ఆహూతాధ్యాయీ గురుకర్మసు చోద్యతః పూర్వోత్థాయీ చరమం చోపశాయీ మృదుర్దాన్తో ధృతిమానప్రమత్తః స్వాధ్యాయశీలః సిధ్యతి బ్రహ్మచారీ
పిలిస్తే వెంటనే పాఠాలు చదివే వాడు, గురు సేవలో నిష్టతో ఉండే వాడు, ముందే లేచి చివరగా పడుకునే వాడు, మృదువుగా, ఇంద్రియాలను జయించిన వాడు, స్థిరంగా, అప్రమత్తంగా, స్వాధ్యాయంలో నిమగ్నంగా ఉండే బ్రహ్మచారి విజయాన్ని పొందుతాడు.
ధర్మాగతం ప్రాప్య ధనం యజేత దద్యాత్సదైవాతిథీన్భోజయేచ్చ అనాదదానశ్చ పరైరదత్తం సైషా గృహస్థోపనిషత్పురాణీ
ధర్మబద్ధంగా సంపాదించిన ధనంతో యజ్ఞాలు చేయాలి, ఎప్పుడూ దానం చేయాలి, అతిథులను భోజనం పెట్టాలి. ఇతరులు ఇచ్చినదాన్ని తీసుకోకూడదు. ఇదే గృహస్థులకు పురాతన ఉపదేశం.
స్వవీర్యజీవీ వృజినాన్నివృత్తో దాతా పరేభ్యో న పరోపతాపీ తాదృఙ్మునిః సిద్ధిముపైతి ముఖ్యాం వసన్న్ అరణ్యే నియతాహారచేష్టః
తన శక్తితో జీవించే వాడు, పాపాలకు దూరంగా ఉండే వాడు, ఇతరులకు దానం చేసే వాడు, ఎవరికీ హాని చేయని వాడు — అటువంటి ముని అరణ్యంలో నియమంగా ఆహారం తీసుకుంటూ, నియమంగా ఉండి, పరమ సిద్ధిని పొందుతాడు.
అశిల్పజీవీ విగృహశ్చ నిత్యం జితేన్ద్రియః సర్వతో విప్రముక్తః అనోకశాయీ లఘు లిప్సమానశ్ చరన్ దేశానేకచరః స భిక్షుః
వృత్తిగా పనులు చేయని వాడు, ఎప్పుడూ కలహం లేని వాడు, ఇంద్రియాలను జయించిన వాడు, ఏదైనా మీద ఆసక్తి లేకుండా ఉండే వాడు, ఒక చోట నిద్రించని వాడు, తక్కువ ఆశతో ఉండి, అనేక దేశాల్లో తిరిగే వాడు — అతడే నిజమైన భిక్షువు.
రాత్ర్యా యయా చాభిరతాశ్చ లోకా భవన్తి కామాభిజితాః సుఖేన చ తామేవ రాత్రిం ప్రయతేత విద్వాన్ అరణ్యసంస్థో భవితుం యతాత్మా
ప్రపంచంలో ప్రజలు కామానికి లోబడి ఆనందించే ఆ రాత్రిలోనే, అరణ్యంలో ఉండే జ్ఞాని, తనను తాను నియంత్రించుకుని, అలాంటి స్థితిని సాధించేందుకు ప్రయత్నించాలి.
దశైవ పూర్వాన్దశ చాపరాంస్తు జ్ఞాతీంస్తథాత్మానమథైకవింశమ్ అరణ్యవాసీ సుకృతం దధాతి ముక్త్వా త్వ్ అరణ్యే స్వశరీరధాతూన్
అరణ్యంలో ఉండే వాడు, పూర్వీకుల్లో పది మందికి, తరువాతి పది మందికి, తనను ఇరవై ఒకవాడిగా అర్పించి, అక్కడ తన శరీరాన్ని విడిచిపెట్టడం ద్వారా పుణ్యాన్ని పొందుతాడు.
కతిస్విద్ దేవమునయో మౌనాని కతి చాప్యుత భవన్తీతి తదాచక్ష్వ శ్రోతుమ్ ఇచ్ఛామహే వయమ్
దేవతలు, మునులు ఎన్ని రకాల మౌన వ్రతాలు పాటిస్తారు? మొత్తం ఎన్ని మౌనాలు ఉన్నాయి? దయచేసి చెప్పండి. మేము వినాలనుకుంటున్నాము.
అరణ్యే వసతో యస్య గ్రామో భవతి పృష్ఠతః గ్రామే వా వసతో ఽరణ్యం స మునిః స్యాజ్జనాధిప
ఎవరైనా అరణ్యంలో ఉండి, గ్రామాన్ని వెనుక విడిచిపెడితే, లేదా గ్రామంలో ఉండి, అరణ్యాన్ని వెనుక విడిచిపెడితే — అలాంటి ముని జనులలో అధిపతి అవుతాడు.
కథంస్విద్వసతో ఽరణ్యే గ్రామో భవతి పృష్ఠతః గ్రామే వా వసతో ఽరణ్యం కథం భవతి పృష్ఠతః
అరణ్యంలో నివసించే వాడికి ఊరు వెనుక ఎలా వస్తుంది? అలాగే, ఊరిలో నివసించే వాడికి అరణ్యం వెనుక ఎలా ఉంటుంది?
న గ్రామ్యముపయుఞ్జీత య ఆరణ్యో మునిర్భవేత్ తథాస్య వసతో ఽరణ్యే గ్రామో భవతి పృష్ఠతః
అరణ్యంలో జీవించే ముని, లోకసంబంధమైన విషయాల్లో పాల్గొనకూడదు. అలా అరణ్యంలో నివసిస్తే, ఊరు అతని వెనుకే మిగిలిపోతుంది.
అనగ్నిరనికేతశ్ చాప్య్ అగోత్రచరణో మునిః కౌపీనాచ్ఛాదనం యావత్ తావదిచ్ఛేచ్చ చీవరమ్
ముని అగ్ని లేకుండా, ఇల్లు లేకుండా, బంధువుల జాడ లేకుండా తిరుగుతూ, తను కప్పుకునేందుకు ఎంత అవసరమో అంత మాత్రమే వస్త్రం కోరుకోవాలి.
యావత్ప్రాణాభిసంధానం తావదిచ్ఛేచ్చ భోజనమ్ తదాస్య వసతో గ్రామే ఽరణ్యం భవతి పృష్ఠతః
ప్రాణాలు నిలబడేందుకు ఎంత తినాలి అంత మాత్రమే తిండి కోరుకోవాలి. అప్పుడు ఊరిలో నివసించే వాడికి అరణ్యం వెనుకే మిగిలిపోతుంది.
యస్తు కామాన్పరిత్యజ్య త్యక్తకర్మా జితేన్ద్రియః ఆతిష్ఠేత మునిర్ మౌనం స లోకే సిద్ధిమాప్నుయాత్
ఎవరైనా ముని, కోరికలు వదిలి, కర్మలు త్యజించి, ఇంద్రియాలను జయించి, మౌనాన్ని ఆచరిస్తే, అతడు ఈ లోకంలో సిద్ధిని పొందుతాడు.
ధౌతదన్తం కృత్తనఖం సదా స్నాతమలంకృతమ్ అసితం సితకర్మస్థం కస్తం నార్చితుమర్హతి
పళ్ళు శుభ్రంగా, గోర్లు కత్తిరించి, ఎప్పుడూ స్నానం చేసి, అలంకరించుకుని, చీకటి రంగులో ఉన్నా, పవిత్రమైన పనులు చేసే వాడిని ఎవరు గౌరవించరు?
తపసా కర్శితః క్షామః క్షీణమాంసాస్థిశోణితః యదా భవతి నిర్ద్వంద్వో మునిర్మౌనం సమాస్థితః
తపస్సుతో శరీరం క్షీణించి, మాంసం, ఎముకలు, రక్తం తగ్గిపోయినప్పుడు, ముని ద్వంద్వాలను దాటి మౌనంలో స్థిరపడతాడు.
అథ లోకమిమం జిత్వా లోకం చాపి జయేత్పరమ్ ఆస్యేన తు యదాహారం గోవన్మృగయతే మునిః అథాస్య లోకైః సర్వో యః సో ఽమృతత్వాయ కల్పతే
అప్పుడు ఈ లోకాన్ని, పరలోకాన్ని జయించి, ఆ ముని ఆవు లాగా నోటితో తిండి వెతుకుతుంటే, అన్ని లోకాలు అతని అమృతత్వానికి సిద్ధమవుతాయి.
కతరస్త్వేతయోః పూర్వం దేవానామేతి సాత్మ్యతామ్ ఉభయోర్ధావతో రాజన్ సూర్యచన్ద్రమసోరివ
రాజా! ఈ ఇద్దరిలో ఎవరు ముందు దేవతలతో ఏకత్వాన్ని పొందుతారు? సూర్యుడు, చంద్రుడు పోటీగా పరుగెత్తినట్టు, ప్రయత్నించే వారిలో ఎవరు ముందుగా చేరుతారు?
అనికేతగృహస్థేషు కామవృత్తేషు సంయతః గ్రామ ఏవ చరన్భిక్షుస్ తయోః పూర్వతరం గతః
ఇంటివాళ్ల మధ్య, కోరికలతో జీవించే వారిలో ఉన్నా, నియమంగా ఉండి, ఊరిలో భిక్షాటన చేసే వాడు, వారిలో ముందుగా గమ్యాన్ని చేరుతాడు.
అప్రాప్యం దీర్ఘమాయుశ్చ యః ప్రాప్తో వికృతిం చరేత్ తప్యేత యది తత్కృత్వా చరేత్సోగ్రం తపస్తతః
ఎవరైనా దీర్ఘాయువు పొందకపోయినా, లేక శరీరంలో లోపమొచ్చినా, తపస్సు చేస్తే, ఆ తరువాత మరింత కఠినమైన తపస్సు చేయాలి.
యద్వై నృశంసం తదపత్ హ్యమాహుర్ యః సేవతే ధర్మమనర్థబుద్ధిః అసావనీశః స తథైవ రాజంస్ తదార్జవం స సమాధిస్తదార్యమ్
ఏది క్రూరమైతే అది అనుచితమని అంటారు. ఎవడు ధర్మాన్ని, లాభం ఆశించకుండా ఆచరిస్తాడో, రాజా! అతడు అధిపతి కాకపోయినా, అదే నేరుగా ఉండడం, అదే ఏకాగ్రత, అదే మహాత్మ్యం.
కేనాద్య త్వం తు ప్రహితో ఽసి రాజన్ యువా స్రగ్వీ దర్శనీయః సువర్చాః కుత ఆగతః కతమస్యాం దిశి త్వముతాహోస్విత్పార్థివస్థానమ్ అస్తి
రాజా! నిన్ను ఈరోజు ఎవరు పంపారు? నువ్వు యువకుడు, పుష్పమాల ధరించి, అందంగా, కాంతివంతంగా ఉన్నావు. ఎక్కడి నుంచి వచ్చావు? ఏ దిశలో ఉన్నావు? లేక ఇక్కడ రాజ్యాధికారం ఉందా?
ఇమం భౌమం నరకం క్షీణపుణ్యః ప్రవేష్టుమ్ ఊర్వీం గగనాద్విప్రకీర్ణః ఉక్త్వాహం వః ప్రపతిష్యామ్య్ అనన్తరం త్వరన్త్వమీ బ్రహ్మణో లోకపా యే
పుణ్యం తగ్గిపోయిన వాడు, ఆకాశం నుంచి భూమికి పడిపోతూ, ఈ భౌమ నరకంలోకి ప్రవేశించబోతున్నాడు. ఇది చెప్పి నేను పడిపోతాను; బ్రహ్మలోక పాలకులు నన్ను తొందరగా పంపిస్తున్నారు.
సతాం సకాశే తు వృతః ప్రపాతస్ తే సఙ్గతా గుణవన్తస్తు సర్వే శక్రాచ్చ లబ్ధో హి వరో మయైష పతిష్యతా భూమితలం నరేన్ద్ర
ధర్మవంతుల మధ్య నీవు పడిపోవడం, మంచి గుణాలున్న వారందరూ నీతో కలిసిపోవడం జరిగింది. ఇంద్రుని నుంచి నాకు ఈ వరం లభించింది, రాజా! నేనిప్పుడు భూమి మీద పడిపోతున్నాను.
పృచ్ఛామి త్వాం ప్రపతన్తం ప్రపాతం యది లోకాః పార్థివ సన్తి మే ఽత్ర యద్యన్తరిక్షే యది వా దివి శ్రితాః క్షేత్రజ్ఞం త్వాం తస్య ధర్మస్య మన్యే
నీవు పడిపోతున్నప్పుడు నేను అడుగుతున్నాను, రాజా! నాకు ఇక్కడ లోకాలు ఉన్నాయా? మధ్యలోనా, లేక స్వర్గంలోనా? నీవు ఆ ధర్మాన్ని తెలిసినవాడివని నేను భావిస్తున్నాను.
యావత్పృథివ్యాం విహితం గవాశ్వం సహారణ్యైః పశుభిః పక్షిభిశ్చ తావల్లోకా దివి తే సంస్థితా వై తథా విజానీహి నరేన్ద్రసింహ
భూమిపై ఎంత గోవులు, కుదిరాలు, అడవి జంతువులు, పక్షులు ఉన్నాయో, అంతే లోకాలు నీకోసం స్వర్గంలో ఉన్నాయి. ఇదే నిజమని తెలుసుకో, రాజులలో సింహా!
తాంస్తే దదామి మా ప్రపత ప్రపాతం యే మే లోకా దివి రాజేన్ద్ర సన్తి యద్యన్తరిక్షే యది వా దివి శ్రితాస్తానాక్రమ క్షిప్రమమిత్రహాఽథసి
నీవు పడిపోవద్దు, ఆ లోకాలను నీకిచ్చాను. రాజాధిరాజా! స్వర్గంలో, మధ్యలో, ఎక్కడ ఉన్నా, ఉన్న అన్ని లోకాలను త్వరగా స్వీకరించు, శత్రువులను సంహరించువాడా!
నాస్మద్విధో ఽబ్రాహ్మణో బ్రహ్మవిచ్చ ప్రతిగ్రహే వర్తతే రాజముఖ్య యథా ప్రదేయం సతతం ద్విజేభ్యస్ తదా దదే పూర్వమ్ అహం నరేన్ద్ర
ఓ రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, నా వంటి వారు, బ్రాహ్మణులు కానివారు, బ్రహ్మను తెలిసినవారు కూడా దానం తీసుకోవడం చేయరాదు. ఎప్పుడూ ద్విజులకు ఇవ్వాల్సిన దానాన్ని నేను అప్పుడే ఇచ్చాను, రాజా.
నాబ్రాహ్మణః కృపణో జాతు జీవేద్ యద్యపి స్యాద్బ్రాహ్మణీ వీరపత్నీ సో ఽహం యదేవాకృతపూర్వం చరేయం వివిత్సమానః కిము తత్ర సాధుః
బ్రాహ్మణుడు కాని దురదృష్టవంతుడు బ్రాహ్మణి భార్యగా ఉన్నా, ధైర్యవంతురాలి భర్త అయినా, జీవించకూడదు. నేను ఎప్పుడూ ఎవ్వరూ చేయని పనిని తెలుసుకోవాలనే ఉద్దేశంతో చేస్తే, అందులో ఏమి మంచితనం ఉంటుంది?
పృచ్ఛామి త్వాం స్పృహణీయరూప ప్రతర్దనో ఽహం యది మే సన్తి లోకాః యద్యన్తరిక్షే యది వా దివి శ్రుతాః క్షేత్రజ్ఞం త్వాం తస్య ధర్మస్య మన్యే
ఆకర్షణీయమైన రూపం కలిగిన ప్రతర్దనా, నాకు ఆకాశంలోనైనా, స్వర్గంలోనైనా లోకాలు ఉన్నాయా? ఉన్నట్లయితే, వాటి ధర్మాన్ని నీవే బాగా తెలిసినవాడివని నేను భావిస్తున్నాను.
సన్తి లోకా బహవస్తే నరేన్ద్ర అప్యేకైకం సప్త శతాన్యహాని మధుచ్యుతో ఘృతవన్తో విశోకాస్ తేనాన్తవన్తః ప్రతిపాలయన్తి
ఓ రాజా, నీకు అనేక లోకాలు ఉన్నాయి. వాటిలో ప్రతి ఒక్కటి ఏడువందల రోజులు ఉండేలా, తేనెతో, నెయ్యితో నిండినవి, బాధలేని వి. అయినా అవన్నీ పరిమితమైనవే, అవి నిన్ను ఎదురుచూస్తున్నాయి.