సతాం సకాశే పతితో ఽసి రాజంశ్ చ్యుతః ప్రతిష్ఠాం యత్ర లబ్ధాసి భూయః ఏవం విదిత్వా తు పునర్యయాతే న తే ఽవమాన్యాః సదృశః శ్రేయసే చ
రాజా! నీవు సత్పురుషుల మధ్య పడిపోయావు, స్థానాన్ని కోల్పోయావు. కానీ ఇక్కడ మళ్లీ స్థానం పొందవచ్చు. యయాతీ! ఇది తెలుసుకుని, సమానమైనవారిని లేదా మిన్నవారిని ఎప్పుడూ తక్కువగా చూడవద్దు.
తతః పపాతామరరాజజుష్టాత్ పుణ్యాల్లోకాత్పతమానం యయాతిమ్ సమ్ప్రేక్ష్య రాజర్షివరో ఽష్టకస్ తమ్ ఉవాచ సద్ధర్మవిధానగోప్తా
అప్పుడే అమరేంద్రుడు ఆస్వాదించే పుణ్యలోకంనుండి యయాతి పడిపోతున్నాడు. అతన్ని చూస్తూ, ధర్మాన్ని కాపాడే రాజర్షుల్లో శ్రేష్ఠుడైన అష్టకుడు అతనితో ఇలా అన్నాడు.
కస్త్వం యువా వాసవతుల్యరూపః స్వతేజసా దీప్యమానో యథాగ్నిః పతస్యుదీర్ణామ్బుధరప్రకాశః ఖే ఖేచరాణాం ప్రవరో యథార్కః
నీవెవరు? యువకుడివి, వాసవుని లాంటి రూపంతో, నీ తేజస్సుతో అగ్నిలా ప్రకాశిస్తున్నావు. మేఘంలా ఆకాశంలో పడిపోతున్నావు, ఆకాశవాసుల్లో సూర్యుడిలా నీవు ప్రధానుడివి.
దృష్ట్వా చ త్వాం సూర్యపథాత్పతన్తం వైశ్వానరార్కద్యుతిమప్రమేయమ్ కింనుస్విద్ ఏతత్ పతతీవ సర్వే వితర్కయన్తః పరిమోహితాః స్మః
నిన్ను సూర్యుని మార్గం నుండి పడిపోతూ చూస్తూ, అగ్ని, సూర్యులాంటి అపారమైన తేజస్సుతో ఉన్నవాడివి. ఇది ఏమిటి పడిపోతున్నదని అందరం ఆశ్చర్యపడి, ఊహించుకుంటూ మైమరచిపోయాం.
దృష్ట్వా చ త్వాధిష్ఠితం దేవమార్గే శక్రార్కవిష్ణుప్రతిమప్రభావమ్ ప్రత్యుద్గతాస్త్వాం వయమద్య సర్వే తస్మాత్పాతే తవ జిజ్ఞాసమానాః
దేవమార్గంలో స్థిరంగా, ఇంద్రుడు, సూర్యుడు, విష్ణువుతో సమానమైన ప్రభావంతో నిన్ను చూస్తూ, నీ పడిపోవడానికి కారణం తెలుసుకోవాలని మేమందరం వచ్చాము.
న చాపి త్వాం ధృష్ణవః ప్రష్టుమ్ అగ్రే న చ త్వమస్మాన్పృచ్ఛసి కే వయం స్మ తత్త్వాం పృచ్ఛామి స్పృహణీయరూపం కస్య త్వం వా కింనిమిత్తం త్వమాగాః
మేమందరం నిన్ను నేరుగా అడగడానికి ధైర్యపడటం లేదు, నువ్వూ మమ్మల్ని ఎవరో అడగలేదు. ఆకర్షణీయమైన రూపమున్న నీవెవరు? ఏ కారణంతో ఇక్కడికి వచ్చావు అని నేను అడుగుతున్నాను.
భయం తు తే వ్యేతు విషాదమోహౌ త్యజాశు దేవేన్ద్రసమానరూప త్వాం వర్తమానం హి సతాం సకాశే శక్రో న సోఢుం బలహాపి శక్తః
నీకు భయం పోవాలి, విషాదం, మోహం వెంటనే వదిలేయి. ఇంద్రునితో సమానమైన రూపమున్నవాడివి నీవు. సత్పురుషుల మధ్య నిన్ను ఇంద్రుడే అయినా తట్టుకోలేడు.
సన్తః ప్రతిష్ఠా హి సుఖచ్యుతానాం సతాం సదైవామరరాజకల్ప తే సంగతాః స్థావరజఙ్గమేశాః ప్రతిష్ఠితస్త్వం సదృశేషు సత్సు
సుఖాన్ని కోల్పోయినవారికి సత్పురుషులు ఎప్పుడూ ఆశ్రయం. సత్పురుషులలో నీవు అమరేంద్రుడి లాంటివాడివి. స్థిరమైనవారు, చరాచరజీవులందరూ ఇక్కడ చేరారు. సమానమైనవారిలో నీవు స్థిరంగా ఉన్నావు.
ప్రభురగ్నిః ప్రతపనే భూమిరావపనే ప్రభుః ప్రభుః సూర్యః ప్రకాశాచ్చ సతాం చాభ్యాగతః ప్రభుః
దహనంలో అగ్ని అధిపతి, భూమి స్వీకరణలో అధికారి, ప్రకాశంలో సూర్యుడు ప్రభువు. అలాగే, సత్పురుషులలో వచ్చినవాడే ప్రధానుడు.
అహం యయాతిర్నహుషస్య పుత్రః పూరోః పితా సర్వభూతావమానాత్ ప్రభ్రంశితో ఽహం సురసిద్ధలోకాత్ పరిచ్యుతః ప్రపతామ్యల్పపుణ్యః
నేను నహుషుని కుమారుడైన యయాతిని, పూరువు తండ్రిని. అన్ని జీవులను తక్కువగా చూసినందువల్ల, దేవతలు, సిద్ధుల లోకాన్ని కోల్పోయి, తక్కువ పుణ్యంతో పడిపోతున్నాను.
అహం హి పూర్వో వయసా భవద్భయస్ తేనాభివాదం భవతాం న యుఞ్జే యో విద్యయా తపసా జన్మనా వా వృద్ధః స వై సమ్భవతి ద్విజానామ్
వయస్సులో నేను మీకంటే పెద్దవాడిని కాబట్టి నమస్కారం చేయడం లేదు. ద్విజులలో విద్య, తపస్సు, జన్మలో ఎవరు పెద్దవారో వారే గౌరవించబడతారు.
అవాదీస్త్వం వయసాస్మి ప్రవృద్ధ ఇతి వై రాజన్న్ అధికః కథంచిత్ యో వై విద్వాంస్తపసా సమ్ప్రవృద్ధః స ఏవ పూజ్యో భవతి ద్విజానామ్
నీవు 'వయస్సులో నేను పెద్దవాడిని' అన్నావు రాజా! కానీ జ్ఞానంలో, తపస్సులో ఎవరైనా ముందుండేవారే ద్విజులలో గౌరవింపబడతారు.
ప్రతికూలం కర్మణాం పాపమాహుస్ తద్వర్తినాం ప్రవణం పాపలోకమ్ సన్తో ఽసతో నాన్వవర్తన్త తే వై యదాత్మనైషాం ప్రతికూలవాదీ
ధర్మానికి విరుద్ధంగా చేయడం పాపం అంటారు. అలాంటి మార్గాన్ని అనుసరించేవారు పాపలోకాల్లో పడిపోతారు. సత్పురుషులు అసత్పురుషులను అనుసరించరు. నీవు వారి స్వభావానికి విరుద్ధంగా మాట్లాడావు.
అభూద్ధనం మే విపులం మహద్వై విచేష్టమానో ఽధిగన్తా తదస్మి ఏవం ప్రధార్యాత్మహితే నివిష్టో యో వర్తతే స విజానాతి ధీరః
నాకు ఎన్నో సంపదలు, గొప్పగా ఉండేవి. కానీ ప్రయత్నిస్తూ, ఈ స్థితిని పొందాను. ఇలా, తన మేలుకోసం నిశ్చయంగా నడిచేవాడే నిజంగా తెలుసుకుంటాడు; ధీరులు ఆ మార్గాన్నే అనుసరిస్తారు.
నానాభావా బహవో జీవలోకే దైవాధీనా నష్టచేష్టాధికారాః తత్తత్ప్రాప్య న విహన్యేత ధీరో దిష్టం బలీయ ఇతి మత్వాత్మబుద్ధ్యా
ఈ జీవ లోకంలో ఎన్నో రకాల ప్రాణులు ఉంటాయి. వీళ్ళందరూ విధి ఆధీనంగా ఉంటారు, తమ చేతుల్లో శక్తి లేకుండా పోయింది. ఎవరి భాగ్యంలో ఏది వచ్చిందో దాన్ని పొందుతారు. అందుకే, జ్ఞానులు విధి బలమైనదని తెలుసుకుని, ఏదైనా ఎదురైనా మనసు కలవరపడకుండా ఉండాలి.
సుఖం హి జన్తుర్యది వాపి దుఃఖం దైవాధీనం విన్దతి నాత్మశక్త్యా తస్మాద్దిష్టం బలవన్మన్యమానో న సంజ్వరేన్నాపి హృష్యేత్కదాచిత్
ప్రాణి సుఖమో, దుఃఖమో అనుభవించేది విధి వల్లే, తన శక్తితో కాదు. అందుకే, విధి బలమైనదని భావించి, మనిషి ఎప్పుడూ బాధపడకూడదు, ఎప్పుడూ ఆనందపడకూడదు.
దుఃఖే న తప్యేత సుఖే న హృష్యేత్ సమేన వర్తేత సదైవ ధీరః దిష్టం బలీయ ఇతి మన్యమానో న సంజ్వరేన్నాపి హృష్యేత్ కదాచిత్
బాధ వచ్చినప్పుడు మనసు తపించకూడదు; సంతోషం వచ్చినప్పుడు ఉల్లాసపడకూడదు. జ్ఞాని ఎప్పుడూ సమంగా ఉండాలి. విధి బలమైనదని తెలుసుకుని, ఎప్పుడూ బాధపడకూడదు, ఎప్పుడూ ఆనందించకూడదు.
భయే న ముహ్యామ్యష్టకాహం కదాచిత్ సంతాపో మే మనసో నాస్తి కశ్చిత్ ధాతా యథా మాం విదధాతి లోకే ధ్రువం తథాహం భవితేతి మత్వా
అష్టకా! భయమైనా నేను ఎప్పుడూ గందరగోళానికి లోనవ్వను. నా మనసులో ఎలాంటి బాధ ఉండదు. సృష్టికర్త ఈ లోకంలో నన్ను ఎలా నిర్ణయిస్తాడో, నేను ఖచ్చితంగా అలాగే అవుతానని నేను భావిస్తాను.
సంస్వేదజా హ్య్ అణ్డజా హ్య్ ఉద్భిదశ్చ సరీసృపాః కృమయో ఽప్య్ అప్సు మత్స్యాః తథాశ్మానస్తృణకాష్ఠం చ సర్వం దిష్టక్షయే స్వాం ప్రకృతిం భజన్తే
పొడి నుండి పుట్టేవాళ్లు, గుడ్డు నుండి పుట్టేవాళ్లు, మొక్కలు, పాములు, పురుగులు, నీటిలో ఉండే చేపలు, రాళ్లు, గడ్డి, దారం — వీటన్నీ విధి ముగిసినప్పుడు మళ్లీ తమ సహజ స్వభావానికి వెళ్తాయి.
అనిత్యతాం సుఖదుఃఖస్య బుద్ధ్వా కస్మాత్ సంతాపమష్టకాహం భజేయమ్ కిం కుర్యాం వై కించ కృత్వా న తప్యే తస్మాత్సంతాపం వర్జయామ్యప్రమత్తః
సుఖం, దుఃఖం అనిత్యమని తెలుసుకున్నాక, అష్టకా! నేను ఎందుకు బాధపడాలి? నేను ఏం చేసినా, ఏం చేయకపోయినా బాధ తప్పదు. అందుకే, జాగ్రత్తగా ఉండి, బాధను దూరంగా ఉంచుతాను.
ఏవం బ్రువాణం నృపతిం యయాతిమ్ అథాష్టకః పునరేవాన్వపృచ్ఛత్ మాతామహం సర్వగుణోపపన్నం యత్ర స్థితం స్వర్గలోకే యథావత్
ఇలా రాజు యయాతి చెప్పుతుండగా, అష్టకుడు మళ్లీ అడిగాడు: 'అన్నీ గుణాలతో నిండిన తాతయ్యా! నువ్వు స్వర్గంలో ఎలా ఉండేవాడివో నిజంగా చెప్పు.'
యే యే లోకాః పార్థివేన్ద్ర ప్రధానాస్ త్వయా భుక్తా యం చ కాలే యథా చ తన్మే రాజన్బ్రూహి సర్వం యథావత్ క్షేత్రజ్ఞవద్భాషసే త్వం హి ధర్మమ్
రాజులలో రాజా! నువ్వు అనుభవించిన ముఖ్యమైన లోకాలు, వాటిని ఎప్పుడు, ఎలా అనుభవించావో నాకు పూర్తిగా చెప్పు. నువ్వు ధర్మాన్ని తెలుసుకున్నవాడివి కాబట్టి, నన్ను వివరంగా బోధించు.
రాజాహమాసం త్వ్ ఇహ సార్వభౌమస్ తతో లోకాన్మహతశ్ చాజర్యం వై తత్రావసం వర్షసహస్రమాత్రం తతో లోకాన్పరమానభ్యుపేతః
ఇక్కడ నేను సమస్త భూమిపై రాజుగా ఉన్నాను. ఆ తరువాత గొప్ప లోకాలను పొందాను. అక్కడ వెయ్యేళ్ల పాటు ఉండి, తరువాత మరింత ఉన్నతమైన లోకాలకు వెళ్లాను.
తతః పురీం పురుహూతస్య రమ్యాం సహస్రద్వారాం శతయోజనాన్తామ్ అధ్యావసం వర్షసహస్రమాత్రం తతో లోకాన్పరమానభ్యుపేతః
ఆ తరువాత, పురుహూతుని అందమైన నగరంలో, వెయ్యి గేట్లు ఉన్న, వంద యోజనాల పొడవైన నగరంలో, వెయ్యేళ్ల పాటు నివసించాను. ఆ తరువాత ఇంకా ఉన్నత లోకాలకు చేరుకున్నాను.
తతో దివ్యమజరం ప్రాప్య లోకం ప్రజాపతేర్ లోకపతేర్దురాపమ్ తత్రావసం వర్షసహస్రమాత్రం తతో లోకాన్పరమానభ్యుపేతః
తర్వాత, ప్రజాపతికి చెందిన, దేవతలకూ అందని, అమరమైన దివ్య లోకాన్ని పొందాను. అక్కడ కూడా వెయ్యేళ్ల పాటు ఉండి, ఆ తరువాత మరింత ఉన్నత లోకాలకు వెళ్లాను.
దేవస్య దేవస్య నివేశనే చ విజిత్య లోకాన్న్యవసం యథేష్టమ్ సమ్పూజ్యమానస్త్రిదశైః సమస్తైస్ తుల్యప్రభావద్యుతిరీశ్వరాణామ్
దేవతల దేవుని నివాసంలో, లోకాలను జయించి, నేను అనుకున్నట్టు ఉండేవాడిని. అందరు దేవతలు నన్ను గౌరవించేవారు. రాజులతో సమానమైన ప్రభావం, కాంతి నాకు ఉండేది.
తథావసం నన్దనే కామరూపీ సంవత్సరాణామయుతం శతానామ్ సహాప్సరోభిర్విచరన్పుణ్యగన్ధాన్ పశ్యన్నగాన్ పుష్పితాంశ్చారురూపాన్
అలాగే, నందనవనంలో, కావలసిన రూపం ధరించి, లక్ష సంవత్సరాలు అప్సరసలతో కలిసి సంచరించాను. పుణ్యమైన గాలులు అనుభవిస్తూ, పుష్పాలతో నిండిన అందమైన చెట్లను చూశాను.
తత్ర స్థితం మాం దేవసుఖేషు సక్తం కాలే ఽతీతే మహతి తతో ఽతిమాత్రమ్ దూతో దేవానామబ్రవీదుగ్రరూపో ధ్వంసేత్యుచ్చైస్త్రిః ప్లుతేన స్వరేణ
అక్కడ నేను దేవతల సుఖాల్లో మునిగిపోయి ఉండగా, చాలా కాలం గడిచిన తరువాత, ఒక ఉగ్రమైన దేవదూత గట్టిగా మూడు సార్లు 'నశించు!' అని అరవడం వినిపించింది.
ఏతావన్మే విదితం రాజసింహ తతో భ్రష్టో ఽహం నన్దనాత్క్షీణపుణ్యః వాచో ఽశ్రౌషం చాన్తరిక్షే సురాణామ్ అనుక్రోశాచ్ఛోచతాం మాం నరేన్ద్ర
రాజులలో సింహమా! నాకు తెలిసినంత వరకూ ఇదే. ఆ తరువాత, నందనవనంలో నా పుణ్యం తగ్గిపోవడంతో అక్కడి నుండి పడిపోయాను. ఆ సమయంలో ఆకాశంలో ఉన్న దేవతలు, నాపై దయతో, విచారిస్తూ మాట్లాడటం వినిపించింది.
అకస్మాద్వై క్షీణపుణ్యో యయాతిః పతత్యసౌ పుణ్యకృత్పుణ్యకీర్తిః తానబ్రువం పతమానస్తదాహం సతాం మధ్యే నిపతేయం కథం ను
అనుకోకుండా, పుణ్యం తగ్గిపోయిన యయాతి పడిపోయాడు. పుణ్యకార్యాలు చేసినవాడు, మంచి పేరున్నవాడు అయినా, నేనెలా సజ్జనుల మధ్య పడిపోవాలో అని నేను పడిపోతూ దేవతలను అడిగాను.