యత్రోషితం విశాలాక్షి త్వయా చన్ద్రనిభాననే తత్రాహముషితో భద్రే కుక్షౌ కావ్యస్య భామిని
చంద్రముఖి, విశాలనేత్రా, నీవు ఎక్కడ నివసించావో, నేను కూడా అక్కడే ఉన్నాను. భద్రా, కాంతిమంతురాలా, నీవు కావ్యుని గర్భంలో ఉన్న చోట నేనూ ఉన్నాను.
భగినీ ధర్మతో మే త్వం మైవం వోచః శుభాననే సుఖేనాధ్యుషితో భద్రే న మన్యుర్విద్యతే మమ
శుభాననే, ధర్మప్రకారం నీవు నా అక్కవు. ఇలాంటి మాటలు చెప్పవద్దు. భద్రా, నేను నీతో సంతోషంగా ఉన్నాను. నాకు ఎలాంటి కోపం లేదు.
ఆపృచ్ఛే త్వాం గమిష్యామి శివమస్త్వథ మే పథి అవిరోధేన ధర్మస్య స్మర్తవ్యో ఽస్మి కథాన్తరే అప్రమత్తోద్యతా నిత్యమ్ ఆరాధయ గురుం మమ
నిన్ను వీడిపోతున్నాను. నా ప్రయాణం శుభంగా ఉండాలని కోరుకుంటున్నాను. ధర్మానికి విరుద్ధంగా కాకుండా, మరో సందర్భంలో నన్ను జ్ఞాపకం చేసుకో. ఎప్పుడూ అప్రమత్తంగా ఉండి, నా గురువును భక్తితో పూజించు.
దైత్యైర్హతస్త్వం యద్భర్తృబుద్ధ్యా త్వం రక్షితో మయా యది మాం ధర్మకామార్థం ప్రత్యాఖ్యాస్యసి ధర్మతః
దైత్యులు నిన్ను చంపినప్పుడు, భర్తగా భావించి నేను నిన్ను కాపాడాను. నువ్వు ధర్మం, కామం, అర్థం కోసం నన్ను తిరస్కరించాలనుకుంటే, అలా జరగనివ్వు.
తతః కచ న తే విద్యా సిద్ధిమేషా గమిష్యతి
అప్పుడు, కచా, ఈ విద్య నీకు ఫలించదు.
గురుపుత్రీతి కృత్వాహం ప్రత్యాఖ్యాస్యే న దోషతః గురుణా చాభ్యనుజ్ఞాతః కామమేవ శపస్వ మామ్
నేను గురుపుత్రుడినని చెప్పి, నిన్ను తిరస్కరిస్తాను. అది తప్పు వల్ల కాదు. గురువు అనుమతిచ్చాడు. కావాలంటే నన్ను శపించు.
ఆర్షం ధర్మం బ్రువాణో ఽహం దేవయాని యథా త్వయా శప్తుం నార్హో ఽస్మి కల్యాణి కామతో ఽద్య చ ధర్మతః
దేవయాని, నేను కూడా నీవిలా పురాతన ధర్మాన్ని చెప్పుతున్నాను. నీవు నన్ను శపించడానికి యోగ్యురాలివి కాను, నేడు కామంతోనైనా, ధర్మంతోనైనా కాదు.
తస్మాద్భవత్యా యః కామో న తథా సమ్భవిష్యతి ఋషిపుత్రో న తే కశ్చిజ్ జాతు పాణిం గ్రహీష్యతి
అందువల్ల, నీ కోరిక నెరవేరదు. ఎప్పటికీ ఏ ఋషిపుత్రుడూ నీ చేతిని పట్టడు.
ఫలిష్యతి న మే విద్యా త్వద్వచశ్చేతి తత్తయా అధ్యాపయిష్యామి చ యం తస్య విద్యా ఫలిష్యతి
నీ మాట ప్రకారం నా విద్య ఫలించదు. అయినా, నేనొకరికి బోధిస్తాను. అతనికి ఆ విద్య ఫలిస్తుంది.
ఏవముక్త్వా నృపశ్రేష్ఠ దేవయానీం కచస్తదా త్రిదశేశాలయం శీఘ్రం జగామ ద్విజసత్తమః
ఇలా చెప్పి, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, కచుడు వెంటనే దేవేంద్రుని ఆలయానికి వెళ్లిపోయాడు.
తమాగతమభిప్రేక్ష్య దేవాః సేన్ద్రపురోగమాః బృహస్పతిం సభాజ్యేదం కచమాహుర్ముదాన్వితాః
అతను వచ్చినప్పుడు, ఇంద్రుడు ముందుండి దేవతలు అతన్ని చూసి, బృహస్పతిని సత్కరించి, ఆనందంతో ఇలా అన్నారు.
త్వం కచాస్మద్ధితం కర్మ కృతవాన్మహదద్భుతమ్ న తే యశః ప్రణశితా భాగభాక్చ భవిష్యసి
కచా, నీవు మా కోసం గొప్ప, ఆశ్చర్యకరమైన పని చేశావు. నీ కీర్తి ఎప్పటికీ నశించదు. నీవు నీ భాగాన్ని పొందుతావు.
కృతవిద్యే కచే ప్రాప్తే హృష్టరూపా దివౌకసః కచాదవేత్య తాం విద్యాం కృతార్థా భరతర్షభ
కచుడు విద్యను సంపూర్ణంగా నేర్చుకుని వచ్చినప్పుడు, దేవతలు ఆనందంతో ఉల్లాసించారు. కచుడి ద్వారా విద్య సాధించాడని తెలుసుకుని, సంతోషపడ్డారు, భారత వంశశ్రేష్ఠుడా.
సర్వ ఏవ సమాగమ్య శతక్రతుమథాబ్రువన్ కాలస్త్వద్విక్రమస్యాద్య జహి శత్రూన్పురందర
అందరూ కలిసి శతక్రతువును ఉద్దేశించి, 'ఇప్పుడు నీ పరాక్రమానికి సమయం వచ్చింది. పూరందరా, శత్రువులను సంహరించు' అని అన్నారు.
ఏవముక్తస్తు సహ తైస్ త్రిదశైర్ మఘవాంస్తదా తథేత్యుక్త్వోపచక్రామ సో ఽపశ్యద్విపినే స్త్రియః
దేవతలు ఇలా చెప్పిన తరువాత, మఘవంతుడు 'అలాగే' అని సమ్మతించి, బయలుదేరాడు. అప్పుడు అడవిలో ఆడపిల్లలను చూశాడు.
క్రీడన్తీనాం తు కన్యానాం వనే చైత్రరథోపమే వాయుర్భూతః స వస్త్రాణి సర్వాణ్యేవ వ్యమిశ్రయత్
చైత్రరథవనాన్ని పోలిన అడవిలో ఆ యువతులు ఆడుకుంటుండగా, వాయువు రూపంలో వచ్చినవాడు వారి వస్త్రాలన్నీ కలిపి చెల్లాచెదురుగా చేసాడు.
తతో జలాత్ సముత్తీర్య తాః కన్యాః సహితాస్తదా వస్త్రాణి జగృహుస్తాని యథాసంస్థాన్యనేకశః
అప్పుడా యువతులు అందరూ నీటిలో నుంచి బయటికి వచ్చి, ఒక్కొక్కరు తమ తమ వస్త్రాలు ఎలా పెట్టారో అలా తీసుకున్నారు.
తత్ర వాసో దేవయాన్యాః శర్మిష్ఠా జగృహే తదా వ్యతిక్రమమజానన్తీ దుహితా వృషపర్వణః
అప్పుడు వృషపర్వను కుమార్తె శర్మిష్ఠ, తెలియక దేవయానికి చెందిన వస్త్రాన్ని తీసుకుంది.
తతస్తయోర్ మిథస్తత్ర విరోధః సమజాయత దేవయాన్యాశ్చ రాజేన్ద్ర శర్మిష్ఠాయాశ్చ తత్కృతే
దీనివల్ల రాజా, దేవయానికీ శర్మిష్ఠకీ అక్కడ గొడవ మొదలైంది.
కస్మాద్గృహ్ణాసి మే వస్త్రం శిష్యా భూత్వా మమాసురి సముదాచారహీనాయా న తే శ్రేయో భవిష్యతి
నీవు నా శిష్యురాలిగా ఉండి, అసురీ, నా వస్త్రం ఎందుకు తీసుకుంటున్నావు? నీకు మంచిది జరగదు, నీ ప్రవర్తన సరిగాలేదు.
ఆసీనం చ శయానం చ పితా తే పితరం మమ స్తౌతి పృచ్ఛతి చాభీక్ష్ణం నీచస్థః సువినీతవత్
నీ తండ్రి ఎప్పుడూ కూర్చుని, పడుకుని, నా తండ్రిని ప్రశంసిస్తూ, అడుగుతూ, వినయంగా ప్రవర్తిస్తాడు.
యాచతస్త్వం చ దుహితా స్తువతః ప్రతిగృహ్ణతః సుతాహం స్తూయమానస్య దదతో న తు గృహ్ణతః
నీవు అడిగేవాడి కుమార్తె, పొగడే వాడి కుమార్తె, స్వీకరించే వాడి కుమార్తె; నేను పొగడబడే వాడి కుమార్తె, ఇచ్చే వాడి కుమార్తె, కానీ ఎప్పుడూ తీసుకునే వాడి కుమార్తెను కాదు.
అనాయుధా సాయుధాయాః కిం త్వం కుప్యసి భిక్షుకి లప్స్యసే ప్రతియోద్ధారం న చ త్వాం గణయామ్యహమ్
నీవు ఆయుధం లేనివాడివై ఆయుధం ఉన్నవాడిపై కోపపడటం ఎందుకు? నీవు భిక్షగురాలివి, ప్రతీకారం తప్పకుండా ఎదురవుతుంది, కానీ నేను నిన్ను పట్టించుకోను.
సా విస్మయం దేవయానీం గతాం సక్తాం చ వాససి శర్మిష్ఠా ప్రాక్షిపత్కూపే తతః స్వపురమావిశత్
దేవయానిని ఆశ్చర్యంతో తన వస్త్రాన్ని పట్టుకుని ఉన్నదిగా చూసి, శర్మిష్ఠ ఆమెను బావిలోకి తోసేసి, తాను తన ఊరికి వెళ్లిపోయింది.
హతేయమితి విజ్ఞాయ శర్మిష్ఠా పాపనిశ్చయా అనవేక్ష్య యయౌ తస్మాత్ క్రోధవేగపరాయణా
'ఆమె చనిపోయింది' అని అనుకుని, పాపబుద్ధితో, కోపంతో ఊగిపోయిన శర్మిష్ఠ వెనక్కి తిరిగి చూడకుండా అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయింది.
అథ తం దేశమభ్యాగాద్ యయాతిర్నహుషాత్మజః శ్రాన్తయుగ్యః శ్రాన్తరూపో మృగలిప్సుః పిపాసితః
ఆ సమయంలో నహుషుని కుమారుడు యయాతి, తన గుర్రాలు కూడా అలసిపోయి, తానే కూడా అలసిపోయి, వేట కోసం, దాహంతో ఆ ప్రదేశానికి వచ్చాడు.
నాహుషిః ప్రేక్షమాణో హి స నిపానే గతోదకే దదర్శ కన్యాం తాం తత్ర దీప్తామగ్నిశిఖామ్ ఇవ
నహుషుని కుమారుడు అక్కడ నీరు తగ్గిన చోట చూస్తూ, అగ్ని జ్వాలలా ప్రకాశించే ఆ యువతిని చూసాడు.
తామపృచ్ఛత్స దృష్ట్వైవ కన్యామమరవర్ణినీమ్ సాన్త్వయిత్వా నృపశ్రేష్ఠః సామ్నా పరమవల్గునా
ఆ స్వర్గసుందరిని చూసి, రాజులలో శ్రేష్ఠుడు ఆమెను మృదువుగా పలకరించి, సాంత్వనచెప్పాడు.
కా త్వం చారుముఖీ శ్యామా సుమృష్టమణికుణ్డలా దీర్ఘం ధ్యాయసి చాత్యర్థం కస్మాచ్ఛ్వసిషి చాతురా
ఓ అందమైన ముఖం గల, ముదురు రంగు ఉన్న యువతీ! మెరిసే రత్నాల కుండలాలు ధరించినవీ! నీవు ఎవరు? అంతగా ఏమి ఆలోచిస్తూ, ఎందుకు లోతుగా ఊపిరి తీసుకుంటున్నావు?
కథం చ పతితా హ్య్ అస్మిన్ కూపే వీరుత్తృణావృతే దుహితా చైవ కస్య త్వం వద సర్వం సుమధ్యమే
ఈ మొక్కలు, గడ్డి కప్పిన బావిలో నీవు ఎలా పడిపోయావు? నీవు ఎవరి కుమార్తె? అన్నీ చెప్పు, సన్నని నడుము గలవాడివి.