యో దద్యాత్తద్వ్యతీపాతే పీతోర్ణాయుగసంయుతమ్ రాజసూయసహస్రస్య ఫలమాప్నోతి మానవః హేమధేన్వా యుతం తచ్చ బ్రహ్మలోకఫలప్రదమ్
పురాణాన్ని దాని పారాయణ సమయంలో, ఒక పొగుపట్టు వస్త్రంతో కలిపి దానం చేసినవాడు, వెయ్యి రాజసూయ యాగాల ఫలితాన్ని, బంగారు ఆవుతో పాటు, బ్రహ్మలోక ఫలాన్ని పొందుతాడు.
చతుర్లక్షమిదం ప్రోక్తం వ్యాసేనాద్భుతకర్మణా మత్పితుర్మమ పిత్రా చ మయా తుభ్యం నివేదితమ్
ఈ నాలుగు లక్షల శ్లోకాల గ్రంథాన్ని అద్భుత కార్యశీలుడైన వ్యాసుడు రచించాడు. నా తండ్రి, తాత, నేను — మేము నీకు ఇది వివరించాము.
ఇహ లోకహితార్థాయ సంక్షిప్తం పరమర్షిణా ఇదమద్యాపి దేవేషు శతకోటిప్రవిస్తరమ్
ప్రపంచ హితార్థంగా ఈ గ్రంథాన్ని పరమ ఋషి సంక్షిప్తంగా వివరించాడు. అయినా దేవతల్లో ఇది ఇప్పటికీ వంద కోట్ల శ్లోకాల వరకు విస్తరించి ఉంది.
ఉపభేదాన్ప్రవక్ష్యామి లోకే యే సమ్ప్రతిష్ఠితాః పాద్మే పురాణే యత్రోక్తం నరసింహోపవర్ణనమ్ తచ్చాష్టాదశసాహస్రం నారసింహమిహోచ్యతే
ప్రపంచంలో స్థిరమైన ఉపవిభాగాలను ఇప్పుడు నేను చెబుతాను. పద్మ పురాణంలో నరసింహుని కథ చెప్పబడిన చోట, ఆ నరసింహ పురాణం పదహారువేల శ్లోకాలుగా ఇక్కడ పేర్కొనబడింది.
నన్దాయా యత్ర మాహాత్మ్యం కార్త్తికేయేన వర్ణ్యతే నన్దీపురాణం తల్లోకైర్ ఆఖ్యాతమితి కీర్త్యతే
నందా మహిమను కార్తికేయుడు వివరించిన చోట, ఆ పురాణాన్ని ప్రజలు నందీ పురాణం అని పిలుస్తారు.
యత్ర సామ్బం పురస్కృత్య భవిష్యతి కథానకమ్ ప్రోచ్యతే తత్పునర్లోకే సామ్బమేతన్మునివ్రతాః
సాంబుడిని ప్రధానంగా ఉంచి కథ చెప్పబడిన చోట, దానిని కూడా మునివ్రతులు సాంబ పురాణం అని లోకంలో అంటారు.
పురాతనస్య కల్పస్య పురాణాని విదుర్బుధాః ధన్యం యశస్యమాయుష్యం పురాణానామనుక్రమమ్ ఏవమాదిత్యసంజ్ఞా చ తత్రైవ పరిగద్యతే
పురాతన కల్పపు పురాణాలను జ్ఞానులు తెలుసుకుంటారు. పురాణాల క్రమాన్ని పాటించడం ధన్యత్వం, కీర్తి, ఆయుష్షు ఇస్తుంది. అక్కడ ఆదిత్య అనే పేరు కూడా చెప్పబడింది.
అష్టాదశభ్యస్తు పృథక్ పురాణం యత్ప్రదిశ్యతే విజానీధ్వం ద్విజశ్రేష్ఠాస్ తదేతేభ్యో వినిర్గతమ్
పదహారు పురాణాలకు వేరుగా ఏ పురాణం చెప్పబడితే, దానిని కూడా ఈ పదహారు నుంచే ఉద్భవించిందని మీరు తెలుసుకోవాలి, ద్విజశ్రేష్ఠులారా.
పఞ్చాఙ్గాని పురాణేషు ఆఖ్యానకమితి స్మృతమ్ సర్గశ్చ ప్రతిసర్గశ్చ వంశో మన్వన్తరాణి చ వంశ్యానుచరితం చైవ పురాణం పఞ్చలక్షణమ్
పురాణాలలో ఐదు లక్షణాలు గుర్తించబడ్డాయి — కథనం, సృష్టి, లయ, వంశం, మన్వంతరాలు, వంశ్యుల చరిత్ర. ఇవే పురాణాలకు ఐదు ముఖ్య లక్షణాలు.
బ్రహ్మవిష్ణ్వర్కరుద్రాణాం మాహాత్మ్యం భువనస్య చ ససంహారప్రదానాం చ పురాణే పఞ్చవర్ణకే
బ్రహ్మ, విష్ణు, సూర్యుడు, రుద్రుడు మరియు జగత్తు మహిమతో పాటు, లయ, దానం విషయాలు కూడా ఐదు విధాలుగా పురాణాల్లో వివరించబడ్డాయి.
ధర్మశ్చార్థశ్చ కామశ్చ మోక్షశ్చైవాత్ర కీర్త్యతే సర్వేష్వపి పురాణేషు తద్విరుద్ధం చ యత్ఫలమ్
ధర్మం, అర్థం, కామం, మోక్షం అన్నీ ప్రతి పురాణంలో చెప్పబడ్డాయి. వాటికి విరుద్ధమైన ఫలితాలు కూడా వివరించబడ్డాయి.
సాత్త్వికేషు పురాణేషు మాహాత్మ్యమధికం హరేః రాజసేషు చ మాహాత్మ్యమ్ అధికం బ్రహ్మణో విదుః
సాత్విక పురాణాల్లో హరిలో మహిమ ఎక్కువగా చెప్పబడింది. రాజస పురాణాల్లో బ్రహ్మ మహిమ ప్రధానంగా వివరించబడింది.
తద్వదగ్నేశ్చ మాహాత్మ్యం తామసేషు శివస్య చ సంకీర్ణేషు సరస్వత్యాః పితౄణాం చ నిగద్యతే
అలాగే అగ్ని మహిమను, తామస పురాణాల్లో శివ మహిమను, మిశ్రమ పురాణాల్లో సరస్వతి మరియు పితృదేవతల మహిమను వివరించారు.
అష్టాదశ పురాణాని కృత్వా సత్యవతీసుతః భారతాఖ్యానమఖిలం చక్రే తదుపబృంహితమ్ లక్షేణైకేన యత్ప్రోక్తం వేదార్థపరిబృంహితమ్
పదహారు పురాణాలను రచించిన తర్వాత, సత్యవతీ కుమారుడు వంద వేల శ్లోకాలతో వేదార్థాన్ని కలిగిన మహాభారతాన్ని కూడా సృష్టించాడు.
వాల్మీకినా తు యత్ప్రోక్తం రామోపాఖ్యానముత్తమమ్ బ్రహ్మణాభిహితం యచ్చ శతకోటిప్రవిస్తరమ్
వాల్మీకి మహర్షి చెప్పిన, బ్రహ్మదేవుడు ప్రకటించిన, కోట్లాది విశదీకరణలతో విస్తరించిన ఆ అత్యుత్తమమైన రామకథను
ఆహృత్య నారదాయైవం తేన వాల్మీకయే పునః వాల్మీకినా చ లోకేషు ధర్మకామార్థసాధనమ్ ఏవం సపాదాః పఞ్చైతే లక్షా మర్త్యే ప్రకీర్తితాః
అదే విషయాన్ని నారదునికి, మళ్లీ వాల్మీకికి, వాల్మీకి ద్వారా ఈ లోకాల్లో ధర్మం, కామం, అర్థం సాధనకు సంబంధించినట్లు సేకరించి, ఈ విధంగా ఐదు లక్షల యాభై వేల శ్లోకాలుగా మానవ లోకంలో ప్రసిద్ధి చెందింది.
పురాతనస్య కల్పస్య పురాణాని విదుర్బుధాః ధన్యం యశస్యమాయుష్యం పురాణానామనుక్రమమ్ యః పఠేచ్ఛృణుయాద్వాపి స యాతి పరమాం గతిమ్
పురాతన కల్పానికి చెందినవిగా పండితులు పురాణాలను గుర్తిస్తారు. పురాణాల క్రమాన్ని చదివేవారికి లేదా వినేవారికి ధన్యం, కీర్తి, ఆయుష్షు లభిస్తుంది. ఎవరు వీటిని పఠిస్తారో, వింటారో వారు పరమ గతి పొందుతారు.
ఇదం పవిత్రం యశసో నిధానమ్ ఇదం పితౄణామతివల్లభం చ ఇదం చ దేవేష్వ్ అమృతాయితం చ నిత్యం త్విదం పాపహరం చ పుంసామ్
ఇది పవిత్రమైనది, యశస్సుకు నిలయం, పితృదేవతలకు ఎంతో ప్రీతికరమైనది, దేవతల్లో అమృతానికి సమానమైనది, మనుషులకు పాపాలను తొలగించే శాశ్వతమైన ఔషధం.
అతః పరం ప్రవక్ష్యామి దానధర్మానశేషతః వ్రతోపవాససంయుక్తాన్ యథామత్స్యోదితానిహ
ఇప్పటినుంచి దానధర్మాలను, ఉపవాస వ్రతాలతో కూడిన విధులను, ఇక్కడ మత్స్య పురాణంలో చెప్పిన ప్రకారం పూర్తిగా వివరించబోతున్నాను.
మహాదేవస్య సంవాదే నారదస్య చ ధీమతః యథావృత్తం ప్రవక్ష్యామి ధర్మకామార్థసాధకమ్
మహాదేవుడు, మహాత్ముడైన నారదునితో సంభాషించిన సందర్భాన్ని, ధర్మం, కామం, అర్థాన్ని సాధించేందుకు సంబంధించినదాన్ని యథావిధిగా వివరించబోతున్నాను.
కైలాసశిఖరాసీనమ్ అపృచ్ఛన్నారదః పురా వినయనమనఙ్గారిమ్ అనఙ్గాఙ్గహరం హరమ్
ఒకసారి, నారదుడు వినయంతో, అహంకారం లేకుండా, కామదేవుని నాశనం చేసిన హరుడిని, కైలాస శిఖరంపై కూర్చున్నప్పుడు ప్రశ్నించాడు.
భగవన్దేవదేవేశ బ్రహ్మవిష్ణ్విన్ద్రనాయక శ్రీమదారోగ్యరూపాయుర్ భాగ్యసౌభాగ్యసమ్పదా సంయుక్తస్తవ విష్ణోర్వా పుమాన్భక్తః కథం భవేత్
భగవంతుడా! దేవతల దేవా! బ్రహ్మ, విష్ణు, ఇంద్రులకు నాయకుడా! శుభం, ఆరోగ్యం, అందం, దీర్ఘాయువు, అదృష్టం, ఐశ్వర్యంతో కూడిన వాడవు. నీకు లేదా విష్ణువుకు భక్తుడవడం మనిషికి ఎలా సాధ్యమవుతుంది?
నారీ వా విధవా సర్వగుణసౌభాగ్యసంయుతా క్రమాన్ముక్తిప్రదం దేవ కించిద్వ్రతమిహోచ్యతామ్
లేకపోతే, అన్ని గుణాలు, సౌభాగ్యం కలిగిన వితంతు స్త్రీ కూడా క్రమంగా ముక్తిని పొందాలంటే, దానికి ఏదైనా వ్రతాన్ని ఇక్కడ వివరించండి ప్రభూ.
సమ్యక్పృష్టం త్వయా బ్రహ్మన్ సర్వలోకహితావహమ్ శ్రుతమప్యత్ర యచ్ఛాన్త్యై తద్వ్రతం శృణు నారద
బ్రాహ్మణా! నువ్వు అన్ని లోకాల మంగళానికి అనువైన ప్రశ్న అడిగావు. ఇక్కడ శాంతికి వినిపించే ఆ వ్రతాన్ని నీవు విను నారదా.
నక్షత్రపురుషం నామ వ్రతం నారాయణాత్మకమ్ పాదాది కుర్యాద్విధివద్ విష్ణునామానుకీర్తనమ్
నక్షత్రపురుష వ్రతం అనే ఇది, నారాయణ స్వరూపమైనది. ఇది పాదాల నుంచి పైకి, క్రమంగా, విష్ణునామాలను జపిస్తూ చేయాలి.
ప్రతిమాం వాసుదేవస్య మూలర్క్షాదిషు చార్చయేత్ చైత్రమాసం సమాసాద్య కృత్వా బ్రాహ్మణవాచనమ్
వాసుదేవుని విగ్రహాన్ని, మూలనక్షత్ర మొదలైన వాటిలో, చైత్రమాసంలో ప్రవేశించి, బ్రాహ్మణుని ద్వారా వేదపఠనం చేయించి ఆరాధించాలి.
మూలే నమో విశ్వధరాయ పాదౌ గుల్ఫావనన్తాయ చ రోహిణీషు జఙ్ఘే ఽభిపూజ్యే వరదాయ చైవ ద్వే జానునీ వాశ్వికుమారఋక్షే
మూలనక్షత్రంలో విష్వధరునికి పాదాలకు నమస్కరించాలి, గుళ్ఫావనంతునికి కండ్ల వద్ద, రోహిణినక్షత్రంలో వరదునికి కాలులకు పూజ చేయాలి, రెండు మోకాళ్లకు లేదా అశ్వికుమార నక్షత్రంలో మోకాళ్లకు పూజ చేయాలి.
పూర్వోత్తరాషాఢయుగే తథోరూ నమః శివాయేత్యభిపూజనీయౌ పూర్వోత్తరాఫల్గునియుగ్మకే చ మేఢ్రం నమః పఞ్చశరాయ పూజ్యమ్
పూర్వ, ఉత్తరాషాఢ నక్షత్ర సంయోగంలో, తొడలకు 'శివాయ నమః' అంటూ పూజించాలి. పూర్వ, ఉత్తరఫల్గుని నక్షత్ర జంటలో, మెడకు 'పంచశరాయ నమః' అంటూ పూజించాలి.
కటిం నమః శార్ఙ్గధరాయ విష్ణోః సమ్పూజయేన్నారద కృత్తికాసు తథార్చయేద్భాద్రపదాద్వయే చ పార్శ్వే నమః కేశినిషూదనాయ
కటికి 'శారంగధర విష్ణవే నమః' అని పూజించాలి నారదా. కృత్తిక నక్షత్రంలో కూడా అలాగే, రెండు భాద్రపద నక్షత్రాల్లో, ప్రక్కలకు 'కేశినిషూదనాయ నమః' అని పూజించాలి.
కుక్షిద్వయం నారద రేవతీషు దామోదరాయేత్యభిపూజనీయమ్ ఋక్షే ఽనురాధాసు చ మాధవాయ నమస్తథోరఃస్థలమేవ పూజ్యమ్
రేవతి నక్షత్రంలో రెండు ప్రక్కలకూ 'దామోదరాయ నమః' అని పూజించాలి నారదా. అనురాధ నక్షత్రంలో, ఛాతీకి 'మాధవాయ నమః' అని పూజించాలి.