భృగోః ప్రజాయతాథర్వా హ్య్ అఙ్గిరాథర్వణః స్మృతః తస్య హ్య్ అలౌకికో హ్య్ అగ్నిర్ దక్షిణాగ్నిః స వై స్మృతః
భృగువంశంలో అతర్వా పుట్టాడు. అంగిరసుడు అతర్వణుడిగా ప్రసిద్ధి. అతని అగ్ని లోకానికి అతీతమైనది, దక్షిణాగ్ని అని కూడా పిలుస్తారు.
అథ యః పవమానస్తు నిర్మథ్యో ఽగ్నిః స ఉచ్యతే స చ వై గార్హపత్యో ఽగ్నిః ప్రథమో బ్రహ్మణః స్మృతః
ఇప్పుడు పవమానుడు మథనం ద్వారా పుట్టిన అగ్ని. అతడే గార్హపత్య అగ్ని, బ్రహ్మకు మొదటి అగ్ని అని గుర్తించబడతాడు.
తతః సభ్యావసథ్యౌ చ సంశత్యాస్ తౌ సుతావుభౌ తతః షోడశ నద్యస్తు చకమే హవ్యవాహనః యః ఖల్వాహవనీయో ఽగ్నిర్ అభిమానీ ద్విజైః స్మృతః
ఆ తరువాత సంశత్యుడికి సభ్యుడు, అవసథ్యుడు అనే ఇద్దరు కుమారులు పుట్టారు. ఆ తరువాత హవ్యవాహుడు పదహారు నదులను కోరుకున్నాడు. ద్విజులు ఆహవనీయ అగ్నిని అభిమాని అని గుర్తిస్తారు.
కావేరీం కృష్ణవేణీం చ నర్మదాం యమునాం తథా గోదావరీం వితస్తాం చ చన్ద్రభాగామిరావతీమ్
కావేరి, కృష్ణవేణి, నర్మద, యమున, గోదావరి, వితస్త, చంద్రభాగా, ఇరావతి,
విపాశాం కౌశికీం చైవ శతద్రుం సరయూం తథా సీతాం మనస్వినీం చైవ హ్రాదినీం పావనాం తథా
విపాశ, కౌశికీ, శతద్రు, సరయూ, సీత, మనస్విని, హ్రాదినీ, పవన కూడా.
తాసు షోడశధాత్మానం ప్రవిభజ్య పృథక్పృథక్ తదా తు విహరంస్తాసు ధిష్ణ్యేచ్ఛః స బభూవ హ
వాడు తనను పదహారు రూపాలుగా విభజించుకుని, వాటిలో వేర్వేరుగా సంచరించాడు, ధిష్ణ్యాలను కోరుతూ.
స్వాభిధానస్థితా ధిష్ణ్యాస్ తాసూత్పన్నాశ్చ ధిష్ణవః ధిష్ణ్యేషు జజ్ఞిరే యస్మాత్ తతస్తే ధిష్ణవః స్మృతాః
ప్రతి నదిలో వారి పేర్లతో స్థాపించబడిన ధిష్ణ్యాలలో, ధిష్ణవులు జన్మించారు. అవి ధిష్ణ్యాలలో పుట్టినవే కాబట్టి ధిష్ణవులు అని పిలవబడతారు.
ఇత్యేతే వై నదీపుత్రా ధిష్ణ్యేషు ప్రతిపేదిరే తేషాం విహరణీయా యే ఉపస్థేయాశ్చ తాఞ్శృణు విభుః ప్రవాహణో ఽగ్నీధ్రస్ తత్రస్థా ధిష్ణవో ఽపరే
ఇలా నదుల కుమారులు ధిష్ణ్యాలలో ప్రవేశించారు. వీరిలో ఆస్వాదించదగినవారు, ఉంచదగినవారు ఎవరో విను. ప్రభాహణుడు, అగ్నీధ్రుడు, అక్కడ స్థాపించబడిన ఇతర ధిష్ణవులు కూడా ఉన్నారు.
విహరతి యథాస్థానం పుణ్యాహే సముపక్రమే అనిర్దేశ్యానివార్యాణామ్ అగ్నీనాం శృణుత క్రమమ్
పవిత్రమైన రోజున ప్రారంభంలో యథాస్థానంగా తిరుగుతూ ఉండగా, వివరించలేని, అడ్డుకోలేని అగ్నుల క్రమాన్ని మీరు వినండి.
వాసవో ఽగ్నిః కృశానుర్యో ద్వితీయోత్తరవేదికః సమ్రాడగ్నిసుతో హ్యష్టావ్ ఉపతిష్ఠన్తి తాన్ద్విజాః
వాసువుల అగ్ని, దీప్తిమంతమైన అగ్ని, రెండవది ఉత్తర వేదికపై ఉంటుంది. సమ్రాట్ అగ్ని కుమారులు ఎనిమిది మంది, వీరిని ద్విజులు సేవిస్తారు.
పర్జన్యః పవమానస్తు ద్వితీయః సో ఽనుదృశ్యతే పావకోష్ణః సమూహ్యస్తు వోత్తరే సో ఽగ్నిరుచ్యతే
పర్జన్యుడు, పవమానుడు రెండవవారు; వారు కనబడరు. పావకుడు అనే అగ్ని, వేడిగా సమీకృతంగా ఉత్తర దిశలో ఉంటాడని చెబుతారు.
హవ్యసూదో హ్య్ అసంమృజ్యః శామిత్రః స విభావ్యతే శతధామా సుధాజ్యోతీ రౌద్రైశ్వర్యః స ఉచ్యతే
హవ్యసూదుడు, శుద్ధి చేయరాని అగ్ని, శామిత్రుడు అని పిలవబడతాడు; అతను ప్రత్యేకంగా గుర్తించబడతాడు. శతధామా, స్వచ్ఛమైన నెయ్యితో ప్రకాశించేవాడు, రౌద్రమైన అధికారాన్ని కలిగి ఉన్నవాడని అంటారు.
బ్రహ్మజ్యోతిర్ వసుధామా బ్రహ్మస్థానీయ ఉచ్యతే అజైకపాదుపస్థేయః స వై శాలాముఖో యతః
బ్రహ్మజ్యోతి, భూమిని తన వసుధగా కలిగి, బ్రహ్మస్థానిగా పిలవబడతాడు. అజైకపాదు చేరవలసినవాడు శాలాముఖుడు, అతనిలో నుంచే ఆ అగ్ని ఉద్భవించింది.
అనిర్దేశ్యో హ్యహిర్బుధ్న్యో బహిరన్తే తు దక్షిణౌ పుత్రా హ్యేతే తు సర్వస్య ఉపస్థేయా ద్విజైః స్మృతాః
వివరించలేని అహిర్బుధ్నుడు బయట, దక్షిణ చివరలో ఉంటాడు; వీరే అతని కుమారులు. వీరందరినీ ద్విజులు చేరవలసినవారిగా గుర్తించారు.
తతో విహరణీయాంస్తు వక్ష్యామ్యష్టౌ తు తాన్సుతాన్ హౌత్రియస్య సుతో హ్యగ్నిర్ బర్హిషో హవ్యవాహనః
ఇప్పుడు తిరుగుతూ ఉండవలసిన ఎనిమిది మందిని నేను చెప్పబోతున్నాను; హోతృ కుమారుడు, బర్హిష్పై ఉన్న అగ్ని, హవ్యాలను మోసుకెళ్లే అగ్ని.
ప్రశంస్యో ఽగ్నిః ప్రచేతాస్తు ద్వితీయః సంసహాయకః సుతో హ్యగ్నేర్ విశ్వవేదా బ్రాహ్మణాచ్ఛంసిరుచ్యతే
ప్రశంసించదగిన అగ్ని, ప్రచేతా రెండవవాడు, సహాయకుడు. అగ్ని కుమారుడు విశ్వవేదా, బ్రాహ్మణుని పఠనంగా పిలవబడతాడు.
అపాం యోనిః స్మృతః స్వామ్భః సేతుర్నామ విభావ్యతే ధిష్ణ్య ఆహరణా హ్యేతే సోమేనేజ్యన్త వై ద్విజైః
నీటి మూలం స్వాంభ అని గుర్తించబడింది, సేతు అని ప్రసిద్ధి. ధిష్ణ్య అగ్నులు తీసుకురాబడతారు; వీటిని ద్విజులు సోమంతో పూజిస్తారు.
తతో యః పావకో నామ్నా యః సద్భిర్యోగ ఉచ్యతే అగ్నిః సో ఽవభృథో జ్ఞేయో వరుణేన సహేజ్యతే
తర్వాత పావకుడు అనే అగ్ని, సద్భిర్యోగంగా ప్రసిద్ధి, అవభృథ అగ్నిగా తెలుసుకోవాలి; వరుుణుడితో కలసి పూజించబడతాడు.
హృదయస్య సుతో హ్యగ్నేర్ జఠరే ఽసౌ నృణాం పచన్ మన్యుమాఞ్జఠరశ్చాగ్నిర్ విద్ధాగ్నిః సతతం స్మృతః
హృదయంలోని అగ్ని కుమారుడు, కడుపులో ఉండి మనుషులకు ఆహారం వండుతాడు; జఠరాగ్ని ఎప్పుడూ దగ్ధమైన అగ్నిగా గుర్తించబడతాడు.
పరస్పరోత్థితో హ్యగ్నిర్ భూతానీహ విభుర్దహన్ అగ్నేర్మన్యుమతః పుత్రో ఘోరః సంవర్తకః స్మృతః
ఒకరినొకరు కలిసినప్పుడు పుట్టే అగ్ని, ఈ లోకంలోని భూతాలను కాలుస్తాడు; అగ్ని కుమారుడు, కోపంతో కూడిన ఘోరమైన సంవర్తకుడిగా గుర్తించబడతాడు.
పిబన్నపః స వసతి సముద్రే వడవాముఖే సముద్రవాసినః పుత్రః సహరక్షో విభావ్యతే
నీటిని తాగుతూ, సముద్రంలో వడవాముఖంలో నివసిస్తాడు; సముద్రవాసి కుమారుడు సహరక్షుడు, ప్రత్యేకంగా గుర్తించబడతాడు.
సహరక్షస్తు వై కామాన్ గృహే స వసతే నృణామ్ క్రవ్యాదగ్నిః సుతస్తస్య పురుషాన్యో ఽత్తి వై మృతాన్
సహరక్షుడు మనుషుల ఇళ్లలో ఉండి వారి కోరికలను తీరుస్తాడు; అతని కుమారుడు మాంసాన్ని తినే అగ్ని, మృతులను భక్షిస్తాడు.
ఇత్యేతే పావకస్యాగ్నేర్ ద్విజైః పుత్రాః ప్రకీర్తితాః తతః సుతాస్తు సౌవీర్యాద్ గన్ధర్వైరసురైర్ హృతాః
ఇలా పావక అగ్ని కుమారులను ద్విజులు ప్రకటించారు; ఆ తరువాత అతని పరాక్రమశాలి కుమారులను గంధర్వులు, అసురులు తీసుకెళ్లారు.
మథితో యస్త్వరణ్యాం తు సో ఽగ్నిరాప సమిన్ధనమ్ ఆయుర్ నామ్నా తు భగవాన్ పశౌ యస్తు ప్రణీయతే
అరణ్యంలో మథనంచేసిన అగ్ని ఇంధనం పొందాడు; ఆయుస్సు అనే భగవంతుడు పశువులోకి నడిపించబడతాడు.
ఆయుషో మహిమాన్పుత్రో దహనస్తు తతః సుతః పాకయజ్ఞేష్వ్ అభీమానీ హుతం హవ్యం భునక్తి యః
ఆయుస్సు కుమారుడు మహిమతో కూడిన అగ్ని; అతనే పాకయజ్ఞాలలో హవిస్సును గ్రహించి భుజించేవాడు.
సర్వస్మాద్దేవలోకాచ్చ హవ్యం కవ్యం భునక్తి యః పుత్రో ఽస్య సహితో హ్యగ్నిర్ అద్భుతః స మహాయశాః
అతనే దేవలోకాలన్నిటిలోనూ హవ్యాన్ని, కవ్యాన్ని భుజించే కుమారుడు; అతని తోడుగా ఉన్న అద్భుతమైన అగ్ని మహా కీర్తిని పొందాడు.
ప్రాయశ్చిత్తేష్వభీమానీ హృతం హవ్యం భునక్తి యః అద్భుతస్య సుతో వీరో దేవాంశస్తు మహాన్స్మృతః
ప్రాయశ్చిత్తాల్లో గర్వంగా ఉండేవాడు దొంగిలించిన హవ్యాన్ని అనుభవిస్తాడు. అద్భుతుని కుమారుడు వీరుడు, దేవతల్లో ఆయన మహానుగా గుర్తించబడతాడు.
వివిధాగ్నిస్తతస్తస్య తస్య పుత్రో మహాకవిః వివిధాగ్నిసుతాదర్కాద్ అగ్నయో ఽష్టౌ సుతాః స్మృతాః
ఆయన నుండి అనేక రకాల అగ్నులు పుట్టాయి; ఆయన కుమారుడు గొప్ప కవి. ఆ అనేక అగ్నుల కుమారుల నుండి, వేడి వల్ల ఎనిమిది అగ్నులు జన్మించాయని చెప్పబడింది.
కామ్యాస్విష్టిష్వభీమానీ రక్షోహాయతికృచ్చ యః సురభిర్వసుమాన్నాదో హర్యశ్వశ్చైవ రుక్మవాన్
కామ్య హోమాల్లో గర్వంగా ఉండి, రాక్షసులను, శత్రువులను నాశనం చేసే వారు — సురభి, వసుమాన్, నాద, హర్యశ్వ, అలాగే రుక్మవాన్ —
ప్రవర్గ్యః క్షేమవాంశ్చైవ ఇత్యష్టౌ చ ప్రకీర్తితాః శుచ్యగ్నేస్తు ప్రజా హ్యేషా అగ్నయశ్చ చతుర్దశ
ప్రవర్గ్యుడు, క్షేమవాన్ — ఇలా ఎనిమిది మంది ప్రసిద్ధి చెందారు. వీరంతా శుద్ధ అగ్నికి సంతానంగా, మొత్తం పద్నాలుగు అగ్నులు ఉన్నాయని చెప్పబడింది.