యో ఽసౌ దేవైర్హతాన్ దైత్యాన్ ఉత్థాపయతి విద్యయా తస్య శుక్రస్య కన్యాహం త్వం మాం నూనం న బుధ్యసే
దేవతలు సంహరించిన దైత్యులను తన విద్యతో తిరిగి బ్రతికించే శుక్రుని కుమార్తెనేను. నీవు నన్ను గుర్తించలేదేమో.
ఏష మే దక్షిణో రాజన్ పాణిస్ తామ్రనఖాఙ్గులిః సముద్ధర గృహీత్వా మాం కులీనస్త్వం హి మే మతః
రాజా! ఇదిగో నా కుడి చేయి, రాగి రంగు గల నఖాలతో ఉంది. నీవు గొప్పవాడివని నేను భావిస్తున్నాను. నన్ను పట్టుకుని పైకి లేపు.
జానామి త్వాం చ సంశాన్తం వీర్యవన్తం యశస్వినమ్ తస్మాన్మాం పతితాం కూపాద్ అస్మాద్ ఉద్ధర్తుమర్హసి
నీవు శాంతమైనవాడివని, పరాక్రమవంతుడివని, కీర్తిశాలివని నాకు తెలుసు. అందుకే నేను పడిపోయిన ఈ బావిలో నుంచి నన్ను పైకి లేపాలి.
తామథ బ్రాహ్మణీం స్త్రీం చ విజ్ఞాయ నహుషాత్మజః గృహీత్వా దక్షిణే పాణావ్ ఉజ్జహార తతో ఽవటాత్
ఆమె బ్రాహ్మణ స్త్రీ అని తెలుసుకుని, నహుషుని కుమారుడు ఆమె కుడిచేతిని పట్టుకుని బావిలో నుంచి పైకి లేపాడు.
ఉద్ధృత్య చైనాం తరసా తస్మాత్కూపాన్నరాధిపః ఆమన్త్రయిత్వా సుశ్రోణీం యయాతిః స్వపురం యయౌ
ఆ రాజు యయాతి ఆ బావిలోంచి ఆ సుందరాంగినిని త్వరగా పైకి లేపి, ఆమెతో మృదువుగా మాట్లాడి, తన ఊరికి తిరిగి వెళ్లిపోయాడు.
గతే తు నాహుషే తస్మిన్ దేవయాన్యపి నిన్దితా ఉవాచ శోకసంతప్తా ఘూర్ణికామాగతాం పునః
నాహుషుని వంశస్థుడు అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయిన తర్వాత, దుర్భాగ్యంతో బాధపడుతూ, అవమానానికి లోనైన దేవయాని, తిరిగి వచ్చిన ఘూర్ణికతో బాధతో ఇలా మాట్లాడింది.
త్వరితం ఘూర్ణికే గచ్ఛ సర్వమాచక్ష్వ మే పితుః నేదానీం తు ప్రవేక్ష్యామి నగరం వృషపర్వణః
ఘూర్ణికా! నువ్వు త్వరగా వెళ్లి, జరిగినదంతా నాన్నగారికి చెప్పు. నేను ఇప్పుడు వృషపర్వుని నగరంలోకి అడుగు పెట్టను.
సా తు వై త్వరితం గత్వా ఘూర్ణికాసురమన్దిరమ్ దృష్ట్వా కావ్యమువాచేదం కమ్పమానా విచేతనా
అప్పుడు ఘూర్ణికా త్వరగా అసురుల మందిరానికి వెళ్లి, కావ్యుడిని చూసి, భయంతో, మనసు కలవరపడి, ఇలా చెప్పింది.
ఆచఖ్యౌ చ మహాభాగా దేవయానీ వనే హతా శర్మిష్ఠయా మహాప్రాజ్ఞ దుహిత్రా వృషపర్వణః
ఆ భాగ్యవంతురాలు ఇలా తెలిపింది: 'దేవయాని అడవిలో వృషపర్వుని కుమార్తె శర్మిష్ఠ చేతిలో మరణించింది.'
శ్రుత్వా దుహితరం కావ్యస్ తదా శర్మిష్ఠయా హతామ్ త్వరయా నిర్యయౌ దుఃఖాన్ మార్గమాణః సుతాం వనే
తన కుమార్తె శర్మిష్ఠ చేతిలో చనిపోయిందని విని, కావ్యుడు దుఃఖంతో వెంటనే అడవిలోకి వెళ్లి, తన కుమార్తెను వెతకసాగాడు.
దృష్ట్వా దుహితరం కావ్యో దేవయానీం తపోవనే బాహుభ్యాం సమ్పరిష్వజ్య దుఃఖితో వాక్యమబ్రవీత్
అడవి ఆశ్రమంలో తన కుమార్తె దేవయానిని చూసిన కావ్యుడు, ఆమెను తన చేతులతో ఆలింగనం చేసి, బాధతో ఇలా చెప్పాడు.
ఆత్మదోషైర్ నియచ్ఛన్తి సర్వే దుఃఖసుఖే జనాః మన్యే దుశ్చరితం తే ఽస్తి తస్యేయం నిష్కృతిః కృతా
ప్రతి మనిషి సుఖదుఃఖాలు తన తప్పుల వల్లే అనుభవిస్తాడు. నీవు ఏదో తప్పు చేసినట్టు అనిపిస్తోంది. ఇది దానికి ఫలితమే.
నిష్కృతిర్ వాస్తు వా మాస్తు శృణుష్వావహితో మమ శర్మిష్ఠయా యదుక్తాస్మి దుహిత్రా వృషపర్వణః
తప్పు పరిహారం ఉన్నా లేకపోయినా, వృషపర్వుని కుమార్తె శర్మిష్ఠ నాకు ఏమి చెప్పిందో నీవు శ్రద్ధగా విను.
సత్యం కిలైతత్సా ప్రాహ దైత్యానామస్మి గాయనా ఏవం హి మే కథయతి శర్మిష్ఠా వార్షపర్వణీ
నిజంగా, ఆమె ఇలా చెప్పింది: 'నేను దైత్యుల గాయకురాలిని.' వృషపర్వుని కుమార్తె శర్మిష్ఠ నాకు ఇలా చెప్పింది.
వచనం తీక్ష్ణపరుషం క్రోధరక్తేక్షణా భృశమ్ స్తువతో దుహితాసి త్వం యాచతః ప్రతిగృహ్ణతః
కోపంతో కళ్లెరుపెక్కి, ఆమె చాలా కఠినంగా, గాయపరిచే మాటలు చెప్పింది: 'నువ్వు పొగడే వారిదానివి, అడిగి తీసుకునేవారిదానివి.'
సుతాహం స్తూయమానస్య దదతో ఽప్రతిగృహ్ణతః ఇతి మామాహ శర్మిష్ఠా దుహితా వృషపర్వణః క్రోధసంరక్తనయనా దర్పపూర్ణాననా తతః
'నేను పొగడబడే వారిదానిని, ఇచ్చే కానీ తీసుకోని వారిదానిని.' అని వృషపర్వుని కుమార్తె శర్మిష్ఠ కోపంతో కళ్లెరుపెక్కి, గర్వంతో ముఖం నిండిపోయి నాకు చెప్పింది.
యద్యహం స్తువతస్తాత దుహితా ప్రతిగృహ్ణతః ప్రసాదయిష్యే శర్మిష్ఠామ్ ఇత్యుక్తా హి సఖీ మయా
'నువ్వు అడిగి తీసుకునే వారిదానివి, నేను పొగడబడే వారిదానిని అయితే, నేను శర్మిష్ఠను ప్రసన్నం చేస్తాను.' అని నా స్నేహితురాలు నాకు చెప్పింది.
వృషపర్వైవ తద్వేద శక్రో రాజా చ నాహుషః అచిన్త్యం బ్రహ్మ నిర్ద్వంద్వమ్ ఐశ్వరం హి బలం మమ
వృషపర్వుడు, శక్రుడు, నాహుషుని రాజు — వీరందరికీ ఇది తెలుసు. నా శక్తి బ్రహ్మతత్వంలా ఊహించలేనిది, ద్వంద్వాలకందినిది కాదు, అది దైవస్వభావం.
యః పరేషాం నరో నిత్యమ్ అతివాదాంస్తితిక్షతి దేవయాని విజానీహి తేన సర్వమిదం జితమ్
దేవయాని! ఎవరైతే ఎప్పుడూ ఇతరుల కఠినమైన మాటలను సహించగలరో, వారు ఈ లోకాన్ని అంతటినీ జయించినవారే అని తెలుసుకో.
యః సముత్పతితం క్రోధం నిగృహ్ణాతి హయం యథా స యన్తేత్యుచ్యతే సద్భిర్ న యో రశ్మిషు లమ్బతే
ఎవరైతే ఉప్పొంగిన కోపాన్ని గుర్రాన్ని పట్టుకునేలా అదుపులో పెడతారో, వారినే జ్ఞానులు నిజమైన సారథి అంటారు; కేవలం పట్టుకున్నవాడు కాదు.
యః సముత్పతితం క్రోధమ్ అక్రోధనే నియచ్ఛతి దేవయాని విజానీహి తేన సర్వమిదం జితమ్
దేవయాని! ఎవరైతే ఉప్పొంగిన కోపాన్ని కోపం లేకుండా అదుపు చేస్తారో, వారు ఈ లోకాన్ని అంతటినీ జయించినవారే అని తెలుసుకో.
యః సముత్పతితం కోపం క్షమయైవ నిరస్యతి యథోరగస్త్వచం జీర్ణాం స వై పురుష ఉచ్యతే
ఎవరైతే ఉప్పొంగిన కోపాన్ని క్షమతో వదిలిపెడతారో, పాము పాత చర్మాన్ని విడిచిపెట్టినట్లు, వారినే నిజమైన మనిషి అంటారు.
యస్తు భావయతే ధర్మం యో ఽతిమాత్రం తితిక్షతి యశ్చ తప్తో న తపతి భృశం సో ఽర్థస్య భాజనమ్
ధర్మాన్ని మనసారా ఆలోచించే వాడు, ఎంతైనా ఓర్పుతో ఉండే వాడు, ఎంత బాధ వచ్చినా మనసు నొప్పించుకోని వాడు — అటువంటి వాడు ధనానికి యోగ్యుడవుతాడు.
యో యజేదశ్వమేధేన మాసి మాసి శతం సమాః యస్తు కుప్యేన్న సర్వస్య తయోరక్రోధనో వరః
ఏవరి మీదనైనా కోపపడని వాడు, ప్రతి నెలా వంద అశ్వమేధ యాగాలు చేసినవాడికన్నా గొప్పవాడు.
యే కుమారాః కుమార్యశ్చ వైరం కుర్యురచేతసః నైతత్ప్రాజ్ఞస్తు కుర్వీత విదుస్తే న బలాబలమ్
చిన్న పిల్లలు, అబ్బాయిలు, అమ్మాయిలు — అవివేకంతో శత్రుత్వం పెంచుకుంటారు. కానీ, జ్ఞానులు అలా చేయరు; వాళ్లు బలహీనత, బలాన్ని తెలుసుకుని ఉంటారు.
వేదాహం తాత బాలాపి కార్యాణాం తు గతాగతమ్ క్రోధే చైవాతివాదే వా కార్యస్యాపి బలాబలే
నాన్నా! నేను చిన్నపిల్లనైనా, పనుల ఫలితాలు ఎలా వస్తాయో, పోతాయో నాకు తెలుసు. కోపంలోనైనా, ఎక్కువగా మాట్లాడినపుడైనా, ఏ పని బలమైనదో, బలహీనమైనదో తెలుసుకోగలను.
శిష్యస్యాశిష్యవృత్తం హి న క్షన్తవ్యం బుభూషుణా అసత్సంకీర్ణవృత్తేషు వాసో మమ న రోచతే
శిష్యుడు నియమాలు పాటించకపోతే, ధర్మాన్ని కోరేవాడు సహించకూడదు. చెడ్డవాళ్ల మధ్య ఉండడం నాకు ఇష్టం లేదు.
పుంసో యే నాభినన్దన్తి వృత్తేనాభిజనేన చ న తేషు నివసేత్ప్రాజ్ఞః శ్రేయోర్థీ పాపబుద్ధిషు
ఎవరైనా మనిషిని అతని నడవడికోసం, వంశపారంపర్యం కోసం గౌరవించకపోతే — మంచి దారిలో నడవాలనుకునే జ్ఞానులు అటువంటి దుష్టుల మధ్య నివసించకూడదు.
యే నైనమభిజానన్తి వృత్తేనాభిజనేన చ తేషు సాధుషు వస్తవ్యం స వాసః శ్రేష్ఠ ఉచ్యతే
ఎక్కడ మనిషిని అతని నడవడికీ, వంశానికీ గౌరవిస్తారో, అటువంటి మంచివాళ్ల మధ్య ఉండాలి. అలాంటి నివాసమే ఉత్తమమని చెబుతారు.
తన్మే మథ్నాతి హృదయమ్ అగ్నికల్పమివారణమ్ వాగ్దురుక్తం మహాఘోరం దుహితుర్వృషపర్వణః
వృషపర్వుడు కుమార్తె చెప్పిన ఆ కఠినమైన, భయంకరమైన మాటలు నా హృదయాన్ని మంట పెట్టిన అగ్నిలా కాలుస్తున్నాయి.