యః సముత్పతితం క్రోధమ్ అక్రోధనే నియచ్ఛతి దేవయాని విజానీహి తేన సర్వమిదం జితమ్
దేవయాని! ఎవరైతే ఉప్పొంగిన కోపాన్ని కోపం లేకుండా అదుపు చేస్తారో, వారు ఈ లోకాన్ని అంతటినీ జయించినవారే అని తెలుసుకో.
యః సముత్పతితం కోపం క్షమయైవ నిరస్యతి యథోరగస్త్వచం జీర్ణాం స వై పురుష ఉచ్యతే
ఎవరైతే ఉప్పొంగిన కోపాన్ని క్షమతో వదిలిపెడతారో, పాము పాత చర్మాన్ని విడిచిపెట్టినట్లు, వారినే నిజమైన మనిషి అంటారు.
యస్తు భావయతే ధర్మం యో ఽతిమాత్రం తితిక్షతి యశ్చ తప్తో న తపతి భృశం సో ఽర్థస్య భాజనమ్
ధర్మాన్ని మనసారా ఆలోచించే వాడు, ఎంతైనా ఓర్పుతో ఉండే వాడు, ఎంత బాధ వచ్చినా మనసు నొప్పించుకోని వాడు — అటువంటి వాడు ధనానికి యోగ్యుడవుతాడు.
యో యజేదశ్వమేధేన మాసి మాసి శతం సమాః యస్తు కుప్యేన్న సర్వస్య తయోరక్రోధనో వరః
ఏవరి మీదనైనా కోపపడని వాడు, ప్రతి నెలా వంద అశ్వమేధ యాగాలు చేసినవాడికన్నా గొప్పవాడు.
యే కుమారాః కుమార్యశ్చ వైరం కుర్యురచేతసః నైతత్ప్రాజ్ఞస్తు కుర్వీత విదుస్తే న బలాబలమ్
చిన్న పిల్లలు, అబ్బాయిలు, అమ్మాయిలు — అవివేకంతో శత్రుత్వం పెంచుకుంటారు. కానీ, జ్ఞానులు అలా చేయరు; వాళ్లు బలహీనత, బలాన్ని తెలుసుకుని ఉంటారు.
వేదాహం తాత బాలాపి కార్యాణాం తు గతాగతమ్ క్రోధే చైవాతివాదే వా కార్యస్యాపి బలాబలే
నాన్నా! నేను చిన్నపిల్లనైనా, పనుల ఫలితాలు ఎలా వస్తాయో, పోతాయో నాకు తెలుసు. కోపంలోనైనా, ఎక్కువగా మాట్లాడినపుడైనా, ఏ పని బలమైనదో, బలహీనమైనదో తెలుసుకోగలను.
శిష్యస్యాశిష్యవృత్తం హి న క్షన్తవ్యం బుభూషుణా అసత్సంకీర్ణవృత్తేషు వాసో మమ న రోచతే
శిష్యుడు నియమాలు పాటించకపోతే, ధర్మాన్ని కోరేవాడు సహించకూడదు. చెడ్డవాళ్ల మధ్య ఉండడం నాకు ఇష్టం లేదు.
పుంసో యే నాభినన్దన్తి వృత్తేనాభిజనేన చ న తేషు నివసేత్ప్రాజ్ఞః శ్రేయోర్థీ పాపబుద్ధిషు
ఎవరైనా మనిషిని అతని నడవడికోసం, వంశపారంపర్యం కోసం గౌరవించకపోతే — మంచి దారిలో నడవాలనుకునే జ్ఞానులు అటువంటి దుష్టుల మధ్య నివసించకూడదు.
యే నైనమభిజానన్తి వృత్తేనాభిజనేన చ తేషు సాధుషు వస్తవ్యం స వాసః శ్రేష్ఠ ఉచ్యతే
ఎక్కడ మనిషిని అతని నడవడికీ, వంశానికీ గౌరవిస్తారో, అటువంటి మంచివాళ్ల మధ్య ఉండాలి. అలాంటి నివాసమే ఉత్తమమని చెబుతారు.
తన్మే మథ్నాతి హృదయమ్ అగ్నికల్పమివారణమ్ వాగ్దురుక్తం మహాఘోరం దుహితుర్వృషపర్వణః
వృషపర్వుడు కుమార్తె చెప్పిన ఆ కఠినమైన, భయంకరమైన మాటలు నా హృదయాన్ని మంట పెట్టిన అగ్నిలా కాలుస్తున్నాయి.
న హ్య్ అతో దుష్కరం మన్యే తాత లోకేష్వపి త్రిషు యః సపత్నశ్రియం దీప్తాం హీనశ్రీః పర్యుపాసతే
నాన్నా! ఈ మూడూ లోకాలలో, ధనాన్ని కోల్పోయిన వాడు తన శత్రువు సంపదను సేవించడంతక కష్టమైనది ఇంకొకటి లేదనుకుంటున్నాను.
తతః కావ్యో భృగుశ్రేష్ఠః సమన్యురుపగమ్య హ వృషపర్వాణమ్ ఆసీనమ్ ఇత్యువాచావిచారయన్
ఆ తరువాత భృగువంశంలో శ్రేష్ఠుడైన కావ్యుడు, కోపంతో నిండిన మనసుతో, అక్కడ కూర్చున్న వృషపర్వుని దగ్గరకు వెళ్లి, ఆలోచించి ఇలా అన్నాడు.
నాధర్మశ్చరితో రాజన్ సద్యః ఫలతి గౌర్ ఇవ శనైరావర్త్యమానస్తు మూలాన్యపి నికృన్తతి
రాజా! అధర్మం చేసిన వెంటనే ఫలితం ఇవ్వదు. అది ఆవు లాగ నెమ్మదిగా తిరుగుతూ, చివరికి వేర్లను కూడా నరికి వేస్తుంది.
యది నాత్మని పుత్రేషు న చేత్పశ్యతి నప్తృషు పాపమాచరితం కర్మ త్రివర్గమతివర్తతే
తనలోనైనా, తన కుమారులలోనైనా, మనవళ్లలోనైనా చేసిన పాపాన్ని గమనించకపోతే, ఆ పని మానవ జీవిత లక్ష్యాలను దాటి పోతుంది.
ఫలత్యేవం ధ్రువం పాపం గురుభుక్తమివోదరే యదా ఘాతయసే విప్రం కచమాఙ్గిరసం తదా
పాపం తప్పకుండా ఫలిస్తుంది. గురువు తిన్న ఆహారం కడుపులో ఎలా ప్రభావం చూపుతుందో అలాగే. నువ్వు అంగిరసుని కుమారుడు కచుని చంపినప్పుడు కూడా అదే జరిగింది.
అపాపశీలం ధర్మజ్ఞం శుశ్రూషుం మద్గృహే రతమ్ వధాదనర్హతస్తస్య వధాచ్చ దుహితుర్మమ
అతడు పాపం లేని వాడు, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడు, సేవ చేయడంలో ఆసక్తి కలవాడు, నా ఇంట్లో నిబద్ధతతో ఉన్నవాడు — చావడానికి అర్హుడు కాదు. అలాగే నా కుమార్తెను చంపడమూ తగదు.
వృషపర్వన్నిబోధ త్వం త్యక్ష్యామి త్వాం సబాన్ధవమ్ స్థాతుం త్వద్విషయే రాజన్ న శక్నోమి త్వయా సహ
వృషపర్వా! విను, నేను నిన్ను నీ బంధువులతో కలిసి వదిలిపెడతాను. నీ రాజ్యంలో, నీతో కలిసి ఉండటం నాకు సాధ్యం కాదు.
అద్యైవమభిజానామి దైత్యం మిథ్యాప్రలాపినమ్ యతస్త్వమాత్మనోదీర్ణాం దుహితాం కిముపేక్షసే
ఈ రోజు నాకు తెలిసింది — రాక్షసుడు అబద్ధాలు చెప్పేవాడని. ఎందుకంటే, నువ్వు నీ కుమార్తె బాధపడుతున్నా పట్టించుకోలేదు.
నావద్యం న మృషావాదం త్వయి జానామి భార్గవ త్వయి సత్యం చ ధర్మశ్చ తత్ప్రసీదతు మాం భవాన్
భార్గవా! నీవద్ద దోషమూ లేదు, అబద్ధమూ లేదు. నీలో సత్యం ఉంది, నీలో ధర్మం ఉంది. దయచేసి నన్ను క్షమించు.
అద్యాస్మానపహాయ త్వమ్ ఇతో యాస్యసి భార్గవ సముద్రం సమ్ప్రవేక్ష్యామి నాన్యదస్తి పరాయణమ్
భార్గవా! నువ్వు ఈ రోజు మమ్మల్ని వదిలిపెట్టి వెళ్ళిపోతే, నేను సముద్రంలోకి దూకేస్తాను. నాకు ఇంకెక్కడా ఆశ్రయం లేదు.
సముద్రం ప్రవిశధ్వం వో దిశో వా వ్రజతాసురాః దుహితుర్నాప్రియం సోఢుం శక్తో ఽహం దయితా హి మే
ఓ అసురులారా! మీరు సముద్రంలోకి పోయినా, లేక ఇతర దిశల్లోకి వెళ్లినా పరవాయిలేదు. నా కుమార్తెకు ఏదైనా కష్టమో, బాధకో కలిగితే నేను తట్టుకోలేను. ఆమె నాకు ఎంతో ప్రియమైనది.
ప్రసాద్యతాం దేవయానీ జీవితం యత్ర మే స్థితమ్ యోగక్షేమకరస్తే ఽహమ్ ఇన్ద్రస్యేవ బృహస్పతిః
దేవయానిని ప్రసన్నం చేయండి. ఆమె మీదే నా ప్రాణం ఆధారపడి ఉంది. ఆమెకు మేలు జరగడమే నా బాధ్యత. ఇంద్రునికి బృహస్పతి ఎలా ఉంటాడో, నేను కూడా అలాగే ఉంటాను.
యత్కించిద్ అసురేన్ద్రాణాం విద్యతే వసు భార్గవ భువి హస్తిరథాశ్వం వా తస్య త్వం మమ చేశ్వరః
భార్గవా! భూమిపై అసురాధిపతులకు ఉన్న ఏదైనా ధనం — ఏనుగులు, రథాలు, గుఱ్ఱాలు అయినా — వాటికి నువ్వు యజమాని, నేనూ అలాగే యజమానినే.
యత్కించిద్ అస్తి ద్రవిణం దైత్యేన్ద్రాణాం మహాసుర తస్యేశ్వరో ఽస్మి యద్యేతద్ దేవయానీ ప్రసాద్యతామ్
మహాసురా! దైత్యాధిపతులకు ఉన్న ఏ సంపద ఉన్నా, దానికి నేను యజమానిని. దేవయానిని ప్రసన్నం చేస్తే చాలు, నాకు ఇంకేమీ కావాలి.
తతస్తు త్వరితః శుక్రస్ తేన రాజ్ఞా సమం యయౌ ఉవాచ చైనాం సుభగే ప్రతిపన్నం వచస్తవ
ఆ తరువాత శుక్రుడు ఆ రాజుతో కలిసి త్వరగా అక్కడికి వెళ్లాడు. 'సుభగే! నీ కోరిక నెరవేరింది' అని ఆమెతో చెప్పాడు.
యది త్వమీశ్వరస్తాత రాజ్ఞో విత్తస్య భార్గవ నాభిజానామి తత్తే ఽహం రాజా వదతు మాం స్వయమ్
భార్గవా! రాజు ధనానికి నువ్వే యజమాని అయితే నాకు తెలియదు. రాజు తానే వచ్చి నాకు చెప్పాలి.
యం కామమభిజానాసి దేవయాని శుచిస్మితే తత్తే ఽహం సమ్ప్రదాస్యామి యద్యపి స్యాత్సుదుర్లభమ్
శుద్ధమైన చిరునవ్వుతో ఉన్న దేవయానీ! నువ్వు కోరిన ఏ కోరిక అయినా, అది ఎంత కష్టమైనదైనా, నేను నీకు ఇస్తాను.
దాసీం కన్యాసహస్రేణ శర్మిష్ఠామభికామయే అనుయాస్యతి మాం తత్ర యత్ర దాస్యతి మే పితా
వెయ్యి దాసీమణులతో కలిసి శర్మిష్ఠను నాకు దాసిగా కావాలని కోరుకుంటున్నాను. నాన్న ఎక్కడ నన్ను ఇస్తే, అక్కడ ఆమె కూడా నన్ను అనుసరిస్తుంది.
ఉత్తిష్ఠ ధాత్రి గచ్ఛ త్వం శర్మిష్ఠాం శీఘ్రమానయ యం చ కామయతే కామం దేవయానీ కరోతు తమ్
అయ్యా! లేచి, వెంటనే వెళ్లి శర్మిష్ఠను తీసుకొచ్చి ఇక్కడికి రా. దేవయానీ ఏది కోరుతుందో అది జరగనివ్వు.
తతో ధాత్రీ తత్ర గత్వా శర్మిష్ఠామ్ ఇదమబ్రవీత్ ఉత్తిష్ఠ భద్రే శర్మిష్ఠే జ్ఞాతీనాం సుఖమావహ
ఆ తర్వాత ఆ ధాత్రి అక్కడికి వెళ్లి శర్మిష్ఠతో ఇలా చెప్పింది: 'శుభలక్షణముతో ఉన్న శర్మిష్ఠా! లేచి, నీ బంధువులకు సంతోషం కలిగించు.'