తేనాసౌ నిగృహీతశ్చ న చచాల పదాత్పదమ్ తతో ఽబ్రవీద్వృషస్తం వై ముఞ్చ మాం బలినాం వర
అలా బలంగా పట్టుకున్నందువల్ల ఆ వృషభం ఒక్క అడుగు కూడా కదలలేకపోయింది. అప్పుడు ఆ వృషభం, 'బలవంతులలో నీవు ఉత్తముడివి, నన్ను విడిచిపెట్టు' అని అన్నాడు.
న మయాసాదితస్తాత బలవాంస్త్వత్సమః క్వచిత్ మమ చాన్యః సమో వాపి న హి మే బలసంఖ్యయా ముఞ్చ తాతేతి చ పునః ప్రీతస్తే ఽహం వరం వృణు
'తండ్రి! నీలాంటి బలవంతుడిని నేను ఎప్పుడూ చూడలేదు. నాకు సమానంగా ఇంకెవరూ లేరు. నన్ను విడిచిపెట్టు. నేను సంతోషపడ్డాను కనుక, ఒక వరం కోరుకో' అని అన్నాడు.
ఏవముక్తో ఽబ్రవీదేనం జీవన్మే త్వం క్వ యాస్యసి ఏష త్వాం న విమోక్ష్యామి పరస్వాదం చతుష్పదమ్
అప్పుడు అతను, 'నేను బ్రతికున్నంతవరకు నువ్వు ఎక్కడికి పోతావు? నేను నిన్ను, ఇతరులదైన ఈ నలుగురు కాళ్ల జంతువును విడిచిపెట్టను' అని చెప్పాడు.
నాస్మాకం విద్యతే తాత పాతకం స్తేయమేవ చ భక్ష్యాభక్ష్యం తథా చైవ పేయాపేయం తథైవ చ
'తండ్రి! మాకు పాపం, దొంగతనం లేవు. తినదగినది, తినకూడదనేది, త్రాగదగినది, త్రాగకూడదనేది కూడా మాకు తేడా లేదు' అని అన్నాడు.
ద్విపదాం బహవో హ్య్ ఏతే ధర్మ ఏష గవాం స్మృతః కార్యాకార్యే న వాగమ్యాగమనం చ తథైవ చ
'మనుషులలో ఎన్నో నియమాలు ఉంటాయి. కానీ ఇది ఆవులకు ఉన్న ధర్మం: చేయవలసినదా, చేయకూడదా అనే విషయంలో, రావడం పోవడంలో ఎలాంటి ఆంక్షలు లేవు' అని అన్నాడు.
గవాం ధర్మం తు వై శ్రుత్వా సంభ్రాన్తస్తు విసృజ్య తమ్ శక్త్యాన్నపానదానాత్తు గోపతిం సంప్రసాదయత్
ఆవుల ధర్మాన్ని విని, అతడు గందరగోళంగా వృషభాన్ని విడిచిపెట్టాడు. తనకు తోచినంత తిండి, తాగుడు ఇచ్చి ఆ గోపతిని ప్రసన్నుడిని చేయడానికి ప్రయత్నించాడు.
ప్రసాదితే గతే తస్మిన్ గోధర్మం భక్తితస్తు సః మనసైవ సమాదధ్యౌ తన్నిష్ఠస్తత్పరో హి సః
ఆ వృషభుడు సంతోషపడి వెళ్లిపోయిన తర్వాత, అతడు భక్తితో ఆవుల ధర్మాన్ని మనసులో స్థిరపరిచాడు. అందులోనే తన మనస్సు పెట్టి, దానిలోనే నిశ్చలంగా ఉండిపోయాడు.
తతో యవీయసః పత్నీం గౌతమస్యాభ్యపద్యత కృతావలేపాం తాం మత్వా సో ఽనడ్వానివ న క్షమః
తర్వాత అతడు గౌతముని చిన్న భార్యను దగ్గరగా వెళ్లాడు. ఆమెకు గర్వం ఎక్కువగా ఉండేది. ఆమెను పిల్లలు లేని ఆవు లాగా భావించి, ఆమెను సహించలేకపోయాడు.
గోధర్మం తు పరం మత్వా స్నుషాం తామభ్యపద్యత నిర్భర్త్స్య చైనం రుద్ధ్వా చ బాహుభ్యాం సమ్ప్రగృహ్య చ
ఆవుల ధర్మమే గొప్పదని భావించి, తన కోడలిని దగ్గరగా వెళ్లాడు. ఆమెను మందలించి, చేతులతో అడ్డగించి, బలంగా పట్టుకున్నాడు.
భావ్యమర్థం తు తం జ్ఞాత్వా మాహాత్మ్యాత్తమువాచ సా విపర్యయం తు త్వం లబ్ధ్వా అనడ్వానివ వర్తసే
ఆమె తన మహిమ వల్ల జరిగే విషయం తెలుసుకుని, 'ఈ విపరీత పరిస్థితి ఎదురయ్యాక నీవు పిల్లలు లేని వృషభంలా ప్రవర్తిస్తున్నావు' అని చెప్పింది.
గమ్యాగమ్యం న జానీషే గోధర్మాత్ప్రార్థయన్సుతామ్ దుర్వృత్తం త్వాం త్యజామ్యద్య గచ్ఛ త్వం స్వేన కర్మణా
'నీకు ఏది చేయదగినది, చేయకూడదనేది తెలియదు. ఆవుల ధర్మం వల్ల కుమార్తెను కోరుతూ, నీ చెడ్డ స్వభావం వల్ల నిన్ను ఇప్పుడు విడిచిపెడతాను. నీ కర్మను అనుసరించి నీవు పో' అని చెప్పింది.
కాష్ఠే సముద్గే ప్రక్షిప్య గఙ్గామ్భసి సముత్సృజత్ యస్మాత్త్వమన్ధో వృద్ధశ్చ భర్తవ్యో దురధిష్ఠితః
ఆమె అతడిని చెక్కల తొట్టిలో పెట్టి, గంగానదిలో వదిలేసింది. 'నీవు అంధుడివి, వృద్ధుడివి, పోషించడానికి కష్టమైనవాడివి కనుక విడిచిపెట్టాలి' అని చెప్పింది.
తముహ్యమానం వేగేన స్రోతసో ఽభ్యాశమాగతః జగ్రాహ తం స ధర్మాత్మా బలిర్ వైరోచనిస్తదా
ఆయన ప్రవాహంలో వేగంగా కొట్టుకుపోతుండగా, ధర్మాత్ముడైన వైరోచనుడు బలి దగ్గరకు వచ్చి అతడిని పట్టుకున్నాడు.
అన్తఃపురే జుగోపైనం భక్ష్యభోజ్యైశ్చ తర్పయన్ ప్రీతశ్చైవ వరేణైవ చ్ఛన్దయామాస వై బలిమ్
తన అంతఃపురంలో అతడిని రక్షించి, రకరకాల తిండి, భోజనాలతో తృప్తిపరిచాడు. సంతోషంగా బలి, అతడికి కావలసిన వరాన్ని కోరమని అనుమతించాడు.
తస్మాచ్చ స వరం వవ్రే పుత్రార్థే దానవర్షభః సంతానార్థం మహాభాగభార్యాయాం మమ మానద పుత్రాన్ధర్మార్థతత్త్వజ్ఞాన్ ఉత్పాదయితుమర్హసి
అందుకే, దానవులలో శ్రేష్ఠుడా, అతడు తన సంతానార్థంగా వరం కోరాడు: "నా మహాభాగ్యవంతురాలైన భార్యకు మంచి బిడ్డలు కలగాలి. ఆ పిల్లలు ధర్మాన్ని, అర్థాన్ని, సత్యాన్ని బాగా తెలుసు ఉండాలి" అని కోరాడు.
ఏవముక్తో ఽథ దేవర్షిస్ తథాస్త్విత్యుక్తవాన్ ప్రభుః స తస్య రాజా స్వాం భార్యాం సుదేష్ణాం నామ ప్రాహిణోత్ అన్ధం వృద్ధం చ తం జ్ఞాత్వా న సా దేవీ జగామ హ
అలా అడిగినప్పుడు ఆ దేవర్షి "అలా జరగనీ" అని అనుగ్రహించాడు. తరువాత రాజు, అతను అంధుడని, వృద్ధుడని తెలుసుకుని తన భార్య సుదేష్ణను పంపించాడు. కానీ ఆ రాణి వెళ్లలేదు.
శూద్రాం ధాత్రేయికాం తస్మావ్ అన్ధాయ ప్రాహిణోత్తదా తస్యాం కక్షీవదాదీంశ్చ శూద్రయోనావ్ ఋషిర్ వశీ
ఆమె స్థానంలో ఒక శూద్ర మహిళను సేవకురాలిగా అతని దగ్గరకు పంపించారు. ఆ శూద్ర స్త్రీలో ఆ మహర్షి కక్షీవతుడు మొదలైన పిల్లలను పుట్టించాడు.
జనయామాస ధర్మాత్మా శూద్రాన్ ఇత్యేవమాదికమ్ ఉవాచ తం బలీ రాజా దృష్ట్వా కక్షీవదాదికాన్
ఆ మహర్షి ధర్మబుద్ధితో ఆ శూద్ర స్త్రీలో పిల్లలను పుట్టించాడు. కక్షీవతుడు మొదలైన వారిని చూసిన రాజు అతనితో ఇలా అన్నాడు.
ప్రవీణాన్ ఋషిధర్మస్య చేశ్వరాన్ బ్రహ్మవాదినః విద్వాన్ ప్రత్యక్షధర్మాణాం బుద్ధిమాన్ వృత్తిమాఞ్ఛుచీన్
వారు ఋషుల ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవారు, వేదపారాయణులు, ప్రత్యక్ష ధర్మాన్ని తెలిసినవారు, తెలివైనవారు, మంచి స్వభావం కలవారు, పవిత్రులు.
మమైవ చేతి హోవాచ తం దీర్ఘతమసం బలిః నత్యువాచ మునిస్తం వై మమైవమితి చాబ్రవీత్
బలి అతనితో, "వారు నిజంగా నా వారే" అని అన్నాడు. ఆ మహర్షి నమస్కరించి, "వారు నిజంగా నా వారే" అని సమాధానం ఇచ్చాడు.
ఉత్పన్నాః శూద్రయోనా తు భవచ్ఛన్దే సురోత్తమ అన్ధం వృద్ధం చ మాం జ్ఞాత్వా సుదేష్ణా మహిషీ తవ ప్రాహిణోద్ అవమానాన్మే శూద్రాం ధాత్రేయికాం నృప
రాజా! వారు శూద్ర స్త్రీలో పుట్టినా, నీ కోరికకే పుట్టారు. నన్ను అంధుడిగా, వృద్ధుడిగా భావించి, నీ భార్య సుదేష్ణ నాకు అవమానంగా శూద్ర సేవకురాలిని పంపించింది.
తతః ప్రసాదయామాస బలిస్ తమృషిసత్తమమ్ బలిః సుదేష్ణాం తాం భార్యాం భర్త్సయామాస దానవః
ఆ తరువాత బలి ఆ మహర్షిని ప్రసన్నం చేసేందుకు ప్రయత్నించాడు. దానవ రాజు తన భార్య సుదేష్ణను మందలించాడు.
పునశ్చైనామ్ అలంకృత్య ఋషయే ప్రత్యపాదయత్ తాం స దీర్ఘతమా దేవీం తథా కృతవతీం తదా
తర్వాత బలి తన భార్యను అలంకరించి, మళ్లీ ఆ మహర్షికి పంపించాడు. ఆ రాణి కూడా చెప్పినట్లు చేసింది.
దధ్నా లవణమిశ్రేణ త్వ్ అభ్యక్తం మధుకేన తు లిహ మామ్ అజుగుప్సన్తీ ఆపాదతలమస్తకమ్ తతస్త్వం ప్రాప్స్యసే దేవి పుత్రాన్వై మనసేప్సితాన్
"పెరుగు, ఉప్పు, తేనె కలిపి దేహానికి పట్టుకుని, నన్ను పాదాల నుండి తల వరకు అసహ్యపడకుండా నువ్వు నాకి లేపు. అప్పుడు నీ మనసులో కోరుకున్న పిల్లలను పొందుతావు, రాణీ!" అని చెప్పాడు.
తస్య సా తద్వచో దేవీ సర్వం కృతవతీ తదా తస్య సాపానమ్ ఆసాద్య దేవీ పరిహరత్తదా
ఆ రాణి అతను చెప్పినట్టు అన్నీ చేసింది. కానీ తాగాల్సినప్పుడు మాత్రం దూరంగా ఉండిపోయింది.
తామువాచ తతః సో ఽథ యత్తే పరిహృతం శుభే వినాపానం కుమారం తు జనయిష్యసి పూర్వజమ్
అప్పుడు అతను ఆమెతో, "శుభలక్షణాలున్నవాడా, నువ్వు తాగడాన్ని తప్పించుకున్నావు కాబట్టి, నీవు ఒక కుమారుని పుట్టిస్తావు. అతడు పెద్దవాడవుతాడు" అని అన్నాడు.
నార్హసి త్వం మహాభాగ పుత్రం మే దాతుమీదృశమ్ తోషితశ్చ యథాశక్తి ప్రసాదం కురు మే ప్రభో
"మహాభాగ్యవంతురాలా, నాకు ఇలాంటి కుమారుణ్ణి ఇవ్వడం తగదు. నేను ఎంతవరకు సంతృప్తిపడగలను అంతవరకు సంతోషించాను. దయచేసి నన్ను అనుగ్రహించు ప్రభూ!" అని అడిగింది.
తవాపచారాద్దేవ్యేష నాన్యథా భవితా శుభే నైవ దాస్యతి పుత్రస్తే పౌత్రౌ వై దాస్యతే ఫలమ్
"శుభలక్షణాలున్నవాడా, నువ్వు చేసిన తప్పు వల్ల ఇది తప్పక జరుగుతుంది. నీ కుమారుడు నీకు మనవళ్లను ఇవ్వడు. కానీ నీ మనవళ్లు ఫలితాన్ని ఇస్తారు." అని అన్నాడు.
తస్యాపానం వినా చైవ యోగ్యభావో భవిష్యతి తస్మాద్ దీర్ఘతమాఙ్గేషు కుక్షౌ స్పృష్ట్వేదమ్ అబ్రవీత్
ఆమె తాగలేదు కాబట్టి, తగిన ఫలితం కలుగుతుంది. అందుకే, దీర్ఘతమసుని అవయవాలను తాకుతూ ఇలా అన్నాడు.
ప్రాశితం యద్యదఙ్గేషు న సోపస్థం శుచిస్మితే తేన తిష్ఠన్తి తే గర్భే పౌర్ణమాస్యామ్ ఇవోడురాట్
"శుభహాసినీ! నువ్వు నా శరీరంలో తాకిన చోట్ల, కానీ జననేంద్రియాన్ని తాకని చోట్ల, అవి గర్భంలో పూర్ణచంద్రుడిలా నిలుస్తాయి." అని అన్నాడు.