దైత్యాధిపానామథ దానవానాం ప్రహ్లాదమీశం చ యమం పితౄణామ్ పిశాచరక్షఃపశుభూతయక్షవేతాలరాజం త్వ్ అథ శూలపాణిమ్
దైత్యులకు, దానవులకు ప్రహ్లాదుని అధిపతిగా, పితృదేవతలకు యముని, పిశాచులు, రాక్షసులు, పశువులు, భూతాలు, వేతాళాలకు త్రిశూలధారిని అధిపతిగా నియమించాడు.
ప్రాలేయశైలం చ పతిం గిరీణామ్ ఈశం సముద్రం ససరిన్నదానామ్ గన్ధర్వవిద్యాధరకింనరాణామ్ ఈశం పునశ్చిత్రరథం చకార
పర్వతాలకు హిమవంతుడిని, నదులకు సముద్రుణ్ని, గంధర్వులు, విద్యాధరులు, కిన్నరులకు మళ్లీ చిత్రరథుని అధిపతిగా చేసాడు.
నాగాధిపం వాసుకిముగ్రవీర్యం సర్పాధిపం తక్షకమాదిదేశ దిశాం గజానామధిపం చకార గజేన్ద్రమైరావతనామధేయమ్
నాగులకు భయంకరమైన బలమున్న వాసుకిని, సర్పాలకు తక్షకుని, దిక్కుల ఏనుగులకు గజేంద్రుడు అయిన ఐరావతుని అధిపతిగా నియమించాడు.
సుపర్ణమీశం పతతామథాశ్వరాజానముచ్చైఃశ్రవసం చకార సింహం మృగాణాం వృషభం గవాం చ ప్లక్షం పునః సర్వవనస్పతీనామ్
పక్షులకు సుపర్ణుడిని, గుర్రాలకు ఉచ్చైశ్రవసుని, మృగాలకు సింహాన్ని, ఆవులకు వృషభాన్ని, మళ్లీ అన్ని వృక్షాలకు ప్లక్షవృక్షాన్ని అధిపతిగా చేసాడు.
పితామహః పూర్వమథాభ్యషిఞ్చచ్ చైతాన్పునః సర్వదిశాధినాథాన్ పూర్వేణ దిక్పాలమ్ అథాభ్యషిఞ్చన్ నామ్నా సుధర్మాణమ్ అరాతికేతుమ్
ముందుగా పితామహుడు వీరిని అన్ని దిక్కులకు అధిపతులుగా అభిషేకించాడు. తరువాత, సుధర్ముడు అనే అరాతికేతువును తూర్పు దిక్కు పాలకుడిగా నియమించాడు.
తతో ఽధిపం దక్షిణతశ్చకార సర్వేశ్వరం శఙ్ఖపదాభిధానమ్ స కేతుమన్తం చ దిగీశమీశశ్ చకార పశ్చాద్ భువనాణ్డగర్భః
అతడు దక్షిణ దిక్కుకు శంఖపదుడిని, అన్ని లోకాలకు అధిపతిని నియమించాడు. తరువాత, పశ్చిమ దిక్కుకు కేతుమంతుడిని, ఈ భువనాండ గర్భుడిని నియమించాడు.
హిరణ్యరోమాణమ్ ఉదగ్దిగీశం ప్రజాపతిర్ దేవసుతం చకార అద్యాపి కుర్వన్తి దిశామ్ అధీశాః శత్రూన్ దహన్తస్తు భువో ఽభిరక్షామ్
ప్రజాపతి దేవసుతుడైన హిరణ్యరోమాను ఉత్తర దిక్కు పాలకుడిగా నియమించాడు. ఇప్పటికీ ఈ దిక్కుల అధిపతులు శత్రువులను సంహరించి భూమిని కాపాడుతున్నారు.
చతుర్భిర్ ఏభిః పృథునామధేయో నృపో ఽభిషిక్తః ప్రథమం పృథివ్యామ్ గతే ఽన్తరే చాక్షుషనామధేయే వైవస్వతాఖ్యే చ పునః ప్రవృత్తే ప్రజాపతిః సో ఽస్య చరాచరస్య బభూవ సూర్యాన్వయవంశచిహ్నః
ఈ నలుగురితో పాటు, పృథు అనే రాజును మొదట భూమిపై అభిషేకించారు. చాక్షుష నామకాల యుగం ముగిసిన తరువాత, వైవస్వత నామకాల యుగం మొదలయ్యింది. అప్పుడా సూర్యవంశీయుడు, ప్రజలందరికీ అధిపతిగా అయ్యాడు.
ఏవం శ్రుత్వా మనుః ప్రాహ పునరేవ జనార్దనమ్ పూర్వేషాం చరితం బ్రూహి మనూనాం మధుసూదన
ఇలా విన్న మనువు మళ్లీ జనార్దనుని అడిగాడు: 'మధుసూదనా! మునుపటి మనువుల చరిత్రను నాకు చెప్పు.'
మన్వన్తరాణి రాజేన్ద్ర మనూనాం చరితం చ యత్ ప్రమాణం చైవ కాలస్య తాం సృష్టిం చ సమాసతః
ఓ రాజా! మనువుల యుగాలు, వారి కార్యాలు, కాల పరిమాణం, ఆ సృష్టి — ఇవన్నీ సంక్షిప్తంగా నాకు వివరించు.
ఏకచిత్తః ప్రశాన్తాత్మా శృణు మార్తణ్డనన్దన యామా నామ పురా దేవా ఆసన్ స్వాయమ్భువాన్తరే
ఒకే మనస్సుతో, ప్రశాంత హృదయంతో విను, ఓ సూర్యుని కుమారుడా! స్వాయంభువ మనువుని యుగంలో యామా అనే దేవతలు ఉన్నారు.
సప్తైవ ఋషయః పూర్వే యే మరీచ్యాదయః స్మృతాః ఆగ్నీధ్రశ్చాగ్నిబాహుశ్చ సహః సవన ఏవ చ
మునుపటి ఏడుగురు మహర్షులు — మరీచి మొదలైన వారు, అలాగే అగ్నీధ్రుడు, అగ్నిబాహుడు, సహ, సవనుడు కూడా ఉన్నారు.
జ్యోతిష్మాన్ ద్యుతిమాన్ హవ్యో మేధా మేధాతిథిర్ వసుః స్వాయమ్భువస్యాస్య మనోర్ దశైతే వంశవర్ధనాః
జ్యోతిష్మాన్, ద్యుతిమాన్, హవ్య, మేధ, మేధాతిథి, వసు — వీరు పదిమంది, స్వాయంభువ మనువు కుమారులు, వంశాన్ని పెంచినవారు.
ప్రతిసర్గమిమే కృత్వా జగ్ముర్యత్పరమంపదమ్ ఏతత్ స్వాయమ్భువం ప్రోక్తం స్వారోచిషమతః పరమ్
ఈ సృష్టి చక్రాలను పూర్తి చేసి, వారు పరమ పదాన్ని పొందారు. ఇది స్వాయంభువ యుగం. తరువాత స్వారోచిష యుగం వస్తుంది.
స్వారోచిషస్య తనయాశ్ చత్వారో దేవవర్చసః నభోనభస్యప్రసృతిభానవః కీర్తివర్ధనాః
స్వారోచిషుడికి నలుగురు కుమారులు — నభ, నభస్య, ప్రసృతి, భానవ — వీరందరూ దేవతులవలె ప్రకాశవంతులు, కీర్తిని పెంచేవారు.
దత్తో నిశ్చ్యవనస్తమ్బః ప్రాణః కశ్యప ఏవ చ ఔర్వో బృహస్పతిశ్చైవ సప్తైతే ఋషయః స్మృతాః
దత్త, నిశ్చయవన, స్థంభ, ప్రాణ, కశ్యప, ఔర్వ, బృహస్పతి — వీరు ఏడుగురు మహర్షులుగా గుర్తించబడ్డారు.
దేవాశ్చ తుషితా నామ స్మృతాః స్వారోచిషే ఽన్తరే హస్తీన్ద్రః సుకృతో మూర్తిర్ ఆపో జ్యోతిరయః స్మయః
స్వారోచిష యుగంలో తుషిత దేవతలు ప్రసిద్ధి చెందారు. హస్తీంద్రుడు, సుకృతుడు, మూర్తి, ఆప, జ్యోతిరయుడు, స్మయుడు కూడా ఉన్నారు.
వసిష్ఠస్య సుతాః సప్త యే ప్రజాపతయః స్మృతాః ద్వితీయమేతత్కథితం మన్వన్తరమతః పరమ్
వసిష్ఠుని కుమారులు ఏడుగురు, ప్రజాపతులుగా ప్రసిద్ధి చెందారు. ఇది రెండవ మన్వంతరం. తరువాతి మన్వంతరం గురించి చెబుతాను.
ఔత్తమీయం ప్రవక్ష్యామి తథా మన్వన్తరం శుభమ్ మనుర్నామౌత్తమిర్యత్ర దశ పుత్రానజీజనత్
ఇప్పుడు ఉత్తమ మన్వంతరాన్ని వివరించబోతున్నాను. అక్కడ ఉత్తముడు అనే మనువు పది మంది కుమారులను పొందాడు.
ఈష ఊర్జశ్చ తర్జశ్ చ శుచిః శుక్రస్తథైవ చ మధుశ్ చ మాధవశ్చైవ నభస్యో ఽథ నభాస్తథా
ఈష, ఊర్జ, తర్జ, శుచీ, శుక్ర, మధు, మాధవ, నభస్య, అలాగే నభ కూడా ఉన్నారు.
సహః కనీయానేతేషామ్ ఉదారః కీర్తివర్ధనః భావనాస్ తత్ర దేవాః స్యుర్ ఊర్జాః సప్తర్షయః స్మృతాః
వారిలో సహ అనే వాడు చిన్నవాడు, ఉదారుడు, కీర్తిని పెంచేవాడు. అక్కడ భావనులు దేవతలు, ఊర్జలు ఏడుగురు మహర్షులుగా గుర్తించబడ్డారు.
కౌకురుణ్డిశ్చ దాల్భ్యశ్చ శఙ్గః ప్రవహణః శివః సితశ్చ సస్మితశ్చైవ సప్తైతే యోగవర్ధనాః
కౌకురుండి, దాల్భ్య, శంగ, ప్రవహణ, శివ, సిత, సస్మిత — వీరు ఏడుగురు యోగాన్ని అభివృద్ధి చేసినవారు.
మన్వన్తరం చతుర్థం తు తామసం నామ విశ్రుతమ్ కవిః పృథుస్ తథైవాగ్నిర్ అకపిః కపిరేవ చ
నాలుగవ మన్వంతరాన్ని 'తామస'మని ప్రసిద్ధి. ఆ కాలంలో కవి, పృథు, అగ్ని, అకపి, కపి అనే ఋషులు ఉన్నారు.
తథైవ జల్పధీమానౌ మునయః సప్త తామసే సాధ్యా దేవగణా యత్ర కథితాస్తామసే ఽన్తరే
అలాగే తామస మన్వంతరంలో జల్పధీ, ధీమాన్ అనే ఇద్దరు మునులు, ఇంకా ఏడుగురు మహర్షులు ఉన్నారు. ఆ తామస కాలంలో సాధ్యులు దేవతలుగా చెప్పబడ్డారు.
అకల్మషస్ తథా ధన్వీ తపోమూలస్తపోధనః తపోరతిస్తపస్యశ్చ తపోద్యుతిపరంతపౌ
అకల్మషుడు, ధన్వీ, తపోమూలుడు, తపోధనుడు, తపోరతి, తపస్య, తపోద్యుతి, పరంతపుడు అనే పేర్లు ప్రస్తావించబడ్డాయి.
తపోభాగీ తపోయోగీ ధర్మాచారరతాః సదా తామసస్య సుతాః సర్వే దశ వంశవివర్ధనాః
తపోభాగి, తపయోగి, ఎల్లప్పుడూ ధర్మాచరణలో నిమగ్నమైన వారు—ఈ పది మంది తామసుని కుమారులు వంశాన్ని అభివృద్ధి చేశారు.
పఞ్చమస్య మనోస్ తద్వద్ రైవతస్యాన్తరం శృణు దేవబాహుః సుబాహుశ్చ పర్జన్యః సోమపో మునిః
ఇప్పుడు ఐదవ మన్వంతరమైన 'రైవత' గురించి విను. ఆ కాలంలో దేవబాహు, సుబాహు, పర్జన్యుడు, సోమపుడు అనే మునులు ఉన్నారు.
హిరణ్యరోమా సప్తాశ్వః సప్తైతే ఋషయః స్మృతాః దేవాశ్చాభూతరజసస్ తథా ప్రకృతయః శుభాః
హిరణ్యరోమా, సప్తాశ్వుడు—ఈ ఏడుగురు ఋషులుగా గుర్తించబడ్డారు. ఆ కాలంలో దేవతలు ఆభూతరజసులు అని, ప్రకృతులు శుభంగా ఉన్నాయని చెప్పబడింది.
అరుణస్ తత్త్వదర్శీ చ విత్తవాన్హవ్యపః కపిః యుక్తో నిరుత్సుకః సత్త్వో నిర్మోహో ఽథ ప్రకాశకః
అరుణుడు, తత్వదర్శి, సంపన్నుడైన హవ్యుడు, కపి, యుక్తుడు, నిరుత్సుకుడు, సత్వ, నిర్మోహుడు, ప్రకాశకుడు అనే పేర్లు చెప్పబడ్డాయి.
ధర్మవీర్యబలోపేతా దశైతే రైవతాత్మజాః భృగుః సుధామా విరజాః సహిష్ణుర్నాద ఏవ చ
ధర్మం, వీర్యం, బలం కలిగిన ఈ పది మంది రైవతుని కుమారులు—భృగు, సుధామా, విరజా, సహిష్ణు, నాదుడు మొదలైనవారు—పేర్కొనబడ్డారు.