వనే పుష్పాణి చిన్వన్తం దదృశుర్ దానవాశ్చ తమ్ తతో ఽద్వితీయం తం హత్వా దగ్ధం కృత్వా చ చూర్ణవత్ ప్రాయచ్ఛన్ బ్రాహ్మణాయైవ సురాయామసురాస్తదా
అడవిలో పూలు ఏరుకుంటున్న కచుని దానవులు చూశారు. వెంటనే, మళ్ళీ అతన్ని చంపి, బూడిద చేసి, దాన్ని పొడి చేసి, దేవతల కోసం బ్రాహ్మణుని పానంలో కలిపారు.
దేవయాన్యథ భూయో ఽపి పితరం వాక్యమబ్రవీత్ పుష్పాహారప్రేషణకృత్ కచస్తాత న దృశ్యతే
తర్వాత దేవయానీ మళ్ళీ తన తండ్రితో ఇలా చెప్పింది: 'నాన్నా, పూలు తేవడానికి పంపిన కచుడు కనిపించడంలేదు.'
వ్యక్తం హతో మృతో వాపి కచస్తాత భవిష్యతి తం వినా నైవ జీవామి వచః సత్యం బ్రవీమి తే
తండ్రీ, కచుడు చనిపోయినా, హతుడైనా, అతడు ఇక లేడు. అతడిని లేకుండా నేను బ్రతకలేను — ఇది నిజం, మీకు నేను చెప్పేది.
బృహస్పతేః సుతః పుత్రి కచః ప్రేతగతిం గతః విద్యయా జీవితో ఽప్యేవం హన్యతే కరవాణి కిమ్
కన్యకా, కచుడు బృహస్పతి కుమారుడు, మరణించినవాడే. విద్యతో బ్రతికించినా, అతడిని మళ్లీ చంపారు. నేను ఇక ఏమి చేయగలను?
మైనం శుచో మా రుద దేవయాని న త్వాదృశీ మర్త్యమను ప్రశోచేత్ యస్యాస్తవ బ్రహ్మ చ బ్రాహ్మణాశ్చ సేన్ద్రాశ్చ దేవా వసవో ఽశ్వినౌ చ
దేవయాని, అతడికోసం బాధపడకు, ఏడవకు. నువ్వు లాంటి వారు మానవుని కోసం శోకించరు. నీకోసం బ్రహ్మ, బ్రాహ్మణులు, ఇంద్రుడు, దేవతలు, వసువులు, అశ్వినులు అందరూ ఉన్నారు.
సురద్విషశ్చైవ జగచ్చ సర్వమ్ ఉపస్థితం మత్తపసః ప్రభావాత్ అశక్యో ఽయం జీవయితుం ద్విజాతిః సంజీవితో యో వధ్యతే చైవ భూయః
నా తపస్సు వల్ల దేవతలకు శత్రువులు, ఈ లోకం అంతా నిలిచివున్నాయి. ఒక బ్రాహ్మణుడు, ఒకసారి బ్రతికించి మళ్లీ చంపబడితే, అతడిని మళ్లీ బ్రతికించలేను.
యస్యాఙ్గిరా వృద్ధతమః పితామహో బృహస్పతిశ్చాపి పితా తపోనిధిః ఋషేః సుపుత్రం తమథాపి పౌత్రం కథం న శోచే యమహం న రుద్యామ్
అతడి తాతయ్య అంగిరసుడు, పెద్దవాడు. తండ్రి బృహస్పతి, తపస్సులో నిధి. అలాంటి ఋషికి మంచి కుమారుడు, మనవడు చనిపోతే నేను ఎలా బాధపడకపోవాలి, ఎలా ఏడవకపోవాలి?
స బ్రహ్మచారీ చ తపోధనశ్చ సదోత్థితః కర్మసు చైవ దక్షః కచస్య మార్గం ప్రతిపత్స్యే న భోక్ష్యే ప్రియో హి మే తాత కచో ఽభిరూపః
అతడు బ్రహ్మచారి, తపస్సులో ధనవంతుడు, ఎప్పుడూ కర్తవ్యాల్లో నిపుణుడు. నేను కచుని మార్గాన్ని అనుసరిస్తాను, తినను. ఎందుకంటే ప్రియమైన, అందమైన కచుడు నాకు ఎంతో ఇష్టమైనవాడు.
స త్వ్ ఏవముక్తో దేవయాన్యా మహర్షిః సంరమ్భేణ వ్యాజహారాథ కావ్యః అసంశయం మామసురా ద్విషన్తి యే మే శిష్యానాగతాన్సూదయన్తి
దేవయాని ఇలా చెప్పిన తర్వాత, మహర్షి కావ్యుడు కోపంతో ఇలా అన్నాడు: 'నిస్సందేహంగా, అసురులు నన్ను ద్వేషిస్తున్నారు. నా దగ్గరకు వచ్చిన నా శిష్యులను చంపుతున్నారు.'
అబ్రాహ్మణం కర్తుమిచ్ఛన్తి రౌద్రా ఏభిర్ వ్యర్థం ప్రస్తుతో దానవైర్హి తత్కర్మణాప్యస్య భవేదిహాన్తః కం బ్రహ్మహత్యా న దహేదపీన్ద్రమ్
ఈ క్రూరమైన దానవులు నన్ను బ్రాహ్మణత్వం కోల్పోయేలా చేయాలని చూస్తున్నారు. వీరి పని వృథా. ఇలాంటి పనితో ఇక్కడ అంతం జరుగుతుంది. బ్రహ్మహత్య పాపం ఎవరిని కాల్చదూ? ఇంద్రునికైనా తప్పదు.
స తేనాపృష్టో విద్యయా చోపహూతః శనైర్వాచం జఠరే వ్యాజహార తమబ్రవీత్కేన చేహోపనీతో మమోదరే తిష్ఠసి బ్రూహి వత్స
అప్పుడు, అడగకపోయినా, విద్య వల్ల పిలవబడి, కచుడు నెమ్మదిగా కడుపులోనుండి మాటాడాడు. ఆయన అడిగాడు: 'ఎవరు నిన్ను ఉపనయనం చేశారు? నా కడుపులో ఎందుకు ఉన్నావు? చెప్పు బిడ్డా.'
భవత్ప్రసాదాన్న జహాతి మాం స్మృతిః సర్వం స్మరేయం యచ్చ యథా చ వృత్తమ్ న త్వ్ ఏవం స్యాత్తపసః క్షయో మే తత క్లేశం ఘోరతరం స్మరామి
మీ దయ వల్ల నాకు స్మృతి పోయలేదు. జరిగినది, ఎలా జరిగిందో అన్నీ గుర్తుంది. కాని, నా తపస్సు ఇలాగే తగ్గిపోవద్దు. అందుకే, నేను ఇంకా పెద్ద బాధను గుర్తు చేసుకుంటున్నాను.
అసురైః సురాయాం భవతో ఽస్మి దత్తో హత్వా దగ్ధ్వా చూర్ణయిత్వా చ కావ్య బ్రాహ్మీం మాయాం త్వ్ ఆసురీ త్వ్ అత్ర మాయా త్వయి స్థితే కథమ్ ఏవాభిబాధతే
అసురులు నన్ను చంపి, కాల్చి, మెత్తగా చేసి, మద్యం ద్వారా మీకు ఇచ్చారు, కావ్యా. బ్రాహ్మణ మాయ మీలో ఉంది, కానీ ఇక్కడ అసుర మాయ పనిచేస్తోంది. మీరు ఉన్నంతకాలం అది ఎలా మీపై ప్రభావం చూపగలదు?
కిం తే ప్రియం కరవాణ్యద్య వత్సే వినైవ మే జీవితం స్యాత్కచస్య నాన్యత్ర కుక్షేర్మమ భేదనాచ్చ దృశ్యేత్ కచో మద్గతో దేవయాని
బిడ్డా, నీవు కోరినది నేడు నేను ఏది చేయాలి? నీవు లేకుండా నా ప్రాణం ఉండదు. కచుడు బయటకు రావాలంటే నా కడుపు చీల్చాలి. ఎందుకంటే అతడు నాలోనే ఉన్నాడు, దేవయాని.
ద్వౌ మాం శోకావ్ అగ్నికల్పౌ దహేతాం కచస్య నాశస్తవ చైవోపఘాతః కచస్య నాశే మమ నాస్తి శర్మ తవోపఘాతే జీవితుం నాస్మి శక్తా
రెండు బాధలు, అగ్ని లాంటి బాధలు, నన్ను కాల్చేస్తున్నాయి: కచుని నష్టం, నీకు హాని. కచుడు పోయితే నాకు శాంతి లేదు. నీవు నష్టపోతే నేను బ్రతకలేను.
సంసిద్ధరూపో ఽసి బృహస్పతేః సుత యత్త్వాం భక్తం భజతే దేవయానీ విద్యామిమాం ప్రాప్నుహి జీవనీం త్వం న చేదిన్ద్రః కచరూపీ త్వమద్య
బృహస్పతి కుమారుడా, నీవు సంపూర్ణుడవు. ఎందుకంటే దేవయాని నిన్ను భక్తితో ప్రేమిస్తోంది. ఈ జీవన విద్యను పొందు. లేకపోతే నీవు కచుని రూపంలో ఇంద్రుడవుతావు.
న నివర్తేత్పునర్జీవన్ కశ్చిదన్యో మమోదరాత్ బ్రాహ్మణం వర్జయిత్వైకం తస్మాద్విద్యామ్ అవాప్నుహి
నా కడుపు నుంచి బ్రతికి బయటకు రావడం బ్రాహ్మణుడికి తప్ప మరెవరికీ సాధ్యం కాదు. అందుకే ఈ విద్యను పొందు.
పుత్రో భూత్వా నిష్క్రమస్వోదరాన్మే భిత్త్వా కుక్షిం జీవయ మాం చ తాత అవేక్షేథా ధర్మవతీమవేక్షాం గురోః సకాశాత్ప్రాప్య విద్యాం సవిద్యః
నా కుమారుడవై, నా కడుపు చీల్చి బయటకు రా. నన్ను బ్రతికించు, తాతా. గురువు దగ్గర నుంచి విద్యను పొంది, ధర్మాన్ని పాటించు.
గురోః సకాశాత్సమవాప్య విద్యాం భిత్త్వా కుక్షిం నిర్విచక్రామ విప్రః ప్రాలేయాద్రేః శుక్లముద్భిద్య శృఙ్గం రాత్ర్యాగమే పౌర్ణమాస్యామివేన్దుః
గురువు దగ్గర నుంచి విద్యను సంపూర్ణంగా పొంది, ఆ బ్రాహ్మణుడు కడుపు చీల్చి బయటకు వచ్చాడు. అది మంచు పర్వతంపై నుంచి పూర్ణిమ రాత్రి చంద్రుడు వెలిసినట్లు కనిపించింది.
దృష్ట్వా చ తం పతితం వేదరాశిమ్ ఉత్థాపయామాస తతః కచో ఽపి విద్యాం సిద్ధాం తామవాప్యాభివాద్య తతః కచస్తం గురుమిత్యువాచ
అతడిని పడిపోయినట్టు చూసి, వేదాల సమాహారం లేచింది. తర్వాత కచుడు ఆ విద్యను సంపూర్ణంగా పొంది, నమస్కరించి తన గురువుతో మాట్లాడాడు.
నిధిం నిధీనాం వరదం వరాణాం యే నాద్రియన్తే గురుమర్చనీయమ్ ప్రాలేయాద్రిప్రోజ్జ్వలద్భాలసంస్థం పాపాంల్లోకాంస్తే వ్రజన్త్యప్రతిష్ఠాః
గురువును, ఆరాధించదగినవాడిని, ధనాలకన్నా గొప్పవాడిని, వరాలకన్నా మిన్నవాడిని గౌరవించని వారు, హిమాలయ పర్వత శిఖరంలా మెరిసే కనుబొమ్మ ఉన్న గురువుని లెక్కచేయని వారు, అటువంటి స్థిరతలేని పాపులు చెడు లోకాలకు పోతారు.
సురాపానాద్ వఞ్చనాత్ ప్రాపయిత్వా సంజ్ఞానాశం చేతసశ్చాపి ఘోరమ్ దృష్ట్వా కచం చాపి తథాభిరూపం పీతం తథా సురయా మోహితేన
మందు తాగించటం, మోసం చేయటం, మనస్సు, జ్ఞానం పోయేలా చేయటం, ఆకర్షణీయంగా కనిపించే గ్లాసును చూసి, ఆ మద్యం మాయలో పడి తాగుతాడు.
సమన్యురుత్థాయ మహానుభావస్ తదోశనా విప్రహితం చికీర్షుః కావ్యః స్వయం వాక్యమిదం జగాద సురాపానం ప్రత్యసౌ జాతశఙ్కః
అప్పుడా మహాశక్తివంతుడు కావ్యుడు కోపంతో లేచి, ఉశనసుకు జరిగిన అన్యాయాన్ని సరిచేయాలని కోరుతూ, మద్యం తాగినదానిపై అనుమానం కలిగి, ఇలా అన్నాడు.
యో బ్రాహ్మణో ఽద్యప్రభృతీహ కశ్చిన్ మోహాత్సురాం పాస్యతి మన్దబుద్ధిః అపేతధర్మా బ్రహ్మహా చైవ స స్యాదస్మింల్లోకే గర్హితః స్యాత్పరే చ
ఈ రోజు నుంచి ఎవడైనా బ్రాహ్మణుడు మాయలో పడి మద్యం తాగితే, ధర్మాన్ని విడిచిపెట్టి, మూర్ఖుడై ఉంటే, అతడు బ్రాహ్మణ హంతకుడిగా ఈ లోకంలోను, పరలోకంలోను నిందించబడతాడు.
మయా చేమాం విప్రధర్మోక్తసీమాం మర్యాదాం వై స్థాపితాం సర్వలోకే సన్తో విప్రాః శుశ్రువాంసో గురూణాం దేవా దైత్యాశ్చోపశృణ్వన్తు సర్వే
నేను ఈ బ్రాహ్మణ ధర్మానికి గడను అన్ని లోకాలలో స్థాపించాను; గురువులను గౌరవించే సద్బ్రాహ్మణులు, దేవతలు, దానవులు అందరూ వినాలి.
ఇతీదముక్త్వా స మహాప్రభావస్ తపోనిధీనాం నిధిర్ అప్రమేయః తాన్దానవాంశ్చైవ నిగూఢబుద్ధీన్ ఇదం సమాహూయ వచో ఽభ్యువాచ
ఇలా చెప్పిన అనంతరం, అపారమైన తేజస్సుతో ఉన్న తపస్సు సంపదలలో శ్రేష్ఠుడు, ఆ దానవులను పిలిపించి, వారి గుప్తమైన ఉద్దేశ్యాలను గ్రహించి, ఇలా అన్నాడు.
ఆచక్షే వో దానవా బాలిశాః స్థ శిష్యః కచో వత్స్యతి మత్సమీపే సంజీవనీం ప్రాప్య విద్యాం మయాయం తుల్యప్రభావో బ్రాహ్మణో బ్రహ్మభూతః
దానవులారా, మీరు ఇంకా చిన్నవారు. కచుడు నా వద్దనే ఉంటాడు. నా దగ్గర నుంచి సంజీవని విద్యను పొందిన ఈ బ్రాహ్మణుడు, శక్తిలో నాకు సమానంగా, బ్రహ్మలా మారతాడు.
గురోరుష్య సకాశే చ దశ వర్షశతాని సః అనుజ్ఞాతః కచో గన్తుమ్ ఇయేష త్రిదశాలయమ్
గురువు దగ్గర వంద సంవత్సరాలు గడిపిన కచుడు, అనుమతి పొంది, దేవతల లోకానికి వెళ్లాలని కోరుకున్నాడు.
సమాపితవ్రతం తం తు విసృష్టం గురుణా తదా ప్రస్థితం త్రిదశావాసం దేవయానీదమబ్రవీత్
వ్రతం పూర్తిచేసి, గురువు అనుమతితో బయలుదేరిన కచుడు, దేవతల నివాసానికి వెళ్ళేటప్పుడు, దేవయాని అతనితో ఇలా చెప్పింది.
ఋషేర్ అఙ్గిరసః పౌత్ర వృత్తేనాభిజనేన చ భ్రాజసే విద్యయా చైవ తపసా చ దమేన చ
అంగిరసుని మనవడా, నీ నడవడిలోను, వంశంలోను, విద్యలోను, తపస్సులోను, నియమంలోను నీవు ప్రకాశిస్తున్నావు.