మత్స్యపురాణమ్

యుగాన్తవాతాభిహతా యదా భవతి నౌర్ నృప శృఙ్గే ఽస్మిన్మమ రాజేన్ద్ర తదేమాం సంయమిష్యసి

యుగాంతం వచ్చినప్పుడు, గాలులు పడవను తాకినప్పుడు, ఓ రాజేంద్ర, నీవు ఈ నా కొమ్ముకు పడవను కట్టాలి.

తతో లయాన్తే సర్వస్య స్థావరస్య చరస్య చ ప్రజాపతిస్త్వం భవితా జగతః పృథివీపతే

అంతటితో, చలించేవి, నిశ్చలమైనవి అన్నీ లయమైన తర్వాత, ఓ భూమిపతి, నీవే ఈ లోకానికి ప్రజాపతి అవుతావు.

ఏవం కృతయుగస్యాదౌ సర్వజ్ఞో ధృతిమాన్నృపః మన్వన్తరాధిపశ్చాపి దేవపూజ్యో భవిష్యసి

ఇలా కృతయుగ ప్రారంభంలో, నీవు సర్వజ్ఞుడిగా, ధైర్యవంతుడిగా, మన్వంతరాధిపతిగా, దేవతలకు పూజ్యుడిగా అవుతావు.

ఏవముక్తో మనుస్తేన పప్రచ్ఛ మధుసూదనమ్ భగవన్కియద్భిర్వర్షైర్ భవిష్యత్యన్తరక్షయః

ఇలా విని, మనువు మధుసూదనుడిని అడిగాడు: "భగవంతా, ఎంత సంవత్సరాల తర్వాత ఈ వినాశనం జరుగుతుంది?"

సత్త్వాని చ కథం నాథ రక్షిష్యే మధుసూదన త్వయా సహ పునర్యోగః కథం వా భవితా మమ

"ప్రభూ, మధుసూదనా, నేను ఈ ప్రాణులను ఎలా రక్షించాలి? మళ్లీ నీతో నాకు ఏ విధంగా కలయిక కలుగుతుంది?"

అద్యప్రభృత్యనావృష్టిర్ భవిష్యతి మహీతలే యావద్వర్షశతం సాగ్రం దుర్భిక్షమ్ అశుభావహమ్

ఈ రోజు నుంచి వంద సంవత్సరాల పాటు భూమిపై వాన పడదు. దుర్భిక్షం వచ్చి, అనర్థాలు కలుగుతాయి.

తతో ఽల్పసత్త్వక్షయదా రశ్మయః సప్త దారుణాః సప్తసప్తేర్భవిష్యన్తి ప్రతప్తాఙ్గారవర్షిణః

తర్వాత, జీవులు చాలా తక్కువగా మిగిలి, నశించిపోతున్నప్పుడు, ఏడుగురు భయంకరమైన సూర్యకిరణాలు కనిపించి, ఎర్రటి అగ్ని మంటలు వర్షంలా కురిపిస్తాయి.

ఔర్వానలో ఽపి వికృతిం గమిష్యతి యుగక్షయే విషాగ్నిశ్చాపి పాతాలాత్ సంకర్షణముఖచ్యుతః భవస్యాపి లలాటోత్థస్ తృతీయనయనానలః

యుగాంతంలో, ఔర్వ అగ్ని భయంకరంగా మారుతుంది. పాతాళంలో సంకర్షణుడు నోటినుంచి విషాగ్ని బయటపడుతుంది. భవుడు నుదుటిపై ఉన్న మూడవ కన్ను నుండి అగ్ని వెలువడుతుంది.

త్రిజగన్నిర్దహన్ క్షోభం సమేష్యతి మహామునే ఏవం దగ్ధా మహీ సర్వా యదా స్యాద్భస్మసంనిభా

ఈ అగ్ని మూడు లోకాలను కాల్చి, కలకలం కలిగిస్తుంది, మహర్షీ! అప్పుడు భూమంతా బూడిదలా మారిపోతుంది.

ఆకాశమూష్మణా తప్తం భవిష్యతి పరంతప తతః సదేవనక్షత్రం జగద్యాస్యతి సంక్షయమ్

ఆకాశం కూడా భయంకరమైన వేడితో మండిపోతుంది. అప్పుడు దేవతలు, నక్షత్రాలతో కలసి ఈ జగత్తు అంతా నాశనం అవుతుంది.

సంవర్తో భీమనాదశ్చ ద్రోణశ్చణ్డో బలాహకః విద్యుత్పతాకః శోణస్తు సప్తైతే లయవారిదాః

సంవర్త, భీమనాద, ద్రోణ, చండ, బలాహక, విద్యుత్‌పతాక, శోణ—ఈ ఏడూ లయమేఘాలు.

అగ్నిప్రస్వేదసమ్భూతాః ప్లావయిష్యన్తి మేదినీమ్ సముద్రాః క్షోభమాగత్య చైకత్వేన వ్యవస్థితాః

ఈ మేఘాలు అగ్నిపొంగిన చెమటతో పుట్టి, భూమిని ముంచేస్తాయి. సముద్రాలు కలత చెందిపోతూ, ఒకటిగా కలిసిపోతాయి.

ఏతదేకార్ణవం సర్వం కరిష్యన్తి జగత్త్రయమ్ వేదనావమిమాం గృహ్య సత్త్వబీజాని సర్వశః

అవి మూడు లోకాలను ఒకే సముద్రంగా మార్చేస్తాయి. వేద నౌకను, అన్ని జీవబీజాలను తీసుకుని పోతాయి.

ఆరోప్య రజ్జుయోగేన మత్ప్రదత్తేన సువ్రత సంయమ్య నావం మచ్ఛృఙ్గే మత్స్యభావాభిరక్షితః

నేను ఇచ్చిన కట్టితో నౌకను బంధించి, నా మత్స్యరూపంలో ఉన్న కొమ్ముకు కట్టాలి. అప్పుడు నేను నిన్ను కాపాడుతాను.

ఏకః స్థాస్యసి దేవేషు దగ్ధేష్వపి పరంతప సోమసూర్యావహం బ్రహ్మా చతుర్లోకసమన్వితః

పరాంతపా! దేవతలు కాలిపోయినా, నీవు ఒక్కడే బ్రహ్మతో, చంద్రసూర్యులను మోసే బ్రహ్మతో, నాలుగు లోకాలతో కలిసి మిగిలిపోతావు.

నర్మదా చ నదీ పుణ్యా మార్కణ్డేయో మహానృషిః భవో వేదాః పురాణాని విద్యాభిః సర్వతోవృతమ్

పుణ్యమైన నర్మదా నది, మహర్షి మార్కండేయుడు, భవుడు, వేదాలు, పురాణాలు, అన్ని విద్యలు—ఇవి అన్నీ చుట్టూ ఉంటాయి.

త్వయా సార్ధమిదం విశ్వం స్థాస్యత్యన్తరసంక్షయే ఏవమేకార్ణవే జాతే చాక్షుషాన్తరసంక్షయే

నీవు ఉన్నప్పుడు, ఈ విశ్వం మధ్యకాల ప్రళయంలో నిలిచి ఉంటుంది. చాక్షుషాంతర ప్రళయంలో ఒకే సముద్రం ఏర్పడినప్పుడు కూడా ఇలానే జరుగుతుంది.

వేదాన్ప్రవర్తయిష్యామి త్వత్సర్గాదౌ మహీపతే ఏవముక్త్వా స భగవాంస్ తత్రైవాన్తరధీయత

నరపతి! నీ సృష్టి ప్రారంభంలో నేను వేదాలను ప్రవేశపెడతాను. ఇలా చెప్పి, ఆ భగవంతుడు అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు.

మనుర్ అప్యాస్థితో యోగం వాసుదేవప్రసాదజమ్ అభ్యసన్ యావద్ ఆభూతసమ్ప్లవం పూర్వసూచితమ్

మనువు కూడా వాసుదేవుని కృపతో కలిగిన యోగాన్ని ఆచరిస్తూ, ముందే చెప్పిన మహాప్రళయం వచ్చే వరకు సాధన చేశాడు.

కాలే యథోక్తే సంజాతే వాసుదేవముఖోద్గతే శృఙ్గీ ప్రాదుర్బభూవాథ మత్స్యరూపీ జనార్దనః

నిర్దిష్టమైన కాలం వచ్చినప్పుడు, వాసుదేవుని నోటినుంచి కొమ్ముతో మత్స్యరూపంలో జనార్దనుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు.

భుజంగో రజ్జురూపేణ మనోః పార్శ్వముపాగమత్ భూతాన్సర్వాన్సమాకృష్య యోగేనారోప్య ధర్మవిత్

ఒక పాము కట్టిలా మారి మనువు పక్కన వచ్చింది. ధర్మజ్ఞుడు యోగబలంతో అన్ని జీవులను సమీకరించి నౌకలోకి ఎక్కించాడు.

భుజంగరజ్జ్వా మత్స్యస్య శృఙ్గే నావమయోజయత్ ఉపర్యుపస్థితస్తస్యాః ప్రణిపత్య జనార్దనమ్

ఆ పాము కట్టితో మత్స్యుని కొమ్ముకు నౌకను బంధించాడు. ఆ నౌకపై నిలబడి జనార్దనునికి నమస్కరించాడు.

ఆభూతసమ్ప్లవే తస్మిన్న్ అతీతే యోగశాయినా పృష్టేన మనునా ప్రోక్తం పురాణం మత్స్యరూపిణా తదిదానీం ప్రవక్ష్యామి శృణుధ్వమృషిసత్తమాః

ఆ మహాప్రళయం ముగిసిన తర్వాత, యోగనిద్రలో ఉన్న మత్స్యరూపుడైన భగవంతుణ్ణి మనువు ప్రశ్నించాడు. ఆ పురాణాన్ని ఇప్పుడు నేను మీకు చెప్పబోతున్నాను, మహర్షులారా, వినండి.

యద్భవద్భిః పురా పృష్టః సృష్ట్యాదికమహం ద్విజాః తద్ ఏవైకార్ణవే తస్మిన్ మనుః పప్రచ్ఛ కేశవమ్

మునులారా! మీరు నన్ను ముందుగా సృష్టి మొదలైన విషయాల గురించి అడిగారు కదా. అదే ప్రశ్నను మనువు, ఆ ఆదికాలంలో సముద్రంపై ఉన్నప్పుడు, కేశవుని అడిగాడు.

ఉత్పత్తిం ప్రలయం చైవ వంశాన్మన్వన్తరాణి చ వంశ్యానుచరితం చైవ భువనస్య చ విస్తరమ్

ఆయన సృష్టి, లయ, వంశాలు, మనువులు, వారి సంతానుల చరిత్ర, లోకాల విస్తారాన్ని కూడా అడిగాడు.

దానధర్మవిధిం చైవ శ్రాద్ధకల్పం చ శాశ్వతమ్ వర్ణాశ్రమవిభాగం చ తథేష్టాపూర్తసంజ్ఞితమ్

దానం, ధర్మానికి సంబంధించిన నియమాలు, శ్రాద్ధానికి శాశ్వతమైన విధానం, వర్ణాశ్రమాల విభాగం, యజ్ఞాలు, పుణ్యకార్యాలు అని పిలవబడే వాటి గురించి కూడా ప్రశ్నించాడు.

దేవతానాం ప్రతిష్ఠాది యచ్చాన్యద్విద్యతే భువి తత్సర్వం విస్తరేణ త్వం ధర్మం వ్యాఖ్యాతుమర్హసి

దేవతల స్థాపన, భూమిపై ఉన్న ఇతర విషయాలన్నింటి గురించి కూడా అడిగాడు. ఈ ధర్మాన్ని నీవు పూర్తిగా వివరించాలి.

మహాప్రలయకాలాన్త ఏతదాసీత్తమోమయమ్ ప్రసుప్తమివ చాతర్క్యమ్ అప్రజ్ఞాతమలక్షణమ్

మహాప్రళయాంతంలో అన్నీ చీకటిలో మునిగిపోయాయి. అవి ఊహించలేనివి, కనిపించనివి, లక్షణాలు లేనివిగా, లోతైన నిద్రలో ఉన్నట్లుగా ఉండిపోయాయి.

అవిజ్ఞేయమవిజ్ఞాతం జగత్ స్థాస్ను చరిష్ణు చ తతః స్వయమ్భూర్ అవ్యక్తః ప్రభవః పుణ్యకర్మణామ్

అప్పటికి స్థిరమైనవి, చలించేవి అన్నీ తెలియని, తెలియబడని స్థితిలో ఉండిపోయాయి. అప్పుడు స్వయంభువుడు, పుణ్యకార్యాలకు మూలమైన అవ్యక్తుడు ఉద్భవించాడు.