ఋతుకాలే తు సమ్ప్రాప్తే దేవయానీ వరాఙ్గనా లేభే గర్భం ప్రథమతః కుమారశ్చ వ్యజాయత
ఋతుకాలం వచ్చినప్పుడు, అందమైన దేవయానీ మొదట గర్భం ధరించి, ఒక కుమారుడిని ప్రసవించింది.
గతే వర్షసహస్రే తు శర్మిష్ఠా వార్షపర్వణీ దదర్శ యౌవనం ప్రాప్తా ఋతుం సా కమలేక్షణా
వెయ్యేళ్లు గడిచిన తరువాత, వృషపర్వుని కుమార్తె అయిన శర్మిష్ఠ యవ్వనాన్ని చేరి, కమలాక్షి అయిన ఆమెకు ఋతుకాలం వచ్చింది.
చిన్తయామాస ధర్మజ్ఞా ఋతుప్రాప్తౌ చ భామినీ ఋతుకాలశ్చ సమ్ప్రాప్తో న కశ్చిన్మే పతిర్వృతః
ధర్మాన్ని తెలిసిన, కాంతిమంతురాలైన శర్మిష్ఠ ఇలా ఆలోచించింది: 'నా ఋతుకాలం వచ్చింది, కానీ నాకు భర్త ఎవ్వరూ లేరు.'
కిం ప్రాప్తం కించ కర్తవ్యం కథం కృత్వా సుఖం భవేత్ దేవయానీ ప్రసూతాసౌ వృథాహం ప్రాప్తయౌవనా
'ఏమైంది? ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి? ఎలా సుఖంగా ఉండగలను? దేవయానీకి పుట్టుక వచ్చింది, కానీ నేను వృథాగా యవ్వనాన్ని పొందాను.'
యథా తయా వృతో భర్తా తథైవాహం వృణోమి తమ్ రాజ్ఞా పుత్రఫలం దేయమ్ ఇతి మే నిశ్చితా మతిః అపీదానీం స ధర్మాత్మా రహో మే దర్శనం వ్రజేత్
'ఆమె ఎలా భర్తను ఎంచుకుందో, నేనూ అలాగే ఎంచుకుంటాను. రాజు నాకు కుమారుడి ఫలితాన్ని ఇవ్వాలి — ఇదే నా నిశ్చయమైన సంకల్పం. బహుశా ఇప్పుడు ఆ ధర్మాత్ముడు నన్ను ఒంటరిగా కలవడానికి వస్తాడేమో.'
అథ నిష్క్రమ్య రాజాసౌ తస్మిన్కాలే యదృచ్ఛయా అశోకవనికాభ్యాశే శర్మిష్ఠాం ప్రాప్య విస్మితః
అప్పుడు రాజు యాదృచ్ఛికంగా బయటికి వెళ్లినప్పుడు, అశోకవనానికి దగ్గరగా శర్మిష్ఠను చూసి ఆశ్చర్యపోయాడు.
తమేకం రహసి దృష్ట్వా శర్మిష్ఠా చారుహాసినీ ప్రత్యుద్గమ్యాఞ్జలిం కృత్వా రాజానం వాక్యమబ్రవీత్
రాజును ఒంటరిగా చూసిన శర్మిష్ఠ, అందమైన నవ్వుతో దగ్గరికి వచ్చి, చేతులు జోడించి నమస్కరించి ఇలా చెప్పింది:
సోమశ్చేన్ద్రశ్చ వాయుశ్చ యమశ్చ వరుణశ్చ వా తవ వా నాహుష గృహే కః స్త్రియం ద్రష్టుమర్హతి
'నహుషుని కుమారుడా! నీ ఇంట్లో సోముడు, ఇంద్రుడు, వాయువు, యముడు, వరుణుడు లేదా నీవు — ఎవరికైనా ఇక్కడ స్త్రీని చూడటానికి హక్కుందా?'
రూపాభిజనశీలైర్హి త్వం రాజన్వేత్థ మాం సదా సా త్వాం యాచే ప్రసాద్యేహ రన్తుమేహి నరాధిప
'రాజా! నీవు ఎప్పుడూ నా రూపం, వంశం, స్వభావం తెలుసు. అందుకే, నిన్ను ప్రార్థిస్తూ, దయచేసి ఇక్కడ నాతో కలవు, నరాధిపుడా!'
వేద్మి త్వాం శీలసమ్పన్నాం దైత్యకన్యామనిన్దితామ్ రూపం తు తే న పశ్యామి సూచ్యగ్రమపి నిన్దితమ్
'నీవు మంచి స్వభావమున్న, అపవాదం లేని దైత్యకన్యవని నాకు తెలుసు. నీ అందంలో సూచి అంచు కూడా లోపం కనిపించదు.'
మామబ్రవీత్తదా శుక్రో దేవయానీం యదావహమ్ నేయమ్ ఆహ్వయితవ్యా తే శయనే వార్షపర్వణీ
'నాకు దేవయానిని పెళ్లి చేసుకున్నప్పుడు, శుక్రుడు ఇలా అన్నాడు — వృషపర్వుని కుమార్తెను నీవు నీ పడకగదికి పిలవకూడదు.'
న నర్మయుక్తం వచనం హినస్తి న స్త్రీషు రాజన్ న వివాహకాలే ప్రాణాత్యయే సర్వధనాపహారే పఞ్చానృతాన్యాహుర్ అపాతకాని
'హాస్యంగా చెప్పిన మాటలు హానికరం కావు రాజా, స్త్రీల విషయంలోనూ కాదు, పెళ్లి సమయంలోనూ కాదు, ప్రాణాపాయంలోనూ, సర్వసంపదలు పోయినపుడు కూడా కాదు. ఈ ఐదు అబద్ధాలు పాపంగా పరిగణించవు.'
పృష్టాస్తు సాక్ష్యే ప్రవదన్తి చాన్యథా భవన్తి మిథ్యావచనా నరేన్ద్ర తే ఏకార్థతాయాం తు సమాహితాయాం మిథ్యా వదన్తం హ్య్ అనృతం హినస్తి
సాక్షిగా అడిగినపుడు వారు వేరేలా మాట్లాడతారు, నరేంద్రా, అప్పుడు వారి మాటలు అబద్ధంగా మారిపోతాయి. కానీ ఒకే ఉద్దేశంతో మనసు పెట్టి ఉన్నప్పుడు, అబద్ధం చెప్పేవాడు నిజాన్ని హానిచేస్తాడు.
రాజా ప్రమాణం భూతానాం స వినశ్యేన్మృషా వదన్ అర్థకృచ్ఛ్రమపి ప్రాప్య న మిథ్యా కర్తుముత్సహే
రాజు అందరిలోనూ ప్రమాణంగా ఉంటాడు. అతడు అబద్ధం మాట్లాడితే నశించిపోతాడు. ధనానికి కష్టాలు వచ్చినా, అబద్ధంగా ప్రవర్తించడానికి రాజు ధైర్యం చేయకూడదు.
సమావ్ ఏతౌ మతౌ రాజన్ పతిః సఖ్యాశ్చ యః పతిః సమం వివాహ ఇత్యాహుః సఖ్యా మే ఽసి పతిర్యతః
రాజా! ఈ రెండు అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి—భర్త స్నేహితుడూ, అధిపతీ కూడా. వివాహం సమానత్వమే అంటారు. నువ్వు నా భర్త కావడంతో నాకు స్నేహితుడివి.
దాతవ్యం యాచమానస్య హీతి మే వ్రతమాహితమ్ త్వం చ యాచసి కామం మాం బ్రూహి కిం కరవాణి తత్
ఏదైనా అడిగినవారికి ఇవ్వడం నా వ్రతం. నువ్వు నన్ను కోరికతో అడుగుతున్నావు. చెప్పు, నీకేమి చేయాలని కోరుకుంటున్నావు?
అధర్మాత్త్రాహి మాం రాజన్ ధర్మం చ ప్రతిపాదయ త్వత్తో ఽపత్యవతీ లోకే చరేయం ధర్మముత్తమమ్
రాజా! నన్ను అధర్మం నుంచి రక్షించు, ధర్మాన్ని స్థాపించు. నీ వల్ల నాకు సంతానం కలిగి, లోకంలో ఉత్తమ ధర్మాన్ని ఆచరించగలను.
త్రయ ఏవాధనా రాజన్ భార్యా దాసస్తథా సుతః యత్తే సమధిగచ్ఛన్తి యస్య తే తస్య తద్ధనమ్
రాజా! ముగ్గురికి ధనం ఉండదు—భార్య, దాసుడు, కుమారుడు. వారు సంపాదించినదంతా ఎవరికైతే వారు చెందారో, అది అతనిదే.
దేవయాన్యా భుజిష్యాస్మి వశ్యా చ తవ భార్గవీ సా చాహం చ త్వయా రాజన్ భరణీయాం భజస్వ మామ్
భార్గవా! నేను నీకు అనుకూలంగా ఉండి, నీ ఆధీనంలో ఉన్నాను. దేవయానీతో పాటు నన్ను కూడా పోషించాలి. నన్ను అంగీకరించు.
ఏవముక్తస్తయా రాజా తథ్యమ్ ఇత్యభిజజ్ఞివాన్ పూజయామాస శర్మిష్ఠాం ధర్మం చ ప్రతిపాదయన్
ఆమె ఇలా చెప్పినప్పుడు, రాజు అది నిజమని ఒప్పుకొని, శర్మిష్ఠను గౌరవించి, ధర్మాన్ని స్థాపించాడు.
స సమాగమ్య శర్మిష్ఠాం యథాకామమవాప్య చ అన్యోన్యం చాభిసంపూజ్య జగ్మతుస్తౌ యథాగతమ్
ఆయన శర్మిష్ఠతో కలసి తన కోరిక తీర్చుకున్నాడు. ఒకరినొకరు గౌరవించి, ఇద్దరూ ఎలా వచ్చారో అలా తిరిగి వెళ్లిపోయారు.
తస్మిన్సమాగమే సుభ్రూః శర్మిష్ఠా వార్షపర్వణీ లేభే గర్భం ప్రథమతస్ తస్మాన్నృపతిసత్తమాత్
ఆ కలయికలో, అందమైన కనుబొమ్మల శర్మిష్ఠ, వృషపర్వకు కుమార్తె, ఆ మహారాజు ద్వారా ముందుగా గర్భవతి అయింది.
ప్రజజ్ఞే చ తతః కాలే రాజ్ఞీ రాజీవలోచనా కుమారం దేవగర్భాభమ్ ఆదిత్యసమతేజసమ్
తర్వాత, సమయానికి, పద్మాకార నేత్రాల రాణి ఒక కుమారుని ప్రసవించింది. అతడు దేవతల వంటివాడిగా, సూర్యుని తేజస్సుతో సమానంగా ఉన్నాడు.
శ్రుత్వా కుమారం జాతం సా దేవయానీ శుచిస్మితా చిన్తయావిష్టదుఃఖార్తా శర్మిష్ఠాం ప్రతి భారత
కుమారుడు పుట్టాడని విని, పవిత్రమైన చిరునవ్వుతో ఉన్న దేవయానీ, శర్మిష్ఠ విషయమై ఆందోళనతో బాధపడింది, ఓ భారత.
తతో ఽభిగమ్య శర్మిష్ఠాం దేవయాన్యబ్రవీదిదమ్ కిమర్థం వృజినం సుభ్రూః కృతం తే కామలుబ్ధయా
అనంతరం శర్మిష్ఠ దగ్గరకు వెళ్లి, దేవయానీ ఇలా అడిగింది: 'అందమైన కనుబొమ్మలవాడా! నీవు కోరికతో తప్పుగా ఎందుకు ప్రవర్తించావు?
ఋషిర్ అభ్యాగతః కశ్చిద్ ధర్మాత్మా వేదపారగః స మయా తు వరః కామం యాచితో ధర్మసంహతమ్
ఒక ఋషి, ధర్మబద్ధుడూ, వేదాల్లో నిపుణుడూ, నా దగ్గరకు వచ్చాడు. నేను అతనిని ధర్మానికి అనుగుణంగా వరం కోరాను.
నాహమన్యాయతః కామమ్ ఆచరామి శుచిస్మితే తస్మాద్ ఋషేర్ మమాపత్యమ్ ఇతి సత్యం బ్రవీమి తే
పవిత్రమైన చిరునవ్వుతో ఉన్నవాడా! నేను అన్యాయంగా కోరిక తీర్చుకోను. అందుకే నా సంతానం ఆ ఋషి వల్లే. నీకు నిజం చెబుతున్నాను.
పద్యేతదేవం శర్మిష్ఠే న మన్యుర్విద్యతే మమ అపత్యం యది తే లబ్ధం జ్యేష్ఠాచ్ఛ్రేష్ఠాచ్చ వై ద్విజాత్
అలా అయితే శర్మిష్ఠా, నాకు కోపం లేదు. నువ్వు పెద్దవాడైన, ఉత్తమ ద్విజుని ద్వారా సంతానం పొందినట్లయితే, అది మంచిదే.
శోభనం భీరు సత్యం చేత్ కథం స జ్ఞాయతే ద్విజః గోత్రనామాభిజనతః శ్రోతుమిచ్ఛామి తం ద్విజమ్
భయపడే వాడా! ఇది మంచిదైనా, నిజమైనదైనా, ఆ ద్విజుడు ఎవరో ఎలా తెలుసుకోవచ్చు? అతని వంశం, పేరు, జన్మస్థలం వినాలని ఉంది.
ఓజసా తేజసా చైవ దీప్యమానం రవిం యథా తం దృష్ట్వా మమ సంప్రష్టుం శక్తిర్ నాసీచ్ఛుచిస్మితే
ఆయన తేజస్సుతో, ఓజస్సుతో సూర్యుని లాగా ప్రకాశిస్తూ ఉన్నాడు. అతన్ని చూసినప్పుడు, పవిత్రమైన చిరునవ్వుతో ఉన్నవాడా, నేను ఏమీ అడగలేను.