దేవయాన్యపి తం విప్రం నియమవ్రతచారిణమ్ అనుగాయన్తీ లలనా రహః పర్యచరత్తదా
దేవయానీ కూడా, నియమంగా వ్రతాన్ని పాటించే ఆ బ్రాహ్మణుని పాటలు పాడుతూ, ఒంటరిగా అతనిని సేవించింది.
పఞ్చ వర్షశతాన్యేవం కచస్య చరతో భృశమ్ తత్తత్తీవ్రం వ్రతం బుద్ధ్వా దానవాస్తం తతః కచమ్
ఇలా కచుడు ఐదు వందల సంవత్సరాలు కఠినంగా వ్రతాన్ని ఆచరించగా, దానవులు అతని తపస్సును తెలుసుకొని, అతనిపై దృష్టిపెట్టారు.
గా రక్షన్తం వనే దృష్ట్వా రహస్యేనమమర్షితాః జఘ్నుర్ బృహస్పతేర్ ద్వేషాన్ నిజరక్షార్థమ్ ఏవ చ
అటవిలో ఆవులను కాపాడుతున్న కచుని, దానవులు కోపంతో, రహస్యంగా, బృహస్పతిపై ద్వేషంతో, తమ రక్షణ కోసం చంపేశారు.
హత్వా సాలావృకేభ్యశ్చ ప్రాయచ్ఛంస్తిలశః కృతమ్ తతో గావో నివృత్తాస్తా అగోపాః స్వనివేశనమ్
అతన్ని చంపి, ముక్కలు చేసి, ఆ మాంసాన్ని నక్కలు, కోయలకుక్కలకు ఇచ్చారు. ఆ తరువాత, ఆవులను లేకుండా గోపకులు ఇంటికి తిరిగి వెళ్లారు.
తా దృష్ట్వా రహితా గాస్తు కచేనాభ్యాగతా వనాత్ ఉవాచ వచనం కాలే దేవయాన్యథ భార్గవమ్
అటవిలోనుంచి కచుడు లేకుండా ఆవులు తిరిగి వచ్చినప్పుడు, దేవయానీ సరైన సమయంలో భార్గవునితో మాట్లాడింది.
హుతం చైవాగ్నిహోత్రం తే సూర్యశ్చాస్తం గతః ప్రభో అగోపాశ్చాగతా గావః కచస్తాత న దృశ్యతే
మీ యజ్ఞాగ్ని హోమం పూర్తయ్యింది, సూర్యుడు అస్తమించిపోయాడు, ప్రభూ; గోపకులు వచ్చారు, కానీ కచుడు, నాన్న, కనిపించడంలేదు.
వ్యక్తం హతో ధృతో వాపి కచస్తాత భవిష్యతి తం వినా నైవ జీవామి వచః సత్యం బ్రవీమ్యహమ్
నాన్నా, కచుడు ఖచ్చితంగా చంపబడ్డాడు లేదా ఎక్కడో పట్టుబడిపోయాడు. అతని లేకుండా నేను బ్రతకలేను — ఇది నిజమైన మాట.
అథేహ్యేహీతి శబ్దేన మృతం సంజీవయామ్యహమ్ తతః సంజీవనీం విద్యాం ప్రయుక్త్వా కచమాహ్వయత్
అప్పుడు, 'రా, రా' అని పిలిచి, నేను మృతులను బ్రతికిస్తాను అని చెప్పి, సంజీవని విద్యను ఉపయోగించి కచుని పిలిచాడు.
ఆహూతః ప్రాదురభవత్ కచః శుక్రం ననామ స హతో ఽహమితి చాచఖ్యౌ రాక్షసైర్ ధిషణాత్మజః
పిలవబడి, కచుడు ప్రత్యక్షమై, శుక్రునికి నమస్కరించి, 'నేను రాక్షసుల చేత చంపబడ్డాను, ఓ ధిషణ కుమారా' అని చెప్పాడు.
స పునర్దేవయాన్యుక్తః పుష్పాహారే యదృచ్ఛయా వనం యయౌ కచో విప్రః పఠన్బ్రహ్మ చ శాశ్వతమ్
తిరిగి, దేవయానీ పూల కోసం పంపగా, కచుడు బ్రాహ్మణుడు, శాశ్వతమైన వేదాన్ని జపిస్తూ అడవికి వెళ్లాడు.
వనే పుష్పాణి చిన్వన్తం దదృశుర్ దానవాశ్చ తమ్ తతో ఽద్వితీయం తం హత్వా దగ్ధం కృత్వా చ చూర్ణవత్ ప్రాయచ్ఛన్ బ్రాహ్మణాయైవ సురాయామసురాస్తదా
అడవిలో పూలు ఏరుకుంటున్న కచుని దానవులు చూశారు. వెంటనే, మళ్ళీ అతన్ని చంపి, బూడిద చేసి, దాన్ని పొడి చేసి, దేవతల కోసం బ్రాహ్మణుని పానంలో కలిపారు.
దేవయాన్యథ భూయో ఽపి పితరం వాక్యమబ్రవీత్ పుష్పాహారప్రేషణకృత్ కచస్తాత న దృశ్యతే
తర్వాత దేవయానీ మళ్ళీ తన తండ్రితో ఇలా చెప్పింది: 'నాన్నా, పూలు తేవడానికి పంపిన కచుడు కనిపించడంలేదు.'
వ్యక్తం హతో మృతో వాపి కచస్తాత భవిష్యతి తం వినా నైవ జీవామి వచః సత్యం బ్రవీమి తే
తండ్రీ, కచుడు చనిపోయినా, హతుడైనా, అతడు ఇక లేడు. అతడిని లేకుండా నేను బ్రతకలేను — ఇది నిజం, మీకు నేను చెప్పేది.
బృహస్పతేః సుతః పుత్రి కచః ప్రేతగతిం గతః విద్యయా జీవితో ఽప్యేవం హన్యతే కరవాణి కిమ్
కన్యకా, కచుడు బృహస్పతి కుమారుడు, మరణించినవాడే. విద్యతో బ్రతికించినా, అతడిని మళ్లీ చంపారు. నేను ఇక ఏమి చేయగలను?
మైనం శుచో మా రుద దేవయాని న త్వాదృశీ మర్త్యమను ప్రశోచేత్ యస్యాస్తవ బ్రహ్మ చ బ్రాహ్మణాశ్చ సేన్ద్రాశ్చ దేవా వసవో ఽశ్వినౌ చ
దేవయాని, అతడికోసం బాధపడకు, ఏడవకు. నువ్వు లాంటి వారు మానవుని కోసం శోకించరు. నీకోసం బ్రహ్మ, బ్రాహ్మణులు, ఇంద్రుడు, దేవతలు, వసువులు, అశ్వినులు అందరూ ఉన్నారు.
సురద్విషశ్చైవ జగచ్చ సర్వమ్ ఉపస్థితం మత్తపసః ప్రభావాత్ అశక్యో ఽయం జీవయితుం ద్విజాతిః సంజీవితో యో వధ్యతే చైవ భూయః
నా తపస్సు వల్ల దేవతలకు శత్రువులు, ఈ లోకం అంతా నిలిచివున్నాయి. ఒక బ్రాహ్మణుడు, ఒకసారి బ్రతికించి మళ్లీ చంపబడితే, అతడిని మళ్లీ బ్రతికించలేను.
యస్యాఙ్గిరా వృద్ధతమః పితామహో బృహస్పతిశ్చాపి పితా తపోనిధిః ఋషేః సుపుత్రం తమథాపి పౌత్రం కథం న శోచే యమహం న రుద్యామ్
అతడి తాతయ్య అంగిరసుడు, పెద్దవాడు. తండ్రి బృహస్పతి, తపస్సులో నిధి. అలాంటి ఋషికి మంచి కుమారుడు, మనవడు చనిపోతే నేను ఎలా బాధపడకపోవాలి, ఎలా ఏడవకపోవాలి?
స బ్రహ్మచారీ చ తపోధనశ్చ సదోత్థితః కర్మసు చైవ దక్షః కచస్య మార్గం ప్రతిపత్స్యే న భోక్ష్యే ప్రియో హి మే తాత కచో ఽభిరూపః
అతడు బ్రహ్మచారి, తపస్సులో ధనవంతుడు, ఎప్పుడూ కర్తవ్యాల్లో నిపుణుడు. నేను కచుని మార్గాన్ని అనుసరిస్తాను, తినను. ఎందుకంటే ప్రియమైన, అందమైన కచుడు నాకు ఎంతో ఇష్టమైనవాడు.
స త్వ్ ఏవముక్తో దేవయాన్యా మహర్షిః సంరమ్భేణ వ్యాజహారాథ కావ్యః అసంశయం మామసురా ద్విషన్తి యే మే శిష్యానాగతాన్సూదయన్తి
దేవయాని ఇలా చెప్పిన తర్వాత, మహర్షి కావ్యుడు కోపంతో ఇలా అన్నాడు: 'నిస్సందేహంగా, అసురులు నన్ను ద్వేషిస్తున్నారు. నా దగ్గరకు వచ్చిన నా శిష్యులను చంపుతున్నారు.'
అబ్రాహ్మణం కర్తుమిచ్ఛన్తి రౌద్రా ఏభిర్ వ్యర్థం ప్రస్తుతో దానవైర్హి తత్కర్మణాప్యస్య భవేదిహాన్తః కం బ్రహ్మహత్యా న దహేదపీన్ద్రమ్
ఈ క్రూరమైన దానవులు నన్ను బ్రాహ్మణత్వం కోల్పోయేలా చేయాలని చూస్తున్నారు. వీరి పని వృథా. ఇలాంటి పనితో ఇక్కడ అంతం జరుగుతుంది. బ్రహ్మహత్య పాపం ఎవరిని కాల్చదూ? ఇంద్రునికైనా తప్పదు.
స తేనాపృష్టో విద్యయా చోపహూతః శనైర్వాచం జఠరే వ్యాజహార తమబ్రవీత్కేన చేహోపనీతో మమోదరే తిష్ఠసి బ్రూహి వత్స
అప్పుడు, అడగకపోయినా, విద్య వల్ల పిలవబడి, కచుడు నెమ్మదిగా కడుపులోనుండి మాటాడాడు. ఆయన అడిగాడు: 'ఎవరు నిన్ను ఉపనయనం చేశారు? నా కడుపులో ఎందుకు ఉన్నావు? చెప్పు బిడ్డా.'
భవత్ప్రసాదాన్న జహాతి మాం స్మృతిః సర్వం స్మరేయం యచ్చ యథా చ వృత్తమ్ న త్వ్ ఏవం స్యాత్తపసః క్షయో మే తత క్లేశం ఘోరతరం స్మరామి
మీ దయ వల్ల నాకు స్మృతి పోయలేదు. జరిగినది, ఎలా జరిగిందో అన్నీ గుర్తుంది. కాని, నా తపస్సు ఇలాగే తగ్గిపోవద్దు. అందుకే, నేను ఇంకా పెద్ద బాధను గుర్తు చేసుకుంటున్నాను.
అసురైః సురాయాం భవతో ఽస్మి దత్తో హత్వా దగ్ధ్వా చూర్ణయిత్వా చ కావ్య బ్రాహ్మీం మాయాం త్వ్ ఆసురీ త్వ్ అత్ర మాయా త్వయి స్థితే కథమ్ ఏవాభిబాధతే
అసురులు నన్ను చంపి, కాల్చి, మెత్తగా చేసి, మద్యం ద్వారా మీకు ఇచ్చారు, కావ్యా. బ్రాహ్మణ మాయ మీలో ఉంది, కానీ ఇక్కడ అసుర మాయ పనిచేస్తోంది. మీరు ఉన్నంతకాలం అది ఎలా మీపై ప్రభావం చూపగలదు?
కిం తే ప్రియం కరవాణ్యద్య వత్సే వినైవ మే జీవితం స్యాత్కచస్య నాన్యత్ర కుక్షేర్మమ భేదనాచ్చ దృశ్యేత్ కచో మద్గతో దేవయాని
బిడ్డా, నీవు కోరినది నేడు నేను ఏది చేయాలి? నీవు లేకుండా నా ప్రాణం ఉండదు. కచుడు బయటకు రావాలంటే నా కడుపు చీల్చాలి. ఎందుకంటే అతడు నాలోనే ఉన్నాడు, దేవయాని.
ద్వౌ మాం శోకావ్ అగ్నికల్పౌ దహేతాం కచస్య నాశస్తవ చైవోపఘాతః కచస్య నాశే మమ నాస్తి శర్మ తవోపఘాతే జీవితుం నాస్మి శక్తా
రెండు బాధలు, అగ్ని లాంటి బాధలు, నన్ను కాల్చేస్తున్నాయి: కచుని నష్టం, నీకు హాని. కచుడు పోయితే నాకు శాంతి లేదు. నీవు నష్టపోతే నేను బ్రతకలేను.
సంసిద్ధరూపో ఽసి బృహస్పతేః సుత యత్త్వాం భక్తం భజతే దేవయానీ విద్యామిమాం ప్రాప్నుహి జీవనీం త్వం న చేదిన్ద్రః కచరూపీ త్వమద్య
బృహస్పతి కుమారుడా, నీవు సంపూర్ణుడవు. ఎందుకంటే దేవయాని నిన్ను భక్తితో ప్రేమిస్తోంది. ఈ జీవన విద్యను పొందు. లేకపోతే నీవు కచుని రూపంలో ఇంద్రుడవుతావు.
న నివర్తేత్పునర్జీవన్ కశ్చిదన్యో మమోదరాత్ బ్రాహ్మణం వర్జయిత్వైకం తస్మాద్విద్యామ్ అవాప్నుహి
నా కడుపు నుంచి బ్రతికి బయటకు రావడం బ్రాహ్మణుడికి తప్ప మరెవరికీ సాధ్యం కాదు. అందుకే ఈ విద్యను పొందు.
పుత్రో భూత్వా నిష్క్రమస్వోదరాన్మే భిత్త్వా కుక్షిం జీవయ మాం చ తాత అవేక్షేథా ధర్మవతీమవేక్షాం గురోః సకాశాత్ప్రాప్య విద్యాం సవిద్యః
నా కుమారుడవై, నా కడుపు చీల్చి బయటకు రా. నన్ను బ్రతికించు, తాతా. గురువు దగ్గర నుంచి విద్యను పొంది, ధర్మాన్ని పాటించు.
గురోః సకాశాత్సమవాప్య విద్యాం భిత్త్వా కుక్షిం నిర్విచక్రామ విప్రః ప్రాలేయాద్రేః శుక్లముద్భిద్య శృఙ్గం రాత్ర్యాగమే పౌర్ణమాస్యామివేన్దుః
గురువు దగ్గర నుంచి విద్యను సంపూర్ణంగా పొంది, ఆ బ్రాహ్మణుడు కడుపు చీల్చి బయటకు వచ్చాడు. అది మంచు పర్వతంపై నుంచి పూర్ణిమ రాత్రి చంద్రుడు వెలిసినట్లు కనిపించింది.
దృష్ట్వా చ తం పతితం వేదరాశిమ్ ఉత్థాపయామాస తతః కచో ఽపి విద్యాం సిద్ధాం తామవాప్యాభివాద్య తతః కచస్తం గురుమిత్యువాచ
అతడిని పడిపోయినట్టు చూసి, వేదాల సమాహారం లేచింది. తర్వాత కచుడు ఆ విద్యను సంపూర్ణంగా పొంది, నమస్కరించి తన గురువుతో మాట్లాడాడు.