పౌరవో వంశ ఇత్యేష ఖ్యాతిం లోకే గమిష్యతి తతః స నృపశార్దూలః పూరుం రాజ్యే ఽభిషిచ్య చ
పురువు వంశమే లోకంలో పేరు పొందుతుంది. ఆ రాజులలో సింహుడైన యయాతి, పురువును రాజ్యాభిషేకం చేశాడు.
కాలేన మహతా పశ్చాత్ కాలధర్మమ్ ఉపేయివాన్ పూరువంశం ప్రవక్ష్యామి శృణుధ్వమృషిసత్తమాః యత్ర తే భారతా జాతా భరతాన్వయవర్ధనాః
చాలా కాలం తరువాత యయాతి కాలధర్మాన్ని పొందాడు. ఇప్పుడు పురు వంశాన్ని వివరంగా చెబుతాను. మహర్షులారా, వినండి. ఆ వంశంలోనే భారతులు పుట్టారు; వారు భారత వంశాన్ని విస్తరించారు.
కిమర్థం పౌరవో వంశః శ్రేష్ఠత్వం ప్రాప భూతలే జ్యేష్ఠస్యాపి యదోర్వంశః కిమర్థం హీయతే శ్రియా
పురువు వంశం భూమిపై శ్రేష్ఠతను ఎలా పొందింది? పెద్దవాడైన యదు వంశం ఎందుకు వైభవాన్ని కోల్పోయింది?
అన్యద్యయాతిచరితం సూత విస్తరతో వద యస్మాత్తత్పుణ్యమాయుష్యమ్ అభినన్ద్యం సురైరపి
సూతా! యయాతి చరిత్రను మరొకసారి విస్తృతంగా చెప్పు. అది పుణ్యమయమైనది, ఆయుష్కరమైనది, దేవతలకూ అభినందనీయమైనది.
ఏతదేవ పురా పృష్టః శతానీకేన శౌనకః పుణ్యం పవిత్రమాయుష్యం యయాతిచరితం మహత్
ఇదే ప్రశ్నను శతానికుడు, శౌనకుని అడిగాడు. యయాతి చరిత్ర గొప్పది, పుణ్యమైనది, పవిత్రమైనది, ఆయుష్కరమైనది.
యయాతిః పూర్వజో ఽస్మాకం దశమో యః ప్రజాపతేః కథం స శుక్రతనయాం లేభే పరమదుర్లభామ్
యయాతి మనలో పెద్దవాడు, ప్రజాపతి వంశంలో పదవవాడు. అతడు శుక్రుని కుమార్తెను, అత్యంత దుర్లభమైనవారిని, ఎలా పొందాడు?
ఏతదిచ్ఛామ్యహం శ్రోతుం విస్తరేణ తపోధన ఆనుపూర్వ్యాచ్చ మే శంస పూరోర్వంశధరాన్నృపాన్
ఓ తపస్సు సంపన్నుడా! నేను ఈ విషయాన్ని నీ నుండి పూర్తిగా వినాలని కోరుకుంటున్నాను. దయచేసి పూరూర్వుడు వంశాన్ని కొనసాగించిన రాజులను క్రమంగా నాకు వివరంగా చెప్పు.
యయాతిరాసీద్రాజర్షిర్ దేవరాజసమద్యుతిః తం శుక్రవృషపర్వాణౌ వవ్రాతే వై యథా పురా
యయాతి అనే రాజర్షి, దేవేంద్రునికి సమానమైన తేజస్సుతో ఉండేవాడు. పుర్వకాలంలో శుక్రుడు, వృషపర్వుడు తమ కుమార్తెలను అతనికి ఇచ్చారు.
తత్తే ఽహం సమ్ప్రవక్ష్యామి పృచ్ఛతో రాజసత్తమ దేవయాన్యాశ్చ సంయోగం యయాతేర్నాహుషస్య చ
రాజులలో శ్రేష్ఠుడా! నీవు అడిగినందుకు, నాహుషుని కుమారుడైన యయాతి, దేవయానితో కలయిక గురించి నేను నీకు చెప్పబోతున్నాను.
సురాణామసురాణాం చ సమజాయత వై మిథః ఐశ్వర్యం ప్రతి సంఘర్షస్ త్రైలోక్యే సచరాచరే
దేవతలు, అసురులు పరస్పరం ఆధిపత్యం కోసం మూడు లోకాలన్నింటిలో, చలించేవి, అచలమైనవన్నీ కలిపి ఘర్షణకు దిగారు.
జిగీషయా తతో దేవా వవ్రురాఙ్గిరసం మునిమ్ పౌరోహిత్యే చ యజ్ఞార్థే కావ్యం తూశనసం పరే
విజయం సాధించాలనే తపనతో దేవతలు అంగిరసుడు వంశానికి చెందిన మునిని తమ యజ్ఞానికి పురోహితుడిగా ఎంచుకున్నారు. మరొకవైపు, అసురులు కావ్యుడు ఉశనసును ఎంచుకున్నారు.
బ్రాహ్మణౌ తావ్ ఉభౌ నిత్యమ్ అన్యోన్యం స్పర్ధినౌ భృశమ్ తత్ర దేవా నిజఘ్నుర్యాన్ దానవాన్ యుధి సంగతాన్
ఆ ఇద్దరు బ్రాహ్మణులు ఎప్పుడూ పరస్పరం తీవ్రమైన పోటీతో ఉండేవారు. ఆ యుద్ధంలో దేవతలు పోరులో కూడిన దానవులను సంహరించారు.
తాన్పునర్ జీవయామాస కావ్యో విద్యాబలాశ్రయాత్ తతస్తే పునరుత్థాయ యోధయాంచక్రిరే సురాన్
కానీ కావ్యుడు తన విద్యాబలంతో మళ్లీ ఆ దానవులను ప్రాణాలతో నిలబెట్టాడు. వారు మళ్లీ లేచి దేవతలతో యుద్ధం చేశారు.
అసురాస్తు నిజఘ్నుర్యాన్ సురాన్సమరమూర్ధని న తాన్సంజీవయామాస బృహస్పతిరుదారధీః
అసురులు యుద్ధంలో దేవతలను సంహరించినప్పుడు, ఉదారమైన మనస్సున్న బృహస్పతి వారిని తిరిగి ప్రాణాలతో చేయలేదు.
న హి వేద స తాం విద్యాం యాం కావ్యో వేద వీర్యవాన్ సంజీవనీం తతో దేవా విషాదమగమన్పరమ్
బృహస్పతి ఆ మహాశక్తి కలిగిన కావ్యుడు తెలిసిన సంజీవని విద్యను తెలియడు. అందువల్ల దేవతలు తీవ్ర నిరాశకు లోనయ్యారు.
అథ దేవా భయోద్విగ్నాః కావ్యాదుశనసస్తదా ఊచుః కచముపాగమ్య జ్యేష్ఠం పుత్రం బృహస్పతేః
అప్పుడు కావ్యుడు ఉశనసుని భయంతో దేవతలు కలవరపడి, బృహస్పతి పెద్ద కుమారుడు కచుని దగ్గరకు వెళ్లి ఇలా అన్నారు.
భజమానాన్భజస్వాస్మాన్ కురు సాహాయ్యముత్తమమ్ యాసౌ విద్యా నివసతి బ్రాహ్మణే ఽమితతేజసి
మా పక్షాన నిలిచి, మాకు సహాయం చేయి. అపారమైన తేజస్సుతో ఉన్న ఆ బ్రాహ్మణునిలో ఆ విద్య ఉంది.
శుక్రే తామాహర క్షిప్రం భాగభాఙ్నో భవిష్యసి వృషపర్వణః సమీపే ఽసౌ శక్యో ద్రష్టుం త్వయా ద్విజః
ఆ విద్యను త్వరగా శుక్రుని నుండి పొందు. అప్పుడు నీవు కూడా యజ్ఞఫలంలో భాగస్వామి అవుతావు. వృషపర్వుని దగ్గర ఆ బ్రాహ్మణుడు ఉన్నాడు. నీవు అతన్ని చూడగలవు.
రక్షతే దానవాంస్తత్ర న స రక్షత్యదానవాన్ తమ్ ఆరాధయితుం శక్తో నాన్యః కశ్చిదృతే త్వయా
అతను అక్కడ దానవులను కాపాడతాడు, కాని ఇతరులను కాపాడడు. అతన్ని ప్రసన్నం చేయగలిగేది నీవు తప్ప మరొకరు లేరు.
దేవయానీ చ దయితా సుతా తస్య మహాత్మనః తామ్ ఆరాధయితుం శక్తో నాన్యః కశ్చన విద్యతే
ఆ మహాత్మునికి ప్రియమైన కుమార్తె దేవయానీ అక్కడ ఉంది. ఆమెను ప్రసన్నం చేయగలిగేది కూడా నీవు తప్ప మరొకరు లేరు.
శీలదాక్షిణ్యమాధుర్యైర్ ఆచారేణ దమేన చ దేవయాన్యాం తు తుష్టాయాం విద్యాం తాం ప్రాప్స్యసి ధ్రువమ్
మంచి స్వభావం, దానం, మాధుర్యం, మంచి ప్రవర్తన, నియమంతో దేవయానీ సంతోషిస్తే, నీవు ఆ విద్యను తప్పకుండా పొందగలవు.
తదా హి ప్రేషితో దేవైః సమీపే వృషపర్వణః తథేత్యుక్త్వా తు స ప్రాయాద్ బృహస్పతిసుతః కచః
అప్పుడు దేవతలు పంపిన కచుడు, 'అలాగే' అని చెప్పి వృషపర్వుని వద్దకు బయలుదేరాడు.
స గత్వా త్వరితో రాజన్ దేవైః సమ్పూజితః కచః అసురేన్ద్రపురే శుక్రం ప్రణమ్యేదమువాచ హ
రాజా! కచుడు త్వరగా వెళ్లి, దేవతలచే సత్కరించబడి, అసురుల అధిపతి నగరంలో శుక్రుని నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు.
ఋషేర్ అఙ్గిరసః పౌత్రం పుత్రం సాక్షాద్బృహస్పతేః నామ్నా కచేతి విఖ్యాతం శిష్యం గృహ్ణాతు మాం భవాన్
భగవంతుడా! నేను అంగిరసుని మనవడిని, బృహస్పతి కుమారుడిని, కచుడు అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడిని. దయచేసి నన్ను నీ శిష్యుడిగా అంగీకరించు.
బ్రహ్మచర్యం చరిష్యామి త్వయ్యహం పరమం గురో అనుమన్యస్వ మాం బ్రహ్మన్ సహస్రపరివత్సరాన్
ఓ పరమ గురువూ, నేను మీ వద్ద పరమ బ్రహ్మచర్యాన్ని ఆచరించాలనుకుంటున్నాను. దయచేసి నాకు అనుమతి ఇవ్వండి, ఓ బ్రహ్మన్, వెయ్యేళ్ళ పాటు.
కచ సుస్వాగతం తే ఽస్తు ప్రతిగృహ్ణామి తే వచః అర్చయిష్యే ఽహమర్చ్యం త్వామ్ అర్చితో ఽస్తు బృహస్పతిః
కచా, నీవు ఎంతో స్వాగతం పొందావు; నీ మాటలు నేను అంగీకరిస్తున్నాను. నేను నిన్ను గౌరవిస్తాను, నీవు గౌరవించదగినవాడివి. బృహస్పతి కూడా గౌరవింపబడాలి.
కచస్తు తం తథేత్యుక్త్వా ప్రతిజగ్రాహ తద్వ్రతమ్ ఆదిష్టం కవిపుత్రేణ శుక్రేణోశనసా స్వయమ్
కచుడు 'అలా జరుగనీ' అని చెప్పి, కవి కుమారుడైన శుక్రుడు స్వయంగా చెప్పిన ఆ వ్రతాన్ని స్వీకరించాడు.
వ్రతం చ వ్రతకాలం చ యథోక్తం ప్రత్యగృహ్ణత ఆరాధయన్నుపాధ్యాయం దేవయానీం చ భారత
ఆ వ్రతాన్ని, దాని కాలాన్ని చెప్పినట్లు అంగీకరించి, ఉపాధ్యాయుడిని, దేవయానిని సేవించాడు, ఓ భారత.
నిత్యమారాధయిష్యంస్తాం యువా యౌవనగోచరామ్ గాయన్నృత్యన్వాదయంశ్చ దేవయానీమతోషయత్
ఆ యువతిని, యవ్వనంలో ఉన్న దేవయానిని, కచుడు ప్రతిరోజూ పాటలు పాడుతూ, నాట్యం చేస్తూ, వాద్యాలు వాయిస్తూ ఆనందపరిచాడు.
సంశీలయన్దేవయానీం కన్యాం సమ్ప్రాప్తయౌవనామ్ పుష్పైః ఫలైః ప్రేషణైశ్చ తోషయామాస భార్గవీమ్
యవ్వనంలోకి వచ్చిన కన్య అయిన దేవయానిని, పుష్పాలు, పండ్లు ఇచ్చి, పనులు చేసి, భార్గవ కుమార్తెను సంతోషపరిచాడు.