కృతార్థమాగతం దృష్ట్వా కావ్యం సర్వే దితేః సుతాః అభిజగ్ముర్గృహం తస్య ముదితాస్తే దిదృక్షవః
కావ్యుడు తన కార్యాన్ని పూర్తిచేసి వచ్చినట్టు చూసి, దితి కుమారులందరూ ఆనందంగా అతని ఇంటికి వచ్చి, అతన్ని చూడాలని ఉత్సాహంగా ఉన్నారు.
యదా గతా న పశ్యన్తి మాయయా సంవృతం గురుమ్ లక్షణం తస్య తద్బుద్ధ్వా ప్రతిజగ్ముర్యథాగతమ్
వారు అక్కడికి వెళ్లినప్పుడు, మాయ వల్ల గురువును చూడలేకపోయారు. ఆ లక్షణాన్ని గుర్తించి, వచ్చిన దారిలోనే తిరిగి వెళ్లిపోయారు.
బృహస్పతిస్తు సంరుద్ధం కావ్యం జ్ఞాత్వా వరేణ తు తుష్ట్యర్థం దశ వర్షాణి జయన్త్యా హితకామ్యయా
కావ్యుడు ఒక వరం వల్ల నిర్బంధించబడ్డాడని బృహస్పతి తెలుసుకుని, జయంతి సంతోషం కోసం, ఆమె మేలుకోసం, పది సంవత్సరాలు అలాగే ఉన్నాడు.
బుద్ధ్వా తదన్తరం సో ఽపి దైత్యానామిన్ద్రనోదితః కావ్యస్య రూపమాస్థాయ అసురాన్ సముపాహ్వయత్
ఆ మధ్యలో, ఇంద్రుడు చెప్పినట్లు, బృహస్పతి కావ్యుడి రూపం ధరించి, అసురులను పిలిచాడు.
తతస్తానాగతాన్దృష్ట్వా బృహస్పతిరువాచ హ స్వాగతం మమ యాజ్యానాం ప్రాప్తో ఽహం వో హితాయ చ
వారు వచ్చినప్పుడు, బృహస్పతి ఇలా అన్నాడు: 'నా యాజ్యులారా, స్వాగతం. మీ మేలుకోసం నేను వచ్చాను.'
అహం వో ఽధ్యాపయిష్యామి విద్యాః ప్రాప్తాస్తు యా మయా తతస్తే హృష్టమనసో విద్యార్థముపపేదిరే
'నేను నేర్చుకున్న విద్యలు మీకు బోధిస్తాను.' అని చెప్పాడు. దాంతో, వారు హర్షంతో, విద్య కోసం అతని దగ్గరకు చేరారు.
పూర్ణే కావ్యస్తదా తస్మిన్ సమయే దశవార్షికే సమయాన్తే దేవయానీ తదోత్పన్నా ఇతి శ్రుతిః బుద్ధిం చక్రే తతః సో ఽథ యాజ్యానాం ప్రత్యవేక్షణే
అప్పుడు, ఆ పది సంవత్సరాల సమయం పూర్తయ్యేసరికి, కావ్యుని నుండి దేవయాని జన్మించినట్లు విన్నారు. ఆ తర్వాత, ఆయన తన యాజ్యులను పరిశీలించడానికి మనసు పెట్టాడు.
దేవి గచ్ఛామ్యహం ద్రష్టుం మమ యాజ్యాఞ్శుచిస్మితే విభ్రాన్తవీక్షితే సాధ్వి త్రివర్ణాయతలోచనే
'దేవి, నేను నా యాజ్యులను చూడటానికి వెళ్తున్నాను. పవిత్రమైన చిరునవ్వుతో, మంచి గుణాలున్నా, విస్తృతమైన మూడు రంగుల కళ్లతో ఉన్న సతీ, నీవు ఆశ్చర్యంగా చూస్తూ ఉండి.'
ఏవముక్తాబ్రవీద్ ఏనం భజ భక్తాన్మహావ్రత ఏష ధర్మః సతాం బ్రహ్మన్ న ధర్మం లోపయామి తే
అలా అన్నవాడిని ఆమె ఇలా అనింది: 'నీ భక్తులకు సేవ చేయు మహావ్రతుడా, ఇది సజ్జనుల ధర్మం. బ్రాహ్మణా, నీ ధర్మాన్ని నేను అడ్డుకోను.'
తతో గత్వాసురాన్దృష్ట్వా దేవాచార్యేణ ధీమతా వఞ్చితాన్కావ్యరూపేణ తతః కావ్యో ఽబ్రవీత్తు తాన్
ఆ తర్వాత, ఆయన వెళ్లి, దేవతల గురువు కావ్యుని రూపంలో అసురులను మోసం చేసినట్టు చూసి, కావ్యుడు వారితో ఇలా అన్నాడు.
కావ్యం మాం వో విజానీధ్వం తోషితో గిరిశో విభుః వఞ్చితా బత యూయం వై సర్వే శృణుత దానవాః
'నన్ను కావ్యుడిగా తెలుసుకోండి. పరాక్రమశాలి గిరిశుడు సంతోషించాడు. హాయ్, మీరు అందరూ మోసపోయారు! వినండి దానవులారా.'
శ్రుత్వా తథా బ్రువాణం తం సంభ్రాన్తాస్తే తదాభవన్ ప్రేక్షన్తస్ తావ్ ఉభౌ తత్ర స్థితాసీనౌ సువిస్మితాః
అతను ఇలా మాట్లాడినప్పుడు, వారు గందరగోళంగా, అక్కడ కూర్చున్న ఇద్దరినీ ఆశ్చర్యంతో చూస్తూ ఉండిపోయారు.
సమ్ప్రమూఢాస్ తతః సర్వే న ప్రాబుధ్యన్త కించన అబ్రవీత్ సమ్ప్రమూఢేషు కావ్యస్తానసురాంస్తదా
అంతటా వారు పూర్తిగా మూర్ఖులై, ఏమి అర్థం చేసుకోలేకపోయారు. అప్పుడు కావ్యుడు ఆ అసురులతో ఇలా అన్నాడు.
ఆచార్యో వో హ్య్ అహం కావ్యో దేవాచార్యో ఽయమఙ్గిరాః అనుగచ్ఛత మాం దైత్యాస్ త్యజతైనం బృహస్పతిమ్
'నేనే మీ గురువు కావ్యుడు; ఇతడు అంగిరసుడు, దేవతల గురువు. దైత్యులారా, నన్ను అనుసరించండి, ఈ బృహస్పతిని వదిలేయండి.'
ఇత్యుక్తా హ్య్ అసురాస్తేన తావ్ ఉభౌ సమవేక్ష్య చ యదాసురా విశేషం తు న జానన్త్యుభయోస్తయోః
అతను ఇలా చెప్పగానే, అసురులు ఇద్దరినీ చూశారు. కానీ, ఇద్దరిలో ఎవరు ఎవరో గుర్తించలేకపోయారు.
బృహస్పతిర్ ఉవాచైనాన్ అసమ్భ్రాన్తస్తపోధనః కావ్యో వో ఽహం గురుర్దైత్యా మద్రూపో ఽయం బృహస్పతిః
బృహస్పతి, ఏ మాత్రం గందరగోళం లేకుండా, తపస్సుతో నిండినవాడు, వారితో ఇలా అన్నాడు: 'దైత్యులారా, నేనే మీ గురువు కావ్యుడు; ఇతడు నా రూపంలో ఉన్న బృహస్పతి.'
సంమోహయతి రూపేణ మామకేనైష వో ఽసురాః శ్రుత్వా తస్య తతస్తే వై సమేత్య తు తతో ఽబ్రువన్
'ఇతడు నా రూపం ధరించి, మిమ్మల్ని మోసం చేస్తున్నాడు అసురులారా.' అని అన్నాడు. అది విని, వారు ఒక్కచోట చేరి ఇలా అన్నారు:
అయం నో దశ వర్షాణి సతతం శాస్తి వై ప్రభుః ఏష వై గురురస్మాకమ్ అన్తరేప్సురయం ద్విజః
'ఈ ప్రభువు పది సంవత్సరాలుగా ఎప్పుడూ మాకు బోధిస్తున్నాడు; ఇతడే నిజంగా మన గురువు. ఈ ద్విజుడు మన మధ్యకు చొరబడాలని చూస్తున్నాడు.'
తతస్తే దానవాః సర్వే ప్రణిపత్యాభినన్ద్య చ వచనం జగృహుస్తస్య చిరాభ్యాసే న మోహితాః
అంతటా దానవులు అందరూ వందనం చేసి, ఆ మాటలు గౌరవంగా స్వీకరించారు. వారు చాలాకాలంగా సాధన చేసేవారు కనుక, ఎవరూ మోసపోలేదు.
ఊచుస్ తమసురాః సర్వే క్రోధసంరక్తలోచనాః అయం గురుర్ హితో ఽస్మాకం గచ్ఛ త్వం నాసి నో గురుః
అసురులు అందరూ కోపంతో కళ్లెర్రబెట్టుకొని ఇలా అన్నారు: 'ఇతనే మా గురువు, మాకు మేలు చేసేవాడు; నువ్వు వెళ్ళిపో, నువ్వు మా గురువు కవు.'
భార్గవో వాఙ్గిరా వాపి భగవానేష నో గురుః స్థితా వయం నిదేశే ఽస్య సాధు త్వం గచ్ఛ మాచిరమ్
భార్గవుడైనా, వాంజిరసుడైనా, ఈ భగవంతుడే మా గురువు. మేము ఆయన ఆజ్ఞలోనే ఉంటాం. నువ్వు త్వరగా వెళ్ళిపో, ఆలస్యం చేయకు.
ఏవముక్త్వాసురాః సర్వే ప్రాపద్యన్త బృహస్పతిమ్ యదా న ప్రత్యపద్యన్త కావ్యేనోక్తం మహద్ధితమ్
ఇలా చెప్పిన తర్వాత, అసురులు అందరూ బృహస్పతిని ఆశ్రయించారు. కవ్యుడు చెప్పిన గొప్ప మేలును వారు అంగీకరించలేదు.
చుకోప భార్గవస్తేషామ్ అవలేపేన తేన తు బోధితా హి మయా యస్మాన్ న మాం భజథ దానవాః
ఆ దానవుల అహంకారాన్ని చూసి భార్గవుడు కోపగించుకున్నాడు. నేను వారికి బోధించాను, అయినా వారు నన్ను గౌరవించలేదు.
తస్మాత్ప్రనష్టసంజ్ఞా వై పరాభవమవాప్స్యథ ఇతి వ్యాహృత్య తాన్కావ్యో జగామాథ యథాగతమ్
'అందువల్ల మీరు జ్ఞానం కోల్పోయి ఓటమి చెందుతారు' అని చెప్పి, కవ్యుడు అక్కడి నుంచి వచ్చిన దారిలోనే వెళ్లిపోయాడు.
శప్తాంస్తానసురాఞ్జ్ఞాత్వా కావ్యేన స బృహస్పతిః కృతార్థః స తదా హృష్టః స్వరూపం ప్రత్యపద్యత
కవ్యుడు ఆ అసురులను శపించాడని తెలుసుకున్న బృహస్పతి, తన కార్యం పూర్తయిందని ఆనందంతో తన అసలు రూపాన్ని తిరిగి పొందాడు.
బుద్ధ్యాసురాన్ హతాఞ్జ్ఞాత్వా కృతార్థో ఽన్తరధీయత తతః ప్రనష్టే తస్మింస్తు విభ్రాన్తా దానవాభవన్
అసురులు జ్ఞానంతో ఓడిపోయారని గ్రహించినవాడు, తన పని పూర్తయిందని అంతర్ధానమయ్యాడు. అతను కనబడకపోవడంతో దానవులు అయోమయానికి లోనయ్యారు.
అహో వివఞ్చితాః స్మేతి పరస్పరమథాబ్రువన్ పృష్ఠతో ఽభిముఖాశ్చైవ తాడితాఙ్గిరసేన తు
'అయ్యో, మేము మోసపోయాం!' అని పరస్పరం చెప్పుకుంటూ, వెనక నుంచీ ముందుకు తిరిగి, ఆంగిరసుని చేతిలో దెబ్బతిన్నారు.
వఞ్చితాః సోపధానేన స్వే స్వే వస్తుని మాయయా తతస్త్వపరితుష్టాస్తే తమేవ త్వరితా యయుః ప్రహ్లాదమగ్రతః కృత్వా కావ్యస్యానుపదం పునః
మాయతో ఒక్కొక్కరు ఒక్కొక్క విషయంలో మోసపోయి, అసంతృప్తితో, ప్రహ్లాదుని ముందుగా పెట్టుకొని, కవ్యుని వెంట వెంటనే త్వరగా వెళ్లారు.
తతః కావ్యం సమాసాద్య ఉపతస్థురవాఙ్ముఖాః సమాగతాన్పునర్దృష్ట్వా కావ్యో యాజ్యానువాచ హ
తరువాత కవ్యుని దగ్గరకు వెళ్లి, తలవంచి నిలబడ్డారు. వారు మళ్లీ కూడినదాన్ని చూసి, కవ్యుడు ఆ యజ్ఞకర్తలకు ఇలా చెప్పాడు.
మయా సంబోధితాః సర్వే యస్మాన్మా నాభినన్దథ తతస్తేనావమానేన గతా యూయం పరాభవమ్
నేను మీ అందరికీ బోధించాను, అయినా మీరు నన్ను గౌరవించలేదు. అందుకే, ఆ అవమానంతో మీరు ఓటమి పాలయ్యారు.