జిగీషయా తతో దేవా వవ్రురాఙ్గిరసం మునిమ్ పౌరోహిత్యే చ యజ్ఞార్థే కావ్యం తూశనసం పరే
విజయం సాధించాలనే తపనతో దేవతలు అంగిరసుడు వంశానికి చెందిన మునిని తమ యజ్ఞానికి పురోహితుడిగా ఎంచుకున్నారు. మరొకవైపు, అసురులు కావ్యుడు ఉశనసును ఎంచుకున్నారు.
బ్రాహ్మణౌ తావ్ ఉభౌ నిత్యమ్ అన్యోన్యం స్పర్ధినౌ భృశమ్ తత్ర దేవా నిజఘ్నుర్యాన్ దానవాన్ యుధి సంగతాన్
ఆ ఇద్దరు బ్రాహ్మణులు ఎప్పుడూ పరస్పరం తీవ్రమైన పోటీతో ఉండేవారు. ఆ యుద్ధంలో దేవతలు పోరులో కూడిన దానవులను సంహరించారు.
తాన్పునర్ జీవయామాస కావ్యో విద్యాబలాశ్రయాత్ తతస్తే పునరుత్థాయ యోధయాంచక్రిరే సురాన్
కానీ కావ్యుడు తన విద్యాబలంతో మళ్లీ ఆ దానవులను ప్రాణాలతో నిలబెట్టాడు. వారు మళ్లీ లేచి దేవతలతో యుద్ధం చేశారు.
అసురాస్తు నిజఘ్నుర్యాన్ సురాన్సమరమూర్ధని న తాన్సంజీవయామాస బృహస్పతిరుదారధీః
అసురులు యుద్ధంలో దేవతలను సంహరించినప్పుడు, ఉదారమైన మనస్సున్న బృహస్పతి వారిని తిరిగి ప్రాణాలతో చేయలేదు.
న హి వేద స తాం విద్యాం యాం కావ్యో వేద వీర్యవాన్ సంజీవనీం తతో దేవా విషాదమగమన్పరమ్
బృహస్పతి ఆ మహాశక్తి కలిగిన కావ్యుడు తెలిసిన సంజీవని విద్యను తెలియడు. అందువల్ల దేవతలు తీవ్ర నిరాశకు లోనయ్యారు.
అథ దేవా భయోద్విగ్నాః కావ్యాదుశనసస్తదా ఊచుః కచముపాగమ్య జ్యేష్ఠం పుత్రం బృహస్పతేః
అప్పుడు కావ్యుడు ఉశనసుని భయంతో దేవతలు కలవరపడి, బృహస్పతి పెద్ద కుమారుడు కచుని దగ్గరకు వెళ్లి ఇలా అన్నారు.
భజమానాన్భజస్వాస్మాన్ కురు సాహాయ్యముత్తమమ్ యాసౌ విద్యా నివసతి బ్రాహ్మణే ఽమితతేజసి
మా పక్షాన నిలిచి, మాకు సహాయం చేయి. అపారమైన తేజస్సుతో ఉన్న ఆ బ్రాహ్మణునిలో ఆ విద్య ఉంది.
శుక్రే తామాహర క్షిప్రం భాగభాఙ్నో భవిష్యసి వృషపర్వణః సమీపే ఽసౌ శక్యో ద్రష్టుం త్వయా ద్విజః
ఆ విద్యను త్వరగా శుక్రుని నుండి పొందు. అప్పుడు నీవు కూడా యజ్ఞఫలంలో భాగస్వామి అవుతావు. వృషపర్వుని దగ్గర ఆ బ్రాహ్మణుడు ఉన్నాడు. నీవు అతన్ని చూడగలవు.
రక్షతే దానవాంస్తత్ర న స రక్షత్యదానవాన్ తమ్ ఆరాధయితుం శక్తో నాన్యః కశ్చిదృతే త్వయా
అతను అక్కడ దానవులను కాపాడతాడు, కాని ఇతరులను కాపాడడు. అతన్ని ప్రసన్నం చేయగలిగేది నీవు తప్ప మరొకరు లేరు.
దేవయానీ చ దయితా సుతా తస్య మహాత్మనః తామ్ ఆరాధయితుం శక్తో నాన్యః కశ్చన విద్యతే
ఆ మహాత్మునికి ప్రియమైన కుమార్తె దేవయానీ అక్కడ ఉంది. ఆమెను ప్రసన్నం చేయగలిగేది కూడా నీవు తప్ప మరొకరు లేరు.
శీలదాక్షిణ్యమాధుర్యైర్ ఆచారేణ దమేన చ దేవయాన్యాం తు తుష్టాయాం విద్యాం తాం ప్రాప్స్యసి ధ్రువమ్
మంచి స్వభావం, దానం, మాధుర్యం, మంచి ప్రవర్తన, నియమంతో దేవయానీ సంతోషిస్తే, నీవు ఆ విద్యను తప్పకుండా పొందగలవు.
తదా హి ప్రేషితో దేవైః సమీపే వృషపర్వణః తథేత్యుక్త్వా తు స ప్రాయాద్ బృహస్పతిసుతః కచః
అప్పుడు దేవతలు పంపిన కచుడు, 'అలాగే' అని చెప్పి వృషపర్వుని వద్దకు బయలుదేరాడు.
స గత్వా త్వరితో రాజన్ దేవైః సమ్పూజితః కచః అసురేన్ద్రపురే శుక్రం ప్రణమ్యేదమువాచ హ
రాజా! కచుడు త్వరగా వెళ్లి, దేవతలచే సత్కరించబడి, అసురుల అధిపతి నగరంలో శుక్రుని నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు.
ఋషేర్ అఙ్గిరసః పౌత్రం పుత్రం సాక్షాద్బృహస్పతేః నామ్నా కచేతి విఖ్యాతం శిష్యం గృహ్ణాతు మాం భవాన్
భగవంతుడా! నేను అంగిరసుని మనవడిని, బృహస్పతి కుమారుడిని, కచుడు అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడిని. దయచేసి నన్ను నీ శిష్యుడిగా అంగీకరించు.
బ్రహ్మచర్యం చరిష్యామి త్వయ్యహం పరమం గురో అనుమన్యస్వ మాం బ్రహ్మన్ సహస్రపరివత్సరాన్
ఓ పరమ గురువూ, నేను మీ వద్ద పరమ బ్రహ్మచర్యాన్ని ఆచరించాలనుకుంటున్నాను. దయచేసి నాకు అనుమతి ఇవ్వండి, ఓ బ్రహ్మన్, వెయ్యేళ్ళ పాటు.
కచ సుస్వాగతం తే ఽస్తు ప్రతిగృహ్ణామి తే వచః అర్చయిష్యే ఽహమర్చ్యం త్వామ్ అర్చితో ఽస్తు బృహస్పతిః
కచా, నీవు ఎంతో స్వాగతం పొందావు; నీ మాటలు నేను అంగీకరిస్తున్నాను. నేను నిన్ను గౌరవిస్తాను, నీవు గౌరవించదగినవాడివి. బృహస్పతి కూడా గౌరవింపబడాలి.
కచస్తు తం తథేత్యుక్త్వా ప్రతిజగ్రాహ తద్వ్రతమ్ ఆదిష్టం కవిపుత్రేణ శుక్రేణోశనసా స్వయమ్
కచుడు 'అలా జరుగనీ' అని చెప్పి, కవి కుమారుడైన శుక్రుడు స్వయంగా చెప్పిన ఆ వ్రతాన్ని స్వీకరించాడు.
వ్రతం చ వ్రతకాలం చ యథోక్తం ప్రత్యగృహ్ణత ఆరాధయన్నుపాధ్యాయం దేవయానీం చ భారత
ఆ వ్రతాన్ని, దాని కాలాన్ని చెప్పినట్లు అంగీకరించి, ఉపాధ్యాయుడిని, దేవయానిని సేవించాడు, ఓ భారత.
నిత్యమారాధయిష్యంస్తాం యువా యౌవనగోచరామ్ గాయన్నృత్యన్వాదయంశ్చ దేవయానీమతోషయత్
ఆ యువతిని, యవ్వనంలో ఉన్న దేవయానిని, కచుడు ప్రతిరోజూ పాటలు పాడుతూ, నాట్యం చేస్తూ, వాద్యాలు వాయిస్తూ ఆనందపరిచాడు.
సంశీలయన్దేవయానీం కన్యాం సమ్ప్రాప్తయౌవనామ్ పుష్పైః ఫలైః ప్రేషణైశ్చ తోషయామాస భార్గవీమ్
యవ్వనంలోకి వచ్చిన కన్య అయిన దేవయానిని, పుష్పాలు, పండ్లు ఇచ్చి, పనులు చేసి, భార్గవ కుమార్తెను సంతోషపరిచాడు.
దేవయాన్యపి తం విప్రం నియమవ్రతచారిణమ్ అనుగాయన్తీ లలనా రహః పర్యచరత్తదా
దేవయానీ కూడా, నియమంగా వ్రతాన్ని పాటించే ఆ బ్రాహ్మణుని పాటలు పాడుతూ, ఒంటరిగా అతనిని సేవించింది.
పఞ్చ వర్షశతాన్యేవం కచస్య చరతో భృశమ్ తత్తత్తీవ్రం వ్రతం బుద్ధ్వా దానవాస్తం తతః కచమ్
ఇలా కచుడు ఐదు వందల సంవత్సరాలు కఠినంగా వ్రతాన్ని ఆచరించగా, దానవులు అతని తపస్సును తెలుసుకొని, అతనిపై దృష్టిపెట్టారు.
గా రక్షన్తం వనే దృష్ట్వా రహస్యేనమమర్షితాః జఘ్నుర్ బృహస్పతేర్ ద్వేషాన్ నిజరక్షార్థమ్ ఏవ చ
అటవిలో ఆవులను కాపాడుతున్న కచుని, దానవులు కోపంతో, రహస్యంగా, బృహస్పతిపై ద్వేషంతో, తమ రక్షణ కోసం చంపేశారు.
హత్వా సాలావృకేభ్యశ్చ ప్రాయచ్ఛంస్తిలశః కృతమ్ తతో గావో నివృత్తాస్తా అగోపాః స్వనివేశనమ్
అతన్ని చంపి, ముక్కలు చేసి, ఆ మాంసాన్ని నక్కలు, కోయలకుక్కలకు ఇచ్చారు. ఆ తరువాత, ఆవులను లేకుండా గోపకులు ఇంటికి తిరిగి వెళ్లారు.
తా దృష్ట్వా రహితా గాస్తు కచేనాభ్యాగతా వనాత్ ఉవాచ వచనం కాలే దేవయాన్యథ భార్గవమ్
అటవిలోనుంచి కచుడు లేకుండా ఆవులు తిరిగి వచ్చినప్పుడు, దేవయానీ సరైన సమయంలో భార్గవునితో మాట్లాడింది.
హుతం చైవాగ్నిహోత్రం తే సూర్యశ్చాస్తం గతః ప్రభో అగోపాశ్చాగతా గావః కచస్తాత న దృశ్యతే
మీ యజ్ఞాగ్ని హోమం పూర్తయ్యింది, సూర్యుడు అస్తమించిపోయాడు, ప్రభూ; గోపకులు వచ్చారు, కానీ కచుడు, నాన్న, కనిపించడంలేదు.
వ్యక్తం హతో ధృతో వాపి కచస్తాత భవిష్యతి తం వినా నైవ జీవామి వచః సత్యం బ్రవీమ్యహమ్
నాన్నా, కచుడు ఖచ్చితంగా చంపబడ్డాడు లేదా ఎక్కడో పట్టుబడిపోయాడు. అతని లేకుండా నేను బ్రతకలేను — ఇది నిజమైన మాట.
అథేహ్యేహీతి శబ్దేన మృతం సంజీవయామ్యహమ్ తతః సంజీవనీం విద్యాం ప్రయుక్త్వా కచమాహ్వయత్
అప్పుడు, 'రా, రా' అని పిలిచి, నేను మృతులను బ్రతికిస్తాను అని చెప్పి, సంజీవని విద్యను ఉపయోగించి కచుని పిలిచాడు.
ఆహూతః ప్రాదురభవత్ కచః శుక్రం ననామ స హతో ఽహమితి చాచఖ్యౌ రాక్షసైర్ ధిషణాత్మజః
పిలవబడి, కచుడు ప్రత్యక్షమై, శుక్రునికి నమస్కరించి, 'నేను రాక్షసుల చేత చంపబడ్డాను, ఓ ధిషణ కుమారా' అని చెప్పాడు.
స పునర్దేవయాన్యుక్తః పుష్పాహారే యదృచ్ఛయా వనం యయౌ కచో విప్రః పఠన్బ్రహ్మ చ శాశ్వతమ్
తిరిగి, దేవయానీ పూల కోసం పంపగా, కచుడు బ్రాహ్మణుడు, శాశ్వతమైన వేదాన్ని జపిస్తూ అడవికి వెళ్లాడు.