శీలదాక్షిణ్యమాధుర్యైర్ ఆచారేణ దమేన చ దేవయాన్యాం తు తుష్టాయాం విద్యాం తాం ప్రాప్స్యసి ధ్రువమ్
మంచి స్వభావం, దానం, మాధుర్యం, మంచి ప్రవర్తన, నియమంతో దేవయానీ సంతోషిస్తే, నీవు ఆ విద్యను తప్పకుండా పొందగలవు.
తదా హి ప్రేషితో దేవైః సమీపే వృషపర్వణః తథేత్యుక్త్వా తు స ప్రాయాద్ బృహస్పతిసుతః కచః
అప్పుడు దేవతలు పంపిన కచుడు, 'అలాగే' అని చెప్పి వృషపర్వుని వద్దకు బయలుదేరాడు.
స గత్వా త్వరితో రాజన్ దేవైః సమ్పూజితః కచః అసురేన్ద్రపురే శుక్రం ప్రణమ్యేదమువాచ హ
రాజా! కచుడు త్వరగా వెళ్లి, దేవతలచే సత్కరించబడి, అసురుల అధిపతి నగరంలో శుక్రుని నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు.
ఋషేర్ అఙ్గిరసః పౌత్రం పుత్రం సాక్షాద్బృహస్పతేః నామ్నా కచేతి విఖ్యాతం శిష్యం గృహ్ణాతు మాం భవాన్
భగవంతుడా! నేను అంగిరసుని మనవడిని, బృహస్పతి కుమారుడిని, కచుడు అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడిని. దయచేసి నన్ను నీ శిష్యుడిగా అంగీకరించు.
బ్రహ్మచర్యం చరిష్యామి త్వయ్యహం పరమం గురో అనుమన్యస్వ మాం బ్రహ్మన్ సహస్రపరివత్సరాన్
ఓ పరమ గురువూ, నేను మీ వద్ద పరమ బ్రహ్మచర్యాన్ని ఆచరించాలనుకుంటున్నాను. దయచేసి నాకు అనుమతి ఇవ్వండి, ఓ బ్రహ్మన్, వెయ్యేళ్ళ పాటు.
కచ సుస్వాగతం తే ఽస్తు ప్రతిగృహ్ణామి తే వచః అర్చయిష్యే ఽహమర్చ్యం త్వామ్ అర్చితో ఽస్తు బృహస్పతిః
కచా, నీవు ఎంతో స్వాగతం పొందావు; నీ మాటలు నేను అంగీకరిస్తున్నాను. నేను నిన్ను గౌరవిస్తాను, నీవు గౌరవించదగినవాడివి. బృహస్పతి కూడా గౌరవింపబడాలి.
కచస్తు తం తథేత్యుక్త్వా ప్రతిజగ్రాహ తద్వ్రతమ్ ఆదిష్టం కవిపుత్రేణ శుక్రేణోశనసా స్వయమ్
కచుడు 'అలా జరుగనీ' అని చెప్పి, కవి కుమారుడైన శుక్రుడు స్వయంగా చెప్పిన ఆ వ్రతాన్ని స్వీకరించాడు.
వ్రతం చ వ్రతకాలం చ యథోక్తం ప్రత్యగృహ్ణత ఆరాధయన్నుపాధ్యాయం దేవయానీం చ భారత
ఆ వ్రతాన్ని, దాని కాలాన్ని చెప్పినట్లు అంగీకరించి, ఉపాధ్యాయుడిని, దేవయానిని సేవించాడు, ఓ భారత.
నిత్యమారాధయిష్యంస్తాం యువా యౌవనగోచరామ్ గాయన్నృత్యన్వాదయంశ్చ దేవయానీమతోషయత్
ఆ యువతిని, యవ్వనంలో ఉన్న దేవయానిని, కచుడు ప్రతిరోజూ పాటలు పాడుతూ, నాట్యం చేస్తూ, వాద్యాలు వాయిస్తూ ఆనందపరిచాడు.
సంశీలయన్దేవయానీం కన్యాం సమ్ప్రాప్తయౌవనామ్ పుష్పైః ఫలైః ప్రేషణైశ్చ తోషయామాస భార్గవీమ్
యవ్వనంలోకి వచ్చిన కన్య అయిన దేవయానిని, పుష్పాలు, పండ్లు ఇచ్చి, పనులు చేసి, భార్గవ కుమార్తెను సంతోషపరిచాడు.
దేవయాన్యపి తం విప్రం నియమవ్రతచారిణమ్ అనుగాయన్తీ లలనా రహః పర్యచరత్తదా
దేవయానీ కూడా, నియమంగా వ్రతాన్ని పాటించే ఆ బ్రాహ్మణుని పాటలు పాడుతూ, ఒంటరిగా అతనిని సేవించింది.
పఞ్చ వర్షశతాన్యేవం కచస్య చరతో భృశమ్ తత్తత్తీవ్రం వ్రతం బుద్ధ్వా దానవాస్తం తతః కచమ్
ఇలా కచుడు ఐదు వందల సంవత్సరాలు కఠినంగా వ్రతాన్ని ఆచరించగా, దానవులు అతని తపస్సును తెలుసుకొని, అతనిపై దృష్టిపెట్టారు.
గా రక్షన్తం వనే దృష్ట్వా రహస్యేనమమర్షితాః జఘ్నుర్ బృహస్పతేర్ ద్వేషాన్ నిజరక్షార్థమ్ ఏవ చ
అటవిలో ఆవులను కాపాడుతున్న కచుని, దానవులు కోపంతో, రహస్యంగా, బృహస్పతిపై ద్వేషంతో, తమ రక్షణ కోసం చంపేశారు.
హత్వా సాలావృకేభ్యశ్చ ప్రాయచ్ఛంస్తిలశః కృతమ్ తతో గావో నివృత్తాస్తా అగోపాః స్వనివేశనమ్
అతన్ని చంపి, ముక్కలు చేసి, ఆ మాంసాన్ని నక్కలు, కోయలకుక్కలకు ఇచ్చారు. ఆ తరువాత, ఆవులను లేకుండా గోపకులు ఇంటికి తిరిగి వెళ్లారు.
తా దృష్ట్వా రహితా గాస్తు కచేనాభ్యాగతా వనాత్ ఉవాచ వచనం కాలే దేవయాన్యథ భార్గవమ్
అటవిలోనుంచి కచుడు లేకుండా ఆవులు తిరిగి వచ్చినప్పుడు, దేవయానీ సరైన సమయంలో భార్గవునితో మాట్లాడింది.
హుతం చైవాగ్నిహోత్రం తే సూర్యశ్చాస్తం గతః ప్రభో అగోపాశ్చాగతా గావః కచస్తాత న దృశ్యతే
మీ యజ్ఞాగ్ని హోమం పూర్తయ్యింది, సూర్యుడు అస్తమించిపోయాడు, ప్రభూ; గోపకులు వచ్చారు, కానీ కచుడు, నాన్న, కనిపించడంలేదు.
వ్యక్తం హతో ధృతో వాపి కచస్తాత భవిష్యతి తం వినా నైవ జీవామి వచః సత్యం బ్రవీమ్యహమ్
నాన్నా, కచుడు ఖచ్చితంగా చంపబడ్డాడు లేదా ఎక్కడో పట్టుబడిపోయాడు. అతని లేకుండా నేను బ్రతకలేను — ఇది నిజమైన మాట.
అథేహ్యేహీతి శబ్దేన మృతం సంజీవయామ్యహమ్ తతః సంజీవనీం విద్యాం ప్రయుక్త్వా కచమాహ్వయత్
అప్పుడు, 'రా, రా' అని పిలిచి, నేను మృతులను బ్రతికిస్తాను అని చెప్పి, సంజీవని విద్యను ఉపయోగించి కచుని పిలిచాడు.
ఆహూతః ప్రాదురభవత్ కచః శుక్రం ననామ స హతో ఽహమితి చాచఖ్యౌ రాక్షసైర్ ధిషణాత్మజః
పిలవబడి, కచుడు ప్రత్యక్షమై, శుక్రునికి నమస్కరించి, 'నేను రాక్షసుల చేత చంపబడ్డాను, ఓ ధిషణ కుమారా' అని చెప్పాడు.
స పునర్దేవయాన్యుక్తః పుష్పాహారే యదృచ్ఛయా వనం యయౌ కచో విప్రః పఠన్బ్రహ్మ చ శాశ్వతమ్
తిరిగి, దేవయానీ పూల కోసం పంపగా, కచుడు బ్రాహ్మణుడు, శాశ్వతమైన వేదాన్ని జపిస్తూ అడవికి వెళ్లాడు.
వనే పుష్పాణి చిన్వన్తం దదృశుర్ దానవాశ్చ తమ్ తతో ఽద్వితీయం తం హత్వా దగ్ధం కృత్వా చ చూర్ణవత్ ప్రాయచ్ఛన్ బ్రాహ్మణాయైవ సురాయామసురాస్తదా
అడవిలో పూలు ఏరుకుంటున్న కచుని దానవులు చూశారు. వెంటనే, మళ్ళీ అతన్ని చంపి, బూడిద చేసి, దాన్ని పొడి చేసి, దేవతల కోసం బ్రాహ్మణుని పానంలో కలిపారు.
దేవయాన్యథ భూయో ఽపి పితరం వాక్యమబ్రవీత్ పుష్పాహారప్రేషణకృత్ కచస్తాత న దృశ్యతే
తర్వాత దేవయానీ మళ్ళీ తన తండ్రితో ఇలా చెప్పింది: 'నాన్నా, పూలు తేవడానికి పంపిన కచుడు కనిపించడంలేదు.'
వ్యక్తం హతో మృతో వాపి కచస్తాత భవిష్యతి తం వినా నైవ జీవామి వచః సత్యం బ్రవీమి తే
తండ్రీ, కచుడు చనిపోయినా, హతుడైనా, అతడు ఇక లేడు. అతడిని లేకుండా నేను బ్రతకలేను — ఇది నిజం, మీకు నేను చెప్పేది.
బృహస్పతేః సుతః పుత్రి కచః ప్రేతగతిం గతః విద్యయా జీవితో ఽప్యేవం హన్యతే కరవాణి కిమ్
కన్యకా, కచుడు బృహస్పతి కుమారుడు, మరణించినవాడే. విద్యతో బ్రతికించినా, అతడిని మళ్లీ చంపారు. నేను ఇక ఏమి చేయగలను?
మైనం శుచో మా రుద దేవయాని న త్వాదృశీ మర్త్యమను ప్రశోచేత్ యస్యాస్తవ బ్రహ్మ చ బ్రాహ్మణాశ్చ సేన్ద్రాశ్చ దేవా వసవో ఽశ్వినౌ చ
దేవయాని, అతడికోసం బాధపడకు, ఏడవకు. నువ్వు లాంటి వారు మానవుని కోసం శోకించరు. నీకోసం బ్రహ్మ, బ్రాహ్మణులు, ఇంద్రుడు, దేవతలు, వసువులు, అశ్వినులు అందరూ ఉన్నారు.
సురద్విషశ్చైవ జగచ్చ సర్వమ్ ఉపస్థితం మత్తపసః ప్రభావాత్ అశక్యో ఽయం జీవయితుం ద్విజాతిః సంజీవితో యో వధ్యతే చైవ భూయః
నా తపస్సు వల్ల దేవతలకు శత్రువులు, ఈ లోకం అంతా నిలిచివున్నాయి. ఒక బ్రాహ్మణుడు, ఒకసారి బ్రతికించి మళ్లీ చంపబడితే, అతడిని మళ్లీ బ్రతికించలేను.
యస్యాఙ్గిరా వృద్ధతమః పితామహో బృహస్పతిశ్చాపి పితా తపోనిధిః ఋషేః సుపుత్రం తమథాపి పౌత్రం కథం న శోచే యమహం న రుద్యామ్
అతడి తాతయ్య అంగిరసుడు, పెద్దవాడు. తండ్రి బృహస్పతి, తపస్సులో నిధి. అలాంటి ఋషికి మంచి కుమారుడు, మనవడు చనిపోతే నేను ఎలా బాధపడకపోవాలి, ఎలా ఏడవకపోవాలి?
స బ్రహ్మచారీ చ తపోధనశ్చ సదోత్థితః కర్మసు చైవ దక్షః కచస్య మార్గం ప్రతిపత్స్యే న భోక్ష్యే ప్రియో హి మే తాత కచో ఽభిరూపః
అతడు బ్రహ్మచారి, తపస్సులో ధనవంతుడు, ఎప్పుడూ కర్తవ్యాల్లో నిపుణుడు. నేను కచుని మార్గాన్ని అనుసరిస్తాను, తినను. ఎందుకంటే ప్రియమైన, అందమైన కచుడు నాకు ఎంతో ఇష్టమైనవాడు.
స త్వ్ ఏవముక్తో దేవయాన్యా మహర్షిః సంరమ్భేణ వ్యాజహారాథ కావ్యః అసంశయం మామసురా ద్విషన్తి యే మే శిష్యానాగతాన్సూదయన్తి
దేవయాని ఇలా చెప్పిన తర్వాత, మహర్షి కావ్యుడు కోపంతో ఇలా అన్నాడు: 'నిస్సందేహంగా, అసురులు నన్ను ద్వేషిస్తున్నారు. నా దగ్గరకు వచ్చిన నా శిష్యులను చంపుతున్నారు.'
అబ్రాహ్మణం కర్తుమిచ్ఛన్తి రౌద్రా ఏభిర్ వ్యర్థం ప్రస్తుతో దానవైర్హి తత్కర్మణాప్యస్య భవేదిహాన్తః కం బ్రహ్మహత్యా న దహేదపీన్ద్రమ్
ఈ క్రూరమైన దానవులు నన్ను బ్రాహ్మణత్వం కోల్పోయేలా చేయాలని చూస్తున్నారు. వీరి పని వృథా. ఇలాంటి పనితో ఇక్కడ అంతం జరుగుతుంది. బ్రహ్మహత్య పాపం ఎవరిని కాల్చదూ? ఇంద్రునికైనా తప్పదు.