నిధిం నిధీనాం వరదం వరాణాం యే నాద్రియన్తే గురుమర్చనీయమ్ ప్రాలేయాద్రిప్రోజ్జ్వలద్భాలసంస్థం పాపాంల్లోకాంస్తే వ్రజన్త్యప్రతిష్ఠాః
గురువును, ఆరాధించదగినవాడిని, ధనాలకన్నా గొప్పవాడిని, వరాలకన్నా మిన్నవాడిని గౌరవించని వారు, హిమాలయ పర్వత శిఖరంలా మెరిసే కనుబొమ్మ ఉన్న గురువుని లెక్కచేయని వారు, అటువంటి స్థిరతలేని పాపులు చెడు లోకాలకు పోతారు.
సురాపానాద్ వఞ్చనాత్ ప్రాపయిత్వా సంజ్ఞానాశం చేతసశ్చాపి ఘోరమ్ దృష్ట్వా కచం చాపి తథాభిరూపం పీతం తథా సురయా మోహితేన
మందు తాగించటం, మోసం చేయటం, మనస్సు, జ్ఞానం పోయేలా చేయటం, ఆకర్షణీయంగా కనిపించే గ్లాసును చూసి, ఆ మద్యం మాయలో పడి తాగుతాడు.
సమన్యురుత్థాయ మహానుభావస్ తదోశనా విప్రహితం చికీర్షుః కావ్యః స్వయం వాక్యమిదం జగాద సురాపానం ప్రత్యసౌ జాతశఙ్కః
అప్పుడా మహాశక్తివంతుడు కావ్యుడు కోపంతో లేచి, ఉశనసుకు జరిగిన అన్యాయాన్ని సరిచేయాలని కోరుతూ, మద్యం తాగినదానిపై అనుమానం కలిగి, ఇలా అన్నాడు.
యో బ్రాహ్మణో ఽద్యప్రభృతీహ కశ్చిన్ మోహాత్సురాం పాస్యతి మన్దబుద్ధిః అపేతధర్మా బ్రహ్మహా చైవ స స్యాదస్మింల్లోకే గర్హితః స్యాత్పరే చ
ఈ రోజు నుంచి ఎవడైనా బ్రాహ్మణుడు మాయలో పడి మద్యం తాగితే, ధర్మాన్ని విడిచిపెట్టి, మూర్ఖుడై ఉంటే, అతడు బ్రాహ్మణ హంతకుడిగా ఈ లోకంలోను, పరలోకంలోను నిందించబడతాడు.
మయా చేమాం విప్రధర్మోక్తసీమాం మర్యాదాం వై స్థాపితాం సర్వలోకే సన్తో విప్రాః శుశ్రువాంసో గురూణాం దేవా దైత్యాశ్చోపశృణ్వన్తు సర్వే
నేను ఈ బ్రాహ్మణ ధర్మానికి గడను అన్ని లోకాలలో స్థాపించాను; గురువులను గౌరవించే సద్బ్రాహ్మణులు, దేవతలు, దానవులు అందరూ వినాలి.
ఇతీదముక్త్వా స మహాప్రభావస్ తపోనిధీనాం నిధిర్ అప్రమేయః తాన్దానవాంశ్చైవ నిగూఢబుద్ధీన్ ఇదం సమాహూయ వచో ఽభ్యువాచ
ఇలా చెప్పిన అనంతరం, అపారమైన తేజస్సుతో ఉన్న తపస్సు సంపదలలో శ్రేష్ఠుడు, ఆ దానవులను పిలిపించి, వారి గుప్తమైన ఉద్దేశ్యాలను గ్రహించి, ఇలా అన్నాడు.
ఆచక్షే వో దానవా బాలిశాః స్థ శిష్యః కచో వత్స్యతి మత్సమీపే సంజీవనీం ప్రాప్య విద్యాం మయాయం తుల్యప్రభావో బ్రాహ్మణో బ్రహ్మభూతః
దానవులారా, మీరు ఇంకా చిన్నవారు. కచుడు నా వద్దనే ఉంటాడు. నా దగ్గర నుంచి సంజీవని విద్యను పొందిన ఈ బ్రాహ్మణుడు, శక్తిలో నాకు సమానంగా, బ్రహ్మలా మారతాడు.
గురోరుష్య సకాశే చ దశ వర్షశతాని సః అనుజ్ఞాతః కచో గన్తుమ్ ఇయేష త్రిదశాలయమ్
గురువు దగ్గర వంద సంవత్సరాలు గడిపిన కచుడు, అనుమతి పొంది, దేవతల లోకానికి వెళ్లాలని కోరుకున్నాడు.
సమాపితవ్రతం తం తు విసృష్టం గురుణా తదా ప్రస్థితం త్రిదశావాసం దేవయానీదమబ్రవీత్
వ్రతం పూర్తిచేసి, గురువు అనుమతితో బయలుదేరిన కచుడు, దేవతల నివాసానికి వెళ్ళేటప్పుడు, దేవయాని అతనితో ఇలా చెప్పింది.
ఋషేర్ అఙ్గిరసః పౌత్ర వృత్తేనాభిజనేన చ భ్రాజసే విద్యయా చైవ తపసా చ దమేన చ
అంగిరసుని మనవడా, నీ నడవడిలోను, వంశంలోను, విద్యలోను, తపస్సులోను, నియమంలోను నీవు ప్రకాశిస్తున్నావు.
ఋషిర్ యథాఙ్గిరా మాన్యః పితుర్మమ మహాయశాః తథా మాన్యశ్చ పూజ్యశ్చ మమ భూయో బృహస్పతిః
ఎలా నా తాత అంగిరసుడు గౌరవించదగినవాడో, అలాగే నా తండ్రి బృహస్పతి కూడా నాకు గౌరవించదగినవాడు, పూజించదగినవాడు.
ఏవం జ్ఞాత్వా విజానీహి యద్బ్రవీమి తపోధన వ్రతస్థే నియమోపేతే యథా వర్తామ్యహం త్వయి
ఇది తెలుసుకొని, నేను చెప్పేది గ్రహించు. వ్రతంలో నిలిచినవాడా, నియమాన్ని పాటించే వాడా, నేను నీపై ఎలా ప్రవర్తిస్తున్నానో అర్థం చేసుకో.
స సమాపితవిద్యో మాం భక్తాం న త్యక్తుమర్హసి గృహాణ పాణిం విధివన్ మమ మన్త్రపురస్కృతమ్
నీవు విద్యను పూర్తిచేసినవాడివి, నాకు భక్తురాలిని వదిలిపెట్టకూడదు. మంత్రాలతో, నియమంగా నా చేతిని పట్టుకో.
పూజ్యో మాన్యశ్చ భగవాన్ యథా మమ పితా తవ తథా త్వమనవద్యాఙ్గి పూజనీయతమా మతా
ఎలా నా తండ్రి నాకు పూజ్యుడు, గౌరవించదగినవాడో, అలాగే నీవు కూడా, నిష్కళంకురాలా, నాకు అత్యంత పూజించదగినవాడివి.
ఆత్మప్రాణైః ప్రియతమా భార్గవస్య మహాత్మనః త్వం భద్రే ధర్మతః పూజ్యా గురుపుత్రీ సదా మమ
భార్గవుడు ప్రాణప్రియంగా నిన్ను ప్రేమిస్తాడు. నీతి ప్రకారం, గురుపుత్రికా, నీవు నాకు ఎప్పుడూ గౌరవించదగినవాడివి.
యథా మమ గురుర్నిత్యం మాన్యః శుక్రః పితా తవ దేవయాని తథైవ త్వం నైవం మాం వక్తుమర్హసి
ఎలా నా గురువు శుక్రుడు, నీ తండ్రి, నాకు ఎప్పుడూ గౌరవించదగినవాడో, దేవయాని, అలాగే నీవు కూడా. నన్ను వేరుగా మాట్లాడకూడదు.
గురుపుత్రస్య పుత్రో మే న తు త్వమసి మే పితుః తస్మాన్మాన్యశ్చ పూజ్యశ్చ మమాపి త్వం ద్విజోత్తమ
నీవు నాకు గురుపుత్రికవే, నా తండ్రి కుమార్తె కాదవు. అందువల్ల, బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠా, నీవు కూడా నాకు గౌరవించదగినవాడివి, పూజించదగినవాడివి.
అసురైర్హన్యమానే తు కచే త్వయి పునః పునః తదాప్రభృతి యా ప్రీతిస్ తాం త్వమేవ స్మరస్వ మే
కచా, నిన్ను అసురులు మళ్లీ మళ్లీ చంపినప్పుడు, అప్పటి నుంచి నేను నీపై చూపిన ప్రేమను నీవు గుర్తుంచుకో.
సౌహార్దే చానురాగే చ వేత్థ మే భక్తిముత్తమామ్ న మామర్హసి ధర్మజ్ఞ త్యక్తుం భక్తామనాగసమ్
నీవు నా మీద ఉన్న అపారమైన ప్రేమను, అనురాగాన్ని బాగా తెలుసు. ధర్మాన్ని తెలిసినవాడవు కాబట్టి, నిష్కల్మషమైన భక్తురాలిని వదిలిపెట్టకూడదు.
అనియోజ్యే నియోగే మాం నియునక్షి శుభవ్రతే ప్రసీద సుభ్రూర్మహ్యం త్వం గురోర్ గురుతరా శుభే
ధర్మపరాయణురాలివి, నన్ను చేయరాని పనికి నియమించావు. ముద్దుగుమ్మా, నన్ను క్షమించు. గురువుకంటే నీవు మరింత గౌరవనీయురాలివి.
యత్రోషితం విశాలాక్షి త్వయా చన్ద్రనిభాననే తత్రాహముషితో భద్రే కుక్షౌ కావ్యస్య భామిని
చంద్రముఖి, విశాలనేత్రా, నీవు ఎక్కడ నివసించావో, నేను కూడా అక్కడే ఉన్నాను. భద్రా, కాంతిమంతురాలా, నీవు కావ్యుని గర్భంలో ఉన్న చోట నేనూ ఉన్నాను.
భగినీ ధర్మతో మే త్వం మైవం వోచః శుభాననే సుఖేనాధ్యుషితో భద్రే న మన్యుర్విద్యతే మమ
శుభాననే, ధర్మప్రకారం నీవు నా అక్కవు. ఇలాంటి మాటలు చెప్పవద్దు. భద్రా, నేను నీతో సంతోషంగా ఉన్నాను. నాకు ఎలాంటి కోపం లేదు.
ఆపృచ్ఛే త్వాం గమిష్యామి శివమస్త్వథ మే పథి అవిరోధేన ధర్మస్య స్మర్తవ్యో ఽస్మి కథాన్తరే అప్రమత్తోద్యతా నిత్యమ్ ఆరాధయ గురుం మమ
నిన్ను వీడిపోతున్నాను. నా ప్రయాణం శుభంగా ఉండాలని కోరుకుంటున్నాను. ధర్మానికి విరుద్ధంగా కాకుండా, మరో సందర్భంలో నన్ను జ్ఞాపకం చేసుకో. ఎప్పుడూ అప్రమత్తంగా ఉండి, నా గురువును భక్తితో పూజించు.
దైత్యైర్హతస్త్వం యద్భర్తృబుద్ధ్యా త్వం రక్షితో మయా యది మాం ధర్మకామార్థం ప్రత్యాఖ్యాస్యసి ధర్మతః
దైత్యులు నిన్ను చంపినప్పుడు, భర్తగా భావించి నేను నిన్ను కాపాడాను. నువ్వు ధర్మం, కామం, అర్థం కోసం నన్ను తిరస్కరించాలనుకుంటే, అలా జరగనివ్వు.
తతః కచ న తే విద్యా సిద్ధిమేషా గమిష్యతి
అప్పుడు, కచా, ఈ విద్య నీకు ఫలించదు.
గురుపుత్రీతి కృత్వాహం ప్రత్యాఖ్యాస్యే న దోషతః గురుణా చాభ్యనుజ్ఞాతః కామమేవ శపస్వ మామ్
నేను గురుపుత్రుడినని చెప్పి, నిన్ను తిరస్కరిస్తాను. అది తప్పు వల్ల కాదు. గురువు అనుమతిచ్చాడు. కావాలంటే నన్ను శపించు.
ఆర్షం ధర్మం బ్రువాణో ఽహం దేవయాని యథా త్వయా శప్తుం నార్హో ఽస్మి కల్యాణి కామతో ఽద్య చ ధర్మతః
దేవయాని, నేను కూడా నీవిలా పురాతన ధర్మాన్ని చెప్పుతున్నాను. నీవు నన్ను శపించడానికి యోగ్యురాలివి కాను, నేడు కామంతోనైనా, ధర్మంతోనైనా కాదు.
తస్మాద్భవత్యా యః కామో న తథా సమ్భవిష్యతి ఋషిపుత్రో న తే కశ్చిజ్ జాతు పాణిం గ్రహీష్యతి
అందువల్ల, నీ కోరిక నెరవేరదు. ఎప్పటికీ ఏ ఋషిపుత్రుడూ నీ చేతిని పట్టడు.
ఫలిష్యతి న మే విద్యా త్వద్వచశ్చేతి తత్తయా అధ్యాపయిష్యామి చ యం తస్య విద్యా ఫలిష్యతి
నీ మాట ప్రకారం నా విద్య ఫలించదు. అయినా, నేనొకరికి బోధిస్తాను. అతనికి ఆ విద్య ఫలిస్తుంది.
ఏవముక్త్వా నృపశ్రేష్ఠ దేవయానీం కచస్తదా త్రిదశేశాలయం శీఘ్రం జగామ ద్విజసత్తమః
ఇలా చెప్పి, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, కచుడు వెంటనే దేవేంద్రుని ఆలయానికి వెళ్లిపోయాడు.