ఆసీనం చ శయానం చ పితా తే పితరం మమ స్తౌతి పృచ్ఛతి చాభీక్ష్ణం నీచస్థః సువినీతవత్
నీ తండ్రి ఎప్పుడూ కూర్చుని, పడుకుని, నా తండ్రిని ప్రశంసిస్తూ, అడుగుతూ, వినయంగా ప్రవర్తిస్తాడు.
యాచతస్త్వం చ దుహితా స్తువతః ప్రతిగృహ్ణతః సుతాహం స్తూయమానస్య దదతో న తు గృహ్ణతః
నీవు అడిగేవాడి కుమార్తె, పొగడే వాడి కుమార్తె, స్వీకరించే వాడి కుమార్తె; నేను పొగడబడే వాడి కుమార్తె, ఇచ్చే వాడి కుమార్తె, కానీ ఎప్పుడూ తీసుకునే వాడి కుమార్తెను కాదు.
అనాయుధా సాయుధాయాః కిం త్వం కుప్యసి భిక్షుకి లప్స్యసే ప్రతియోద్ధారం న చ త్వాం గణయామ్యహమ్
నీవు ఆయుధం లేనివాడివై ఆయుధం ఉన్నవాడిపై కోపపడటం ఎందుకు? నీవు భిక్షగురాలివి, ప్రతీకారం తప్పకుండా ఎదురవుతుంది, కానీ నేను నిన్ను పట్టించుకోను.
సా విస్మయం దేవయానీం గతాం సక్తాం చ వాససి శర్మిష్ఠా ప్రాక్షిపత్కూపే తతః స్వపురమావిశత్
దేవయానిని ఆశ్చర్యంతో తన వస్త్రాన్ని పట్టుకుని ఉన్నదిగా చూసి, శర్మిష్ఠ ఆమెను బావిలోకి తోసేసి, తాను తన ఊరికి వెళ్లిపోయింది.
హతేయమితి విజ్ఞాయ శర్మిష్ఠా పాపనిశ్చయా అనవేక్ష్య యయౌ తస్మాత్ క్రోధవేగపరాయణా
'ఆమె చనిపోయింది' అని అనుకుని, పాపబుద్ధితో, కోపంతో ఊగిపోయిన శర్మిష్ఠ వెనక్కి తిరిగి చూడకుండా అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయింది.
అథ తం దేశమభ్యాగాద్ యయాతిర్నహుషాత్మజః శ్రాన్తయుగ్యః శ్రాన్తరూపో మృగలిప్సుః పిపాసితః
ఆ సమయంలో నహుషుని కుమారుడు యయాతి, తన గుర్రాలు కూడా అలసిపోయి, తానే కూడా అలసిపోయి, వేట కోసం, దాహంతో ఆ ప్రదేశానికి వచ్చాడు.
నాహుషిః ప్రేక్షమాణో హి స నిపానే గతోదకే దదర్శ కన్యాం తాం తత్ర దీప్తామగ్నిశిఖామ్ ఇవ
నహుషుని కుమారుడు అక్కడ నీరు తగ్గిన చోట చూస్తూ, అగ్ని జ్వాలలా ప్రకాశించే ఆ యువతిని చూసాడు.
తామపృచ్ఛత్స దృష్ట్వైవ కన్యామమరవర్ణినీమ్ సాన్త్వయిత్వా నృపశ్రేష్ఠః సామ్నా పరమవల్గునా
ఆ స్వర్గసుందరిని చూసి, రాజులలో శ్రేష్ఠుడు ఆమెను మృదువుగా పలకరించి, సాంత్వనచెప్పాడు.
కా త్వం చారుముఖీ శ్యామా సుమృష్టమణికుణ్డలా దీర్ఘం ధ్యాయసి చాత్యర్థం కస్మాచ్ఛ్వసిషి చాతురా
ఓ అందమైన ముఖం గల, ముదురు రంగు ఉన్న యువతీ! మెరిసే రత్నాల కుండలాలు ధరించినవీ! నీవు ఎవరు? అంతగా ఏమి ఆలోచిస్తూ, ఎందుకు లోతుగా ఊపిరి తీసుకుంటున్నావు?
కథం చ పతితా హ్య్ అస్మిన్ కూపే వీరుత్తృణావృతే దుహితా చైవ కస్య త్వం వద సర్వం సుమధ్యమే
ఈ మొక్కలు, గడ్డి కప్పిన బావిలో నీవు ఎలా పడిపోయావు? నీవు ఎవరి కుమార్తె? అన్నీ చెప్పు, సన్నని నడుము గలవాడివి.
యో ఽసౌ దేవైర్హతాన్ దైత్యాన్ ఉత్థాపయతి విద్యయా తస్య శుక్రస్య కన్యాహం త్వం మాం నూనం న బుధ్యసే
దేవతలు సంహరించిన దైత్యులను తన విద్యతో తిరిగి బ్రతికించే శుక్రుని కుమార్తెనేను. నీవు నన్ను గుర్తించలేదేమో.
ఏష మే దక్షిణో రాజన్ పాణిస్ తామ్రనఖాఙ్గులిః సముద్ధర గృహీత్వా మాం కులీనస్త్వం హి మే మతః
రాజా! ఇదిగో నా కుడి చేయి, రాగి రంగు గల నఖాలతో ఉంది. నీవు గొప్పవాడివని నేను భావిస్తున్నాను. నన్ను పట్టుకుని పైకి లేపు.
జానామి త్వాం చ సంశాన్తం వీర్యవన్తం యశస్వినమ్ తస్మాన్మాం పతితాం కూపాద్ అస్మాద్ ఉద్ధర్తుమర్హసి
నీవు శాంతమైనవాడివని, పరాక్రమవంతుడివని, కీర్తిశాలివని నాకు తెలుసు. అందుకే నేను పడిపోయిన ఈ బావిలో నుంచి నన్ను పైకి లేపాలి.
తామథ బ్రాహ్మణీం స్త్రీం చ విజ్ఞాయ నహుషాత్మజః గృహీత్వా దక్షిణే పాణావ్ ఉజ్జహార తతో ఽవటాత్
ఆమె బ్రాహ్మణ స్త్రీ అని తెలుసుకుని, నహుషుని కుమారుడు ఆమె కుడిచేతిని పట్టుకుని బావిలో నుంచి పైకి లేపాడు.
ఉద్ధృత్య చైనాం తరసా తస్మాత్కూపాన్నరాధిపః ఆమన్త్రయిత్వా సుశ్రోణీం యయాతిః స్వపురం యయౌ
ఆ రాజు యయాతి ఆ బావిలోంచి ఆ సుందరాంగినిని త్వరగా పైకి లేపి, ఆమెతో మృదువుగా మాట్లాడి, తన ఊరికి తిరిగి వెళ్లిపోయాడు.
గతే తు నాహుషే తస్మిన్ దేవయాన్యపి నిన్దితా ఉవాచ శోకసంతప్తా ఘూర్ణికామాగతాం పునః
నాహుషుని వంశస్థుడు అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయిన తర్వాత, దుర్భాగ్యంతో బాధపడుతూ, అవమానానికి లోనైన దేవయాని, తిరిగి వచ్చిన ఘూర్ణికతో బాధతో ఇలా మాట్లాడింది.
త్వరితం ఘూర్ణికే గచ్ఛ సర్వమాచక్ష్వ మే పితుః నేదానీం తు ప్రవేక్ష్యామి నగరం వృషపర్వణః
ఘూర్ణికా! నువ్వు త్వరగా వెళ్లి, జరిగినదంతా నాన్నగారికి చెప్పు. నేను ఇప్పుడు వృషపర్వుని నగరంలోకి అడుగు పెట్టను.
సా తు వై త్వరితం గత్వా ఘూర్ణికాసురమన్దిరమ్ దృష్ట్వా కావ్యమువాచేదం కమ్పమానా విచేతనా
అప్పుడు ఘూర్ణికా త్వరగా అసురుల మందిరానికి వెళ్లి, కావ్యుడిని చూసి, భయంతో, మనసు కలవరపడి, ఇలా చెప్పింది.
ఆచఖ్యౌ చ మహాభాగా దేవయానీ వనే హతా శర్మిష్ఠయా మహాప్రాజ్ఞ దుహిత్రా వృషపర్వణః
ఆ భాగ్యవంతురాలు ఇలా తెలిపింది: 'దేవయాని అడవిలో వృషపర్వుని కుమార్తె శర్మిష్ఠ చేతిలో మరణించింది.'
శ్రుత్వా దుహితరం కావ్యస్ తదా శర్మిష్ఠయా హతామ్ త్వరయా నిర్యయౌ దుఃఖాన్ మార్గమాణః సుతాం వనే
తన కుమార్తె శర్మిష్ఠ చేతిలో చనిపోయిందని విని, కావ్యుడు దుఃఖంతో వెంటనే అడవిలోకి వెళ్లి, తన కుమార్తెను వెతకసాగాడు.
దృష్ట్వా దుహితరం కావ్యో దేవయానీం తపోవనే బాహుభ్యాం సమ్పరిష్వజ్య దుఃఖితో వాక్యమబ్రవీత్
అడవి ఆశ్రమంలో తన కుమార్తె దేవయానిని చూసిన కావ్యుడు, ఆమెను తన చేతులతో ఆలింగనం చేసి, బాధతో ఇలా చెప్పాడు.
ఆత్మదోషైర్ నియచ్ఛన్తి సర్వే దుఃఖసుఖే జనాః మన్యే దుశ్చరితం తే ఽస్తి తస్యేయం నిష్కృతిః కృతా
ప్రతి మనిషి సుఖదుఃఖాలు తన తప్పుల వల్లే అనుభవిస్తాడు. నీవు ఏదో తప్పు చేసినట్టు అనిపిస్తోంది. ఇది దానికి ఫలితమే.
నిష్కృతిర్ వాస్తు వా మాస్తు శృణుష్వావహితో మమ శర్మిష్ఠయా యదుక్తాస్మి దుహిత్రా వృషపర్వణః
తప్పు పరిహారం ఉన్నా లేకపోయినా, వృషపర్వుని కుమార్తె శర్మిష్ఠ నాకు ఏమి చెప్పిందో నీవు శ్రద్ధగా విను.
సత్యం కిలైతత్సా ప్రాహ దైత్యానామస్మి గాయనా ఏవం హి మే కథయతి శర్మిష్ఠా వార్షపర్వణీ
నిజంగా, ఆమె ఇలా చెప్పింది: 'నేను దైత్యుల గాయకురాలిని.' వృషపర్వుని కుమార్తె శర్మిష్ఠ నాకు ఇలా చెప్పింది.
వచనం తీక్ష్ణపరుషం క్రోధరక్తేక్షణా భృశమ్ స్తువతో దుహితాసి త్వం యాచతః ప్రతిగృహ్ణతః
కోపంతో కళ్లెరుపెక్కి, ఆమె చాలా కఠినంగా, గాయపరిచే మాటలు చెప్పింది: 'నువ్వు పొగడే వారిదానివి, అడిగి తీసుకునేవారిదానివి.'
సుతాహం స్తూయమానస్య దదతో ఽప్రతిగృహ్ణతః ఇతి మామాహ శర్మిష్ఠా దుహితా వృషపర్వణః క్రోధసంరక్తనయనా దర్పపూర్ణాననా తతః
'నేను పొగడబడే వారిదానిని, ఇచ్చే కానీ తీసుకోని వారిదానిని.' అని వృషపర్వుని కుమార్తె శర్మిష్ఠ కోపంతో కళ్లెరుపెక్కి, గర్వంతో ముఖం నిండిపోయి నాకు చెప్పింది.
యద్యహం స్తువతస్తాత దుహితా ప్రతిగృహ్ణతః ప్రసాదయిష్యే శర్మిష్ఠామ్ ఇత్యుక్తా హి సఖీ మయా
'నువ్వు అడిగి తీసుకునే వారిదానివి, నేను పొగడబడే వారిదానిని అయితే, నేను శర్మిష్ఠను ప్రసన్నం చేస్తాను.' అని నా స్నేహితురాలు నాకు చెప్పింది.
వృషపర్వైవ తద్వేద శక్రో రాజా చ నాహుషః అచిన్త్యం బ్రహ్మ నిర్ద్వంద్వమ్ ఐశ్వరం హి బలం మమ
వృషపర్వుడు, శక్రుడు, నాహుషుని రాజు — వీరందరికీ ఇది తెలుసు. నా శక్తి బ్రహ్మతత్వంలా ఊహించలేనిది, ద్వంద్వాలకందినిది కాదు, అది దైవస్వభావం.
యః పరేషాం నరో నిత్యమ్ అతివాదాంస్తితిక్షతి దేవయాని విజానీహి తేన సర్వమిదం జితమ్
దేవయాని! ఎవరైతే ఎప్పుడూ ఇతరుల కఠినమైన మాటలను సహించగలరో, వారు ఈ లోకాన్ని అంతటినీ జయించినవారే అని తెలుసుకో.
యః సముత్పతితం క్రోధం నిగృహ్ణాతి హయం యథా స యన్తేత్యుచ్యతే సద్భిర్ న యో రశ్మిషు లమ్బతే
ఎవరైతే ఉప్పొంగిన కోపాన్ని గుర్రాన్ని పట్టుకునేలా అదుపులో పెడతారో, వారినే జ్ఞానులు నిజమైన సారథి అంటారు; కేవలం పట్టుకున్నవాడు కాదు.