ఏష నాగం మనుష్యేషు మాహిష్మత్యాం మహాద్యుతిః కర్కోటకసుతం జిత్వా పుర్యాం తత్ర న్యవేశయత్
ఈ మహాతేజస్వి, మాహిష్మతీ నగరంలో మనుషులలో నాగుడు కర్కోటకుని కుమారుడిని జయించి, ఆ పట్టణంలో స్థాపించాడు.
ఏష వేగం సముద్రస్య ప్రావృట్కాలే భజేత వై క్రీడన్నేవ సుఖోద్భిన్నః ప్రతిస్రోతో మహీపతిః
ఈ రాజు వర్షాకాలంలో, సముద్రపు ఉప్పెన ప్రవాహాన్ని ఆనందంగా దాటి, ఎదురువేగాన్ని ఆస్వాదించేవాడు.
లలతా క్రీడతా తేన ప్రతిస్రగ్దామమాలినీ ఊర్మిభ్రుకుటిసంత్రాసాచ్ చకితాభ్యేతి నర్మదా
తీరంలో ఆడుకుంటూ, పోటీ పూలమాల ధరించి ఉండగా, అతని అలల కోపానికి భయపడి, నర్మదా నదీ జాగ్రత్తగా దగ్గరికి వచ్చేది.
ఏకో బాహుసహస్రేణ వగాహే స మహార్ణవమ్ కరోత్యుద్వృత్తవేగాం తు నర్మదాం ప్రావృడుద్ధతామ్
అతడు ఒక్కడే వెయ్యి చేతులతో మహాసముద్రంలో మునిగి, వర్షాలతో ఉప్పొంగిన నర్మదాను ఉప్పెనతో ఉప్పొంగించేవాడు.
తస్య బాహుసహస్రేణ క్షోభ్యమాణే మహోదధౌ భవన్త్యతీవ నిశ్చేష్టాః పాతాలస్థా మహాసురాః
అతని వెయ్యి చేతులతో సముద్రాన్ని కలిపినప్పుడు, పాతాళంలో ఉన్న మహాసురులు పూర్తిగా కదలకుండా పోతారు.
చూర్ణీకృతమహావీచిలీనమీనమహాతిమిమ్ మారుతావిద్ధఫేనౌఘమ్ ఆవర్తాక్షిప్తదుఃసహమ్
వెయ్యి చేతులతో సముద్రాన్ని కలిపి, పెద్ద అలలు, చేపలు, తిమింగలాలను లోపలికి తోసి, గాలితో తాకిన నురుగు ముద్దలను పైకి ఎత్తి, దాటి పోవడం అసాధ్యంగా చేస్తాడు.
కరోత్యాలోడయన్నేవ దోఃసహస్రేణ సాగరమ్ మన్దరక్షోభచకితా హ్య్ అమృతోత్పాదశఙ్కితాః
వెయ్యి చేతులతో సముద్రాన్ని కలిపినప్పుడు, దేవతలు మందర పర్వతాన్ని కలిపినప్పుడు అమృతం పుట్టినట్టు అనుమానంతో ఆశ్చర్యపోతారు.
తదా నిశ్చలమూర్ధానో భవన్తి చ మహోరగాః సాయాహ్నే కదలీఖణ్డా నిర్వాతస్తిమితా ఇవ
అప్పుడు మహానాగులు తలలు కదలకుండా, సాయంత్రం గాలిలో కదలని అరటి కాండంలా నిశ్చలంగా ఉంటారు.
ఏవం బద్ధ్వా ధనుర్జ్యాయామ్ ఉత్సిక్తం పఞ్చభిః శరైః లఙ్కాయాం మోహయిత్వా తు సబలం రావణం బలాత్
అప్పుడు తన ధనుస్సును బలంగా ఎక్కించి, ఐదు బాణాలతో సిద్ధమై, లంకలో రావణుడిని అతని సేనతో సహా మాయలో పడేసాడు.
నిర్జిత్య బద్ధ్వా చానీయ మాహిష్మత్యాం బబన్ధ చ తతో గత్వా పులస్త్యస్తు హ్య్ అర్జునం సంప్రసాదయన్
అతడిని జయించి, బంధించి, మహిష్మతీకి తీసుకెళ్లి అక్కడ బంధించాడు. ఆ తరువాత పులస్త్యుడు అర్జునుని దగ్గరికి వెళ్లి, అతడిని శాంతింపజేయడానికి ప్రయత్నించాడు.
ముమోచ రక్షః పౌలస్త్యం పులస్త్యేనేహ సాన్త్వితమ్ తస్య బాహుసహస్రేణ బభూవ జ్యాతలస్వనః
పులస్త్యుడు అర్జునుని మనసు నొప్పించకుండా శాంతింపజేసి, ఆ రాక్షసుడిని విడుదల చేశాడు. అర్జునుని వేల బాహువుల నుంచి ధనుస్సు తంతి మోగిన శబ్దం వినిపించింది.
యుగాన్తాభ్రసహస్రస్య ఆస్ఫోటస్త్వశనేరివ అహో బత విధేర్వీర్యం భార్గవో ఽయం యదాఛినత్
అది యుగాంతంలో వేల మేఘాల మోగుడు గర్జనలా, లేదా ఇంద్రుని వజ్రం పడి మోగిన శబ్దంలా వినిపించింది. హాయ్! విధి బలమంటే ఇదే, భార్గవుడు అర్జునుని సంహరించాడు.
తద్వై సహస్రం బాహూనాం హేమతాలవనం యథా యత్రాపవస్తు సంక్రుద్ధో హ్య్ అర్జునం శప్తవాన్ప్రభుః
ఆయన వేల బాహువులు బంగారు తాళపాకలవంటి వెలుగుతో మెరిసేవి, అవి అక్కడే నరికివేయబడ్డాయి. కోపంతో ప్రభువు అర్జునుని శపించాడు.
యస్మాద్వనం ప్రదగ్ధం వై విశ్రుతం మమ హైహయ తస్మాత్తే దుష్కరం కర్మ కృతమన్యో హరిష్యతి
హైహయా! నీవు నా ప్రసిద్ధమైన అడవిని కాల్చినందువల్ల, ఈ కష్టమైన కార్యాన్ని ఇంకొకరు చేసి నీ నుండి దూరం చేస్తారు.
ఛిత్త్వా బాహుసహస్రం తే ప్రథమం తరసా బలీ తపస్వీ బ్రాహ్మణశ్చ త్వాం స వధిష్యతి భార్గవ
ముందుగా నీ వేల బాహువులను బలంగా నరికిన తరువాత, భార్గవ వంశానికి చెందిన ఒక మహా తపస్వి బ్రాహ్మణుడు నిన్ను సంహరిస్తాడు.
తస్య రామస్తదా త్వ్ ఆసీన్ మృత్యుః శాపేన ధీమతః వరశ్చైవ తు రాజర్షేః స్వయమేవ వృతః పురా
ఆ సమయంలో, ధీమంతుడు ఇచ్చిన శాపంతో రాముడు అతని మరణంగా మారాడు. ఈ వరాన్ని ఆ రాజర్షి ముందే కోరుకున్నాడు.
తస్య పుత్రశతం త్వ్ ఆసీత్ పఞ్చ తత్ర మహారథాః కృతాస్త్రా బలినః శూరా ధర్మాత్మానో మహాబలాః
అతనికి వంద మంది కుమారులు ఉండేవారు. వారిలో ఐదుగురు మహారథులు, ఆయుధ విద్యలో నిపుణులు, బలవంతులు, వీరులు, ధర్మాన్ని అనుసరించే మహాబలులు.
శూరసేనశ్చ శూరశ్చ ధృష్టః క్రోష్టుస్తథైవ చ జయధ్వజశ్చ వైకర్తా అవన్తిశ్చ విశాంపతే
ఓ రాజాధిరాజా! వారిలో శూరసేనుడు, శూరుడు, ధృష్టుడు, క్రోష్ట్రి, జయధ్వజుడు, వైకర్తుడు, అవంతి ఉన్నారు.
జయధ్వజస్య పుత్రస్తు తాలజఙ్ఘో మహాబలః తస్య పుత్రశతాన్యేవ తాలజఙ్ఘా ఇతి శ్రుతాః
జయధ్వజుని కుమారుడు తాళజఙ్ఘుడు మహాబలుడు. అతనికి వంద మంది కుమారులు, తాళజఙ్ఘులు అని ప్రసిద్ధి.
తేషాం పఞ్చ కులాః ఖ్యాతా హైహయానాం మహాత్మనామ్ వీతిహోత్రాశ్చ శార్యాతో భోజాశ్చావన్తయస్తథా
ఆ మహాత్ములైన హైహయుల్లో ఐదు వంశాలు ప్రసిద్ధి చెందాయి. అవి వీతిహోత్రులు, శార్యాతులు, భోజులు, అవంతులు, వృతిహోత్రులు.
కుణ్డికేరాశ్చ విక్రాన్తాస్ తాలజఙ్ఘాస్ తథైవ చ వీతిహోత్రసుతశ్చాపి ఆనర్తో నామ వీర్యవాన్ దుర్జేయస్తస్య పుత్రస్తు బభూవ మిత్రకర్శనః
వీరులైన కుండికేరులు, తాళజఙ్ఘులు కూడా ఉన్నారు. వీతిహోత్రుని కుమారుడు వీర్యవంతుడు, ఎవ్వరూ జయించలేని ఆనర్తుడు. అతని కుమారుడు మిత్రకర్షణుడు.
సద్భావేన మహారాజ ప్రజా ధర్మేణ పాలయన్ కార్తవీర్యార్జునో నామ రాజా బాహుసహస్రవాన్
సత్యమనసుతో, మహారాజా! వేల చేతుల కలిగిన కార్తవీర్యార్జునుడు తన ప్రజలను ధర్మబద్ధంగా రక్షించాడు.
యేన సాగరపర్యన్తా ధనుషా నిర్జితా మహీ యస్తస్య కీర్తయేన్నామ కల్యముత్థాయ మానవః
అతని ధనుస్సుతో సముద్రాంతం వరకు భూమిని జయించాడు. ఎవరు ఉదయాన్నే అతని నామాన్ని స్మరిస్తారో, వారికీ మంగళం కలుగుతుంది.
న తస్య విత్తనాశః స్యాన్ నష్టం చ లభతే పునః కార్తవీర్యస్య యో జన్మ కథయేదిహ ధీమతః యథావత్స్విష్టపూతాత్మా స్వర్గలోకే మహీయతే
అతనికి ధన నష్టం కలగదు, పోయినదాన్ని తిరిగి పొందుతాడు. ఎవరు కార్తవీర్యుని జన్మకథను పవిత్ర హృదయంతో చెప్పుతారో, వారు స్వర్గలోకంలో పూజింపబడతారు.
కిమర్థం తద్వనం దగ్ధమ్ ఆపవస్య మహాత్మనః కార్తవీర్యేణ విక్రమ్య సూత ప్రబ్రూహి తత్త్వతః
సూతా! ఆ మహాత్ముడైన ఆపవుని అడవిని కార్తవీర్యుడు తన పరాక్రమాన్ని చూపించి ఎందుకు కాల్చాడో నిజంగా చెప్పు.
రక్షితా స తు రాజర్షిః ప్రజానామితి నః శ్రుతమ్ స కథం రక్షితా భూత్వా అదహత్తత్తపోవనమ్
ఆ రాజర్షి ప్రజలను రక్షించేవాడని మేము విన్నాము. అలాంటి రక్షకుడు ఆ పవిత్రమైన తపోవనాన్ని ఎలా కాల్చాడో చెప్పు.
ఆదిత్యో ద్విజరూపేణ కార్తవీర్యముపస్థితః తృప్తిమేకాం ప్రయచ్ఛస్వ ఆదిత్యో ఽహం నరేశ్వర
ఆదిత్యుడు ద్విజుని రూపంలో కార్తవీర్యుని దగ్గరకు వచ్చి ఇలా అన్నాడు: "ఓ రాజా, నాకు ఒక్కటి తీరుస్తావా? నేను ఆదిత్యుడిని."
భగవన్కేన తృప్తిస్తే భవత్యేవ దివాకర కీదృశం భోజనం దద్మి హుత్వా తు విదధామ్యహమ్
రాజు ఇలా అడిగాడు: "ఓ ప్రభూ, నీ తృప్తి ఎలా కలుగుతుంది? నీకు నేను ఎలాంటి భోజనం ఇవ్వాలి? నీవు చెప్పినట్టు నేను సమర్పిస్తాను."
స్థావరం దేహి మే సర్వమ్ ఆహారం దదతాం వర తేన తృప్తో భవేయం వై సా మే తృప్తిర్హి పార్థివ
"నాకు భోజనంగా భూమిపై ఉన్న అన్ని అచలమైనవాటిని ఇవ్వు. వాటివల్ల నాకు తృప్తి కలుగుతుంది. ఇదే నా తృప్తి, ఓ రాజా."
న శక్యాః స్థావరాః సర్వే తేజసా చ బలేన చ నిర్దగ్ధుం తపతాం శ్రేష్ఠ తేన త్వాం ప్రణమామ్యహమ్
"నీ తేజస్సుతో, బలంతో అన్ని అచలమైనవాటిని కాల్చడం సాధ్యం కాదు, ఓ తపస్సులో శ్రేష్ఠుడా. అందుకే నేను నీకు నమస్కరిస్తున్నాను."