ఉపవాసే ఽప్యశక్తానాం నక్తం భోజనమిష్యతే యస్మిన్వ్రతే తదప్యత్ర శ్రూయతామక్షయం మహత్
ఉపవాసం చేయలేని వారికి ఈ వ్రతంలో రాత్రి భోజనం అనుమతించబడింది. అలా చేసినా, వారికి గొప్పగా, ఎప్పటికీ తరుగని పుణ్యం లభిస్తుంది.
ఆదిత్యశయనం నామ యథావచ్ఛంకరార్చనమ్ యేషు నక్షత్రయోగేషు పురాణజ్ఞాః ప్రచక్షతే
ఈ వ్రతాన్ని ఆదిత్యశయనం అంటారు. ఇందులో శంకరుని యథావిధిగా పూజ చేయాలి. పురాణాలను బాగా తెలిసిన వారు, కొన్ని నక్షత్ర యోగాలలో ఇది చేయాలని చెప్పారు.
యదా హస్తేన సప్తమ్యామ్ ఆదిత్యస్య దినం భవేత్ సూర్యస్య చాథ సంక్రాన్తిస్ తిథిః సా సార్వకామికీ
ఏప్పుడు సప్తమి తిథి హస్త నక్షత్రంలో, ఆదివారానికి వస్తే లేదా సూర్యుడు సంక్రమించే రోజున వస్తే, ఆ రోజు అన్ని కోరికలకు శుభదాయకంగా ఉంటుంది.
ఉమామహేశ్వరస్యార్చామ్ అర్చయేత్సూర్యనామభిః సూర్యార్చాం శివలిఙ్గే చ ప్రకుర్వన్ పూజయేద్యతః
ఉమా, మహేశ్వరులను సూర్యుని పేర్లతో పూజించాలి. అలాగే శివలింగంపై సూర్యుని పూజను చేసి, యథావిధిగా పూజను నిర్వహించాలి.
ఉమాపతే రవేర్వాపి న భేదో దృశ్యతే క్వచిత్ యస్మాత్తస్మాన్మునిశ్రేష్ఠ గృహే శమ్భుం సమర్చయేత్
ఉమాపతి, రవి ఇద్దరిలో ఎలాంటి తేడా లేదు. అందుకే, మునిశ్రేష్ఠా! ఇంట్లో శంభువుని పూజించాలి.
హస్తే చ సూర్యాయ నమో ఽస్తు పాదావ్ అర్కాయ చిత్రాసు చ గుల్ఫదేశమ్ స్వాతీషు జఙ్ఘే పురుషోత్తమాయ ధాత్రే విశాఖాసు చ జానుదేశమ్
హస్త నక్షత్రంలో చేతులకు సూర్యునికి నమస్కారం చేయాలి. పాదాలకు అర్కునికి, చిత్ర నక్షత్రంలో గోళ్ల దగ్గర, స్వాతి నక్షత్రంలో కాలులకు పురుషోత్తమునికి, విశాఖ నక్షత్రంలో మోకాళ్లకు ధాత్రికి పూజ చేయాలి.
తథానురాధాసు నమో ఽభిపూజ్యమ్ ఊరుద్వయం చైవ సహస్రభానోః జ్యేష్ఠాస్వనఙ్గాయ నమో ఽస్తు గుహ్యమ్ ఇన్ద్రాయ సోమాయ కటీ చ మూలే
అలాగే అనురాధ నక్షత్రంలో సహస్రభాను రెండుకాళ్లకు పూజ చేయాలి. జ్యేష్ఠ నక్షత్రంలో అనంగుని గుప్తాంగానికి నమస్కారం, ఇంద్రుడు, సోముని నడుం మూలానికి పూజ చేయాలి.
పూర్వోత్తరాషాఢయుగే చ నాభిం త్వష్ట్రే నమః సప్తతరంగమాయ తీక్ష్ణాంశవే చ శ్రవణే చ కుక్షౌ పృష్ఠం ధనిష్ఠాసు వికర్తనాయ
పూర్వ, ఉత్తరాషాఢ నక్షత్రాలలో నాభికి త్వష్ట్రునికి నమస్కారం, సప్తతరంగమునికి, శ్రవణ నక్షత్రంలో కడుపుకు తీక్ష్ణాంశువుకు, ధనిష్ఠ నక్షత్రంలో వెనుక భాగానికి వికర్తనునికి పూజ చేయాలి.
చక్షుఃస్థలం ధ్వాన్తవినాశనాయ జలాధిపర్క్షే పరిపూజనీయమ్ పూర్వోత్తరాభాద్రపదాద్వయే చ బాహూ నమశ్చణ్డకరాయ పూజ్యౌ
జలాధిప నక్షత్రంలో కళ్ల ప్రాంతాన్ని చీకటి తొలగించేవాడిగా పూజించాలి. పూర్వ, ఉత్తరాభాద్రపద నక్షత్రాలలో చేతులను చండకరునికి పూజించాలి.
సామ్నామధీశాయ కరద్వయం చ సంపూజనీయం ద్విజ రేవతీషు నఖాని పూజ్యాని తథాశ్వినీషు నమో ఽస్తు సప్తాశ్వధురంధరాయ
సామవేదాధిపతిగా రెండు చేతులను పూజించాలి, ద్విజా! రేవతి నక్షత్రంలో గోళ్లను పూజించాలి. అశ్విని నక్షత్రంలో ఏడు గుర్రాల రథాన్ని నడిపేవాడికి నమస్కారం చేయాలి.
కఠోరధామ్నే భరణీషు కణ్ఠం దివాకరాయేత్యభిపూజనీయా గ్రీవాగ్నిఋక్షే ఽధరమమ్బుజేశే సమ్పూజయేన్నారద రోహిణీషు
భరణి నక్షత్రంలో కఠినమైన వాసస్థానమున్నవాడిగా గొంతును దివాకరునిగా పూజించాలి. అగ్నిరీక్ష నక్షత్రంలో మెడను, రోహిణి నక్షత్రంలో అంబుజేశునికి దిగువ పెదవిని పూజించాలి, నారదా!
మృగోత్తమాఙ్గే దశనా మురారేః సంపూజనీయా హరయే నమస్తే నమః సవిత్రే రసనాం శంకరే చ నాసాభిపూజ్యా చ పునర్వసౌ చ
మృగ నక్షత్రంలో మురారి దంతాలను పూజించాలి. హరికి నమస్కారం, సవిత్రునికి నాలుకను, శంకరునికి ముక్కును, పునర్వసు నక్షత్రంలో మళ్లీ పూజించాలి.
లలాటమమ్భోరుహవల్లభాయ పుష్యే ఽలకా వేదశరీరధారిణే సార్పే ఽథ మౌలిం విబుధప్రియాయ మఘాసు కర్ణావితి గోగణేశే
లలాటాన్ని పద్మాన్ని ఇష్టపడే వాడిగా పూజించాలి. పుష్య నక్షత్రంలో జుట్టును వేదశరీరాన్ని ధరించినవాడిగా, సర్ప నక్షత్రంలో మౌళిని దేవతలకు ప్రియుడిగా, మఘ నక్షత్రంలో చెవులను గోగణేశునికి పూజించాలి.
పూర్వాసు గోబ్రాహ్మణవన్దనాయ నేత్రాణి సంపూజ్యతమాని శమ్భోః అథోత్తరాఫల్గునిభే భ్రువౌ చ విశ్వేశ్వరాయేతి చ పూజనీయే
పూర్వ ఫల్గుణి నక్షత్రంలో శంభువుని కళ్లను గోమాతలు, బ్రాహ్మణుల గౌరవార్థంగా పూజించాలి. ఉత్తర ఫల్గుణి నక్షత్రంలో భ్రూవులను విశ్వేశ్వరునికి పూజించాలి.
నమో ఽస్తు పాశాఙ్కుశశూలపద్మకపాలసర్పేన్దుధనుర్ధరాయ గజాసురానఙ్గపురాన్ధకాదివినాశమూలాయ నమః శివాయ
పాశం, అంకుశం, త్రిశూలం, పద్మం, ఖడ్గం, సర్పం, చంద్రుడు, ధనుస్సు పట్టిన వాడికి నమస్కారం. గజాసురుడు, మన్మథుడు, పురం, అంధకుడు మొదలైనవారిని నాశనం చేసిన మూలకారణమైన శివునికి నమస్కారం.
ఇత్యాది చాస్త్రాణి చ పూజ్య నిత్యం విశ్వేశ్వరాయేతి శివో ఽభిపూజ్యః భోక్తవ్యమత్రైవమతైలశాకమ్ అమాంసమక్షారమభుక్తశేషమ్
ఇలా ఇతర ఆయుధాలతో పాటు వీటిని ఎప్పుడూ విశ్వేశ్వరునికి పూజించాలి. శివుని పూజించి, ఇక్కడ నూనె, ఆకుకూరలు, మాంసం, ఉప్పు, మిగిలిన అన్నం లేకుండా భోజనం చేయాలి.
ఇత్యేవం ద్విజ నక్తాని కృత్వా దద్యాత్ పునర్వసౌ శాలేయతణ్డులప్రస్థమ్ ఔదుమ్బరమయే ఘృతమ్
ఇలా, ద్విజా! రాత్రిపూట ఉపవాసాలు చేసిన తర్వాత, పునర్వసు నక్షత్రంలో మడుగు పొలంలో పండిన బియ్యం ఒక ప్రస్థం, ఉడుంబర చెక్క పాత్రలో నెయ్యితో దానం చేయాలి.
సంస్థాప్య పాత్రే విప్రాయ సహిరణ్యం నివేదయేత్ సప్తమే వస్త్రయుగ్మం చ పారణే త్వధికం భవేత్
ఆ బియ్యాన్ని పాత్రలో పెట్టి, ఒక బ్రాహ్మణునికి బంగారంతో కలిపి సమర్పించాలి. ఏడవ రోజున వ్రతం ముగిసినప్పుడు, రెండు వస్త్రాలు అదనంగా ఇవ్వాలి.
చతుర్దశే తు సమ్ప్రాప్తే పారణే నారదాబ్దికే బ్రాహ్మణాన్భోజయేద్భక్త్యా గుడక్షీరఘృతాదిభిః
నారదాబ్దిలో నలభై నాలుగవ రోజున, భక్తితో బ్రాహ్మణులను బెల్లం, పాలు, నెయ్యి మొదలైన పదార్థాలతో పూజించి భోజనం పెట్టాలి.
కృత్వా తు కాఞ్చనం పద్మమ్ అష్టపత్త్రం సకర్ణికమ్ శుద్ధమష్టాఙ్గులం తచ్చ పద్మరాగదలాన్వితమ్
తరువాత, ఎనిమిది రెక్కలతో, మధ్యలో గుండ్రంగా ఉండే, ఎనిమిది అంగుళాల వెడల్పుతో, మణిపుష్పాలతో అలంకరించిన స్వచ్ఛమైన బంగారు పద్మాన్ని తయారు చేయాలి.
శయ్యాం విలక్షణాం కృత్వా విరుద్ధగ్రన్థివర్జితామ్ సోపధానకవిశ్రామస్వాస్తరవ్యజనాని చ
అందులో ముడులు లేకుండా, లోపాలు లేని ప్రత్యేకమైన మంచాన్ని, దిండు, విశ్రాంతికొరకు స్థలం, సౌకర్యవంతమైన ఆసనం, వీడిక కోసం పంకా కలిపి సిద్ధం చేయాలి.
భాజనోపానహఛత్త్రచామరాసనదర్పణైః భూషణైరపి సంయుక్తాం ఫలవస్త్రానులేపనైః
ఆ మంచంపై పాత్రలు, చెప్పులు, గొడుగు, చామరా, ఆసనం, అద్దం, ఆభరణాలు, పండ్లు, వస్త్రాలు, అంగరాగాలు కూడా ఉంచాలి.
తస్యాం విధాయ తత్పద్మమ్ అలంకృత్య గుణాన్వితమ్ కపిలాం వస్త్రసంయుక్తాం సుశీలాం చ పయస్వినీమ్
ఆ మంచంపై ఆ పద్మాన్ని ఉంచి, దాన్ని శోభాయమానంగా అలంకరించి, మంచి గుణాలున్న, వస్త్రాలతో కూడిన, మంచి స్వభావమున్న, పాలు ఇచ్చే కపిలా ఆవును ఉంచాలి.
రౌప్యఖురీం హేమశృఙ్గీం సవత్సాం కాంస్యదోహనామ్ దద్యాన్మన్త్రేణ పూర్వాహ్ణే న చైనామభిలఙ్ఘయేత్
వెండి గవ్వలు, బంగారు కొమ్ములు, కూనతో కూడిన ఆవును, కాంస్యపు పాలపాత్రతో కలిపి, మంత్రాలతో ఉదయం ఇవ్వాలి. ఆ ఆవును ఎట్టి పరిస్థితిలోనూ దాటి పోకూడదు.
యథైవాదిత్యశయనమ్ అశూన్యం తవ సర్వదా కాన్త్యా ధృత్యా శ్రియా రత్యా తథా మే సన్తు సిద్ధయః
సూర్యుడా! నీకు విశ్రాంతి స్థలం ఎప్పుడూ ఖాళీగా ఉండదు, ఎల్లప్పుడూ కాంతితో, స్థిరతతో, ఐశ్వర్యంతో, ఆనందంతో నిండివుంటుంది. అలాగే నాకు కూడా అన్ని సిద్ధులు కలగాలని కోరుకుంటున్నాను.
యథా న దేవాః శ్రేయాంసం త్వదన్యమనఘం విదుః తథా మామ్ ఉద్ధరాశేషదుఃఖసంసారసాగరాత్
నిర్దోషుడా! దేవతలు నిన్ను మించిన శ్రేష్ఠుడెవ్వరూ లేరని తెలుసు. అలాగే నేను ఈ అంతులేని సంసారబాధ సముద్రం నుంచి బయటపడాలని నన్ను రక్షించు.
తతః ప్రదక్షిణీకృత్య ప్రణిపత్య విసర్జయేత్ శయ్యాగవాది తత్సర్వం ద్విజస్య భవనం నయేత్
తరువాత, ప్రదక్షిణ చేసి నమస్కరించి, అనుమతి తీసుకుని, ఆ మంచం మొదలైనవన్నీ బ్రాహ్మణుని ఇంటికి తీసుకెళ్లాలి.
నైతద్విశీలాయ న దామ్భికాయ కుతర్కదుష్టాయ వినిన్దకాయ ప్రకాశనీయం వ్రతమిన్దుమౌలేర్ యశ్చాపి నిన్దామధికాం విధత్తే
ఈ చంద్రశేఖరుని వ్రతాన్ని దుష్టులకు, మాయగాళ్లకు, తర్కంతో భ్రష్టులైనవారికి, దూషణ చేసే వారికి, అధికంగా నిందించే వారికి చెప్పకూడదు.
భక్తాయ దాన్తాయ చ గుహ్యమేతద్ ఆఖ్యేయమ్ ఆనన్దకరం శివస్య ఇదం మహాపాతకభిన్ నరాణామ్ అప్యక్షరం వేదవిదో వదన్తి
ఈ రహస్యాన్ని భక్తి, నియమం ఉన్నవారికి మాత్రమే చెప్పాలి. ఇది ఆనందాన్ని ఇస్తుంది, శివునికి ప్రియమైనది. వేదజ్ఞులు చెబుతారు — దీని ఒక్క అక్షరం కూడా మహాపాపాలను నశింపజేస్తుంది.
న బన్ధుపుత్రేణ ధనైర్వియుక్తః పత్నీభిరానన్దకరః సురాణామ్ నాభ్యేతి రోగం న చ శోకదుఃఖం యా వాథ నారీ కురుతే ఽతిభక్త్యా
బంధువులు, కుమారులు, ధనం లేదా భార్యలు లేకున్నా, దేవతలకు ఆనందాన్ని కలిగించేవారు వ్యాధిని, శోకాన్ని, బాధను అనుభవించరు. అలాగే, ఈ వ్రతాన్ని గొప్ప భక్తితో చేసే స్త్రీకూ ఇవేవీ కలుగవు.