభ్యర్చ్య శంకరమ్ సువర్ణవృషభం దత్త్వా భోక్ష్యామి చ పరే ఽహని
చతుర్దశి రోజున ఉపవాసంగా ఉండి, శంకరుని పూజించి, బంగారు వృషభాన్ని దానం చేసి, మరుసటి రోజు భోజనం చేయాలి.
ఏవం నియమకృత్సుప్త్వా ప్రాతరుత్థాయ మానవః కృతస్నానజపఃపశ్చాద్ ఉమయా సహ శంకరమ్ పూజయేత్కమలైః శుభ్రైర్ గన్ధమాల్యానులేపనైః
ఈ విధంగా నియమాన్ని పాటించి, నిద్రించి, ఉదయం లేచి, స్నానం చేసి, జపం చేసి, ఉమాదేవితో కలిసి శంకరుని తెల్ల పద్మాలతో, సుగంధ మాలలతో, అబ్బురపు లేపనాలతో పూజించాలి.
పాదౌ నమః శివాయేతి శిరః సర్వాత్మనే నమః త్రినేత్రాయేతి నేత్రాణి లలాటం హరయే నమః
పాదాలకు 'శివాయ నమః' అని నమస్కరించాలి; తలకు 'సర్వాత్మనే నమః', కళ్లకు 'త్రినేత్రాయ నమః', నుదిటికి 'హరాయ నమః' అని వందనం చేయాలి.
ముఖమిన్దుముఖాయేతి శ్రీకణ్ఠాయేతి కంధరామ్ సద్యోజాతాయ కర్ణౌ తు వామదేవాయ వై భుజౌ
చంద్రముఖి వంటి ముఖాన్ని పూజిస్తూ, కంఠాన్ని శ్రీకంఠుడికి అర్పిస్తూ, చెవులను సద్యోజాతునికి, భుజాలను వామదేవునికి అర్పించాలి.
అఘోరహృదయాయేతి హృదయం చాభిపూజయేత్ స్తనౌ తత్పురుషాయేతి తథేశానాయ చోదరమ్
హృదయాన్ని అఘోరుని హృదయంగా భావించి పూజించాలి. వక్షోజాలను తత్పురుషునికి, పొట్టను ఈశానునికి అర్పించాలి.
పార్శ్వౌ చానన్తధర్మాయ జ్ఞానభూతాయ వై కటిమ్ ఊరూ చానన్తవైరాగ్యసింహాయేత్యభిపూజయేత్
పక్కలను అనంతధర్మునికి, నడుమును జ్ఞానస్వరూపుడికి, తొడలను అనంతవైరాగ్యసింహునికి అర్పించి పూజించాలి.
అనన్తైశ్వర్యనాథాయ జానునీ చార్చయేద్బుధః ప్రధానాయ నమో జఙ్ఘే గుల్ఫౌ వ్యోమాత్మనే నమః
మోకాళ్లను అనంత ఐశ్వర్యాధిపతికి, కాలును ప్రధానునికి, మడమలను ఆకాశస్వరూపుడికి నమస్కరించి పూజించాలి.
వ్యోమకేశాత్మరూపాయ కేశాన్పృష్ఠం చ పూజయేత్ నమః పుష్ట్యై నమస్తుష్ట్యై పార్వతీం చాపి పూజయేత్
జుట్టును, వెన్నెముకను ఆకాశస్వరూపుడికి అర్పించి పూజించాలి. పుష్టికి, తుష్టికి నమస్కరించి, పార్వతిని కూడా పూజించాలి.
తతస్తు వృషభం హైమమ్ ఉదకుమ్భసమన్వితమ్ శుక్లమాల్యామ్బరధరం పఞ్చరత్నసమన్వితమ్ భక్ష్యైర్నానావిధైర్యుక్తం బ్రాహ్మణాయ నివేదయేత్
తరువాత బంగారు వృషభాన్ని, నీటికుండతో, తెల్ల పూలమాలలు, వస్త్రాలు ధరించి, ఐదు రత్నాలతో అలంకరించి, ఎన్నో రకాల భోజనాలతో కూడినదాన్ని బ్రాహ్మణునికి సమర్పించాలి.
ప్రీయతాం దేవదేవో ఽత్ర సద్యోజాతః పినాకధృక్ తతో విప్రాన్సమాహూయ తర్పయేద్భక్తితః శుభాన్ పృషదాజ్యం చ సంప్రాశ్య స్వపేద్భూమావుదఙ్ముఖః
ఇక్కడ దేవదేవుడైన సద్యోజాతుడు, పినాకధారి ప్రసన్నుడవ్వాలని కోరాలి. తరువాత పవిత్రమైన బ్రాహ్మణులను ఆహ్వానించి, భక్తితో సంతృప్తిపర్చాలి. clarified butterను స్వయంగా స్వీకరించి, ఉత్తర దిశగా తల పెట్టి నేలపై నిద్రించాలి.
పఞ్చదశ్యాం చ సమ్పూజ్య విప్రాన్భుఞ్జీత వాగ్యతః తద్వత్కృష్ణచతుర్దశ్యామ్ ఏతత్సర్వం సమాచరేత్
పదిహేనవ తేదీన బ్రాహ్మణులను పూజించి, మౌనంగా ఉండి భోజనం చేయాలి. అలాగే కృష్ణ చతుర్దశినాడు కూడా ఇదే విధంగా చేయాలి.
చతుర్దశీషు సర్వాసు కుర్యాత్పూర్వవదర్చనమ్ యే తు మాసే విశేషాః స్యుస్ తాన్నిబోధ క్రమాదిహ
ప్రతి చతుర్దశినాడు మునుపటిలాగే పూజ చేయాలి. ఇప్పుడు ప్రతి నెలలో ఉండే ప్రత్యేక నియమాలను వరుసగా విను.
మార్గశీర్షాదిమాసేషు క్రమాదేతదుదీరయేత్ శంకరాయ నమస్తే ఽస్తు నమస్తే కరవీరక
మార్గశీర్ష మొదలైన నెలల్లో వరుసగా ఇలా పఠించాలి — శంకరునికి నమస్కారం, కరవీరకునికి నమస్కారం.
త్ర్యమ్బకాయ నమస్తే ఽస్తు మహేశ్వరమతః పరమ్ నమస్తే ఽస్తు మహాదేవ స్థాణవే చ తతః పరమ్
త్ర్యంబకునికి నమస్కారం, పరమమైన మహేశ్వరునికి నమస్కారం, మహాదేవునికి నమస్కారం, తరువాత స్థాణువుకి నమస్కారం.
నమః పశుపతే నాథ నమస్తే శమ్భవే పునః నమస్తే పరమానన్ద నమః సోమార్ధధారిణే
పశుపతినాధునికి నమస్కారం, శంభువుకి మళ్లీ నమస్కారం, పరమానందునికి నమస్కారం, సోమార్ధధారికి నమస్కారం.
నమో భీమాయ ఇత్యేవం త్వామహం శరణం గతః గోమూత్రం గోమూయం క్షీరం దధి సర్పిః కుశోదకమ్
భీమునికి నమస్కారం. ఇలా నేను నీ శరణు పొందాను. ఆవు మూత్రం, ఆవు పేడ, పాలు, పెరుగు, నెయ్యి, కుశతో కలిపిన నీరు—
పఞ్చగవ్యం తతో బిల్వం కర్పూరం చాగురుం యవాః తిలాః కృష్ణాశ్చ విధివత్ ప్రాశనం క్రమశః స్మృతమ్ ప్రతిమాసం చతుర్దశ్యోర్ ఏకైకం ప్రాశనం స్మృతమ్
ఈ అయిదు ఆవుపదార్థాలు, తరువాత బిల్వపత్రం, కర్పూరం, అగరు, యవలు, నల్ల నువ్వులు — ఇవన్నీ క్రమంగా నియమంగా సేవించాలి. ప్రతి నెల చతుర్దశినాడు వాటిలో ఒక్కోటి సేవించాలి.
మన్దారమాలతీభిశ్చ తథా ధత్తూరకైరపి సిన్దువారైరశోకైశ్చ మల్లికాభిశ్చ పాటలైః
మందార, మాలతీ, అలాగే ధత్తూర, సిందువార, అశోక, మల్లిక, పాటల పుష్పాలతో—
అర్కపుష్పైః కదమ్బైశ్చ శతపత్త్ర్యా తథోత్పలైః ఏకైకేన చతుర్దశ్యోర్ అర్చయేత్పార్వతీపతిమ్
అర్కపువ్వులు, కదంబ, శతపత్ర, తామరపువ్వులతో ప్రతి చతుర్దశినాడు పార్వతీపతిని ఒక్కొక్క పువ్వుతో పూజించాలి.